Hlŏh 50 sơnăm ‘nâu, unh hnam ƀok Chu Đình Minh, tơ̆ plt Hà Nội oei hơnơ̆ng gô chang kơting ƀă sư ‘nŏh jĭ linh lôch tang ăn teh đak jĭ ƀok Chu Đình Thân. Unh hnam ƀok lăp pôm băt ƀă sư lôch tang tơ̆ kơdrăn tơblăh Quảng Trị. Ƀok iŏk gre hon đa năm chă jơ̆p pơsat tơ̆ dêh char Quảng Trị, mă lei klep truh dang ei oei tam mă chă ƀôh. 

Chĕp ba jơhngâm đon 'mêm, ƀok Chu Đình Minh 'moi kiơ̆ dur var so, ƀĕnh kơ ƀrâm phao prăh. Ƀok lui akhan, ƀă ƀok oei ƀich jê̆ kiơ̆ groi teh tơring kơdrâm so âu đĕch: “Ƀât inh đei rơneh păng arih truh ‘lŏ, inh tam mă biơh tơƀâp ƀă inh. Inh pôm băt ƀă inh tơblăh lôch tang tơ̆ groi teh tơring Kơdrâm so Quảng Trị âu. Ngôi tơ̆ groi teh âu, năng dur var Tơring kơdrâm so čhing tih, man kơjăp thoi âu, ƀôm ƀrâm phă pơđĭ pă đei kiơ, pơma kiơ kơ kon bơngai. Unh hnam nhôn kŭm hơnơ̆ng tơchĕng, tơdăh pŭn chă ƀôh kơting lei hơiă dêh, lăp kăl 1 jăl kơting iĕ đĕch vă băt 'nŏh jĭ ƀă inh, 'nŏh jĭ tơdrong hơiă pă băt dang yơ hăm inh”.

Tơ̆ groi teh Quảng Trị kơtang nuih mơng păng tôch sĭt oei ƀĕnh jơhngâm đon ƀlŏk băt truh chăl tơblăh sơ̆, oei đei lơ bơngai pơm linh chăl rơngei năm chă bôl boăl. Ƀât hlơ hlĕng ‘năr tŏ tôch dêh tơ̆ tơring Tok bŏk, đe linh sir chă kơting linh lôch tang ăn teh đak oei sir chă jơ̆p tơring vă tơchă bôl boăl. Đe ‘nhŏng oei sir chă plơ̆ lơ tăl teh yoa ưh ‘mĕh lon anih yơ vă gơ̆h chă ƀôh tơmam, kơting đe linh lôch tang ăn teh đak sơ̆.

Đại úy Lưu Văn Trí, Khul sir chă kơting linh găh Grŭp jang mŭk drăm - khul linh 337, Quân khu 4 tơroi, tơdrong tơblăh tôch đunh bơih, tơdrong sir chă kơting linh lôch tang ăn teh đak roi đunh roi pơmat tat hlŏh dơ̆ng: “Dôm tơmam, kơting đe linh lôch tang ăn teh đak, che yu sơ̆ đe mih yoa vă lôm hơkâu linh lôch tang teh đak, dang ei đĭ ƀŭ lơ̆m teh hlŏh 50 sơnăm bơih kơna ưh pă đei ‘lơ̆ng kiơ bơih. Đe linh bơ̆jang sir chă kơting linh athei bơ̆ jang tôch hơlen, sir plơ̆, chă hơlen rim tơnglat teh. Ƀât ƀŭ sơ̆, hơnơ̆ng đei ƀôm ƀrâm phă pơđĭ teh ‘năi, kơna dang ei chă tôch pơmat”.

Dôm sơnăm âu ki, hăm tơdrong chĕp kơ̆l pơgơ̆r đơ̆ng Đảng, teh đak, tơdrong adrin đơ̆ng dôm anih tơm, anih jang kơpal, tơring tơrang păng khul linh sir chă kơting bôl boăl, tơdrong jang sir chă kơting linh lôch tang ăn teh đak đei pơgơ̆r hơnơ̆ng. Đơ̆ng 2021-2025, lơ̆m teh đak sir chă đei vă jê̆ 7.000 kơ̆l linh lôch tang ăn teh đak; sơng iŏk vă jê̆ 13.500 kơmẫu (đei kơting linh păng pham hơdrĕch đe sư); chih hơdăh hơnăn ăn hlŏh 100 ‘nu linh lôch tang ăn teh đak kiơ̆ đơ̆ng hơlen năng ADN păng hlŏh 2.500 kơting linh kiơ̆ trong set hơlen nai; pơgơ̆r iŏk vă jê̆ 60.000 mẫu pham vă pơjing anih mong Gen kơtum kơtŏng linh lôch tang ăn teh đak.

Truh dang ei, oei đei dang 175.000 kơ̆l linh lôch tang ăn teh đak tam mă chă ƀôh păng hlŏh 300.000 pơsat linh lôch tang ăn teh đak tam mă đei hơnăn. Kơplăh ‘nŏh tơdrong bơ̆ jang, chih hơlen, sir chă roi đunh roi mơmat, yoa mưh lê̆ roi đunh, tơdrong sir chă roi mơmat.

‘Nao âu, tơ̆ anih gru groa git kăl kơ teh đak tơ̆ Tơring kơdrâm so Quảng Trị, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng teh đak Phạm Thị Thanh Trà, Kơdră Anih pơgơ̆r jang kơ teh đak găh sir chă, chih hơdăh hơnăn đe linh lôch tang ăn teh đak tơlĕch tơdrong jang “500 măng năr bơ̆ jang sir chă, chih hơlen hơnăn đe linh lôch tang ăn teh đak”. Kiơ̆ kơ ‘nŏh, jăl 1, đơ̆ng khei 01/2026 truh 7/2027 vă iŏk set hơlen kơting đĭ đăng linh lôch tang ăn teh đak tam mă băt hơnăn tơ̆ dôm pơsat linh lôch tang ăn teh đak (dang 230.000 pơsat) păng kơsô̆ kơting linh lôch tang ăn teh đak 'nao chă ƀôh.

Jăl 2, đơ̆ng khei 7/2027 truh 12/2030 vă tơchĕng hơlen tơlĕch trong iŏk hơlen dôm kơmẫu kơting linh lôch tang ăn teh đak tơ̆ dôm pơsat đei nơ̆r chih tơroi mă lei tam mă băt hơnăn păng 1,2 kơting linh ‘nao đei chă ƀôh. 1 lơ̆m dôm tơdrong gĭt kăl lơ̆m trong jang âu ‘nŏh tơmam yoa kơmăy kơmŏk hơlen năng ADN vă chih hơdăh hơnăn linh lôch tang ăn teh đak. Adrol ki, tơdrong chă hơlen hơnăn lăp gơnơm đơ̆ng dôm tơmam, anih đei đe roi tơbăt, dăh mă kiơ̆ nơ̆r đe tơroi đĕch, dang ei đei khoa hŏk bơih kơna pơih đei trong jang plơ̆ng, roi ƀônh păng trŏ ƀlep ƀiơ̆.

Găh tơdrong jang "500 măng năr" ưh lăp jing 1 tơdrong pơcheh rơgei đĕch, mă oei tơƀôh hơdăh đon pơhnŏng đơ̆ng rim anih jang chinh trĭ. ‘Măng mă blŭng, tơdrong sir chă păng chih hơdăh hơnăn linh lôch tang ăn teh đak đei “tơlĕch jang tih” jơ̆p lơ̆m teh đak, hăm dôm tơdrong hơgăt tôch hơdăh, khei ‘năr bơ̆ jang tôch rơđăh rơđong păng akŏm đei lơ khul; jang đơ̆ng khul linh, khul kơdră tơring, dôm anih jang khoa hŏk păng kơtum kơtŏng linh lôch tang ăn teh đak hai. 

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà athei: “Tơdrong sir chă păng chih hơdăh hơnăn đe linh lôch tang ăn teh đak ưh lăp tơdrong jang hmă đĕch, mă hơdrol hlŏh jĭ tơƀôh đon ‘mêm kơeng “Nhă đak ƀlŏk kơtu”, jĭ hơnăp jang chinh trĭ tôch sĭt đơ̆ng Đảng, Teh đak păng kon pơlei bơ̆n; jĭ jơhngâm đon ‘mêm kơeng hăm dôm bơngai hlôi plang pơyơ̆r chăl arih kơdih kâu ăn teh đak. Hloh kơ ‘nŏh dơ̆ng, ‘nâu jĭ nơ̆r athei đơ̆ng plei nuih – 1 nơ̆r athei tưk tơiung jơhngâm bơ̆n, ưh gơ̆h jang hiơ̆ hyĭn, ưh gơ̆h lăp đon hăm dôm tơdrong hlôi jang đei mă athei adrin tôch pơneh, adrin hlŏh dơ̆ng vă đe ‘nhŏng lôch tang ăn teh đak gơ̆h vih hăm groi teh pơlei pơla kơdih, vih hăm unh hnam, hăm hơnăn đơ̆ng mĕ ƀă chă ăn sơ̆”.

Năm truh ‘măng tơbăt 80 sơnăm Năr linh jĭ rơka – linh lôch tang ăn teh đak, “Tơdrong jang 500 măng năr bơ̆ jang sir chă păng chih hơdăh hơnăn đe linh lôch tang ăn teh đak” tơlĕch hơdăh dôm tơdrong pơhnŏng vă jang khŏm sir chă dang 7.000 kơ̆l linh, hơlen đei dang 18.000 kơmẫu ADN, chih hơdăh gien kơtum kơtŏng linh lôch tang teh đak; atŭm hăm ‘nŏh chă hyŭp, phă hŭt mĭn, ƀôm ƀrâm oei đei đơ̆ng khei ‘năr tơblăh sơ̆ vă pơih trong ăn tơdrong sir chă kơting đe linh hlôi lôch tang sơ̆. Tơdrong jang 'nâu pơih đei đon hơmĕng ăn kơtum kơtŏng 'nhŏng oh đe linh lôch tang ăn teh đak gơ̆h vih dơ̆ng hnam unh hnam, pơlei pơla kơdih đơ̆ng rŏng hlŏh 50 sơnăm gô chang./.