VOV4.Bahnar - Khei 7/2020, An^h groi te\h g^t kăl Dak Nông đei UNESCO chih tơ băt j^ An^h groi te\h g^t kăl jơ\p plei te\h. Tơ drong ‘nâu hlôi pơ jing đei hơ năn, pơih đei 1 trong yak ‘nao ăn an^h chă tơ mang lăng tơ\ tơ ring jang to\k. Pơ yan puih mak ‘nao hlôi truh hơ nhăk ba lơ tơ drong hơ me\ng pơm tơ plih ‘lơ\ng hăm An^h groi te\h g^t kăl jơ\p plei te\h kơ UNESCO Dak Nông – Tơ ring [e\nh boa jơ va re.

Lơ\m pơ yan to\ kial kơ pơ yan phang khô Tây Nguyên, trong mât tơ\ xăh Đăk Ha, apu\ng Đăk Glong, dêh char Dak Nông, rơ go\h ‘lơ\ng gơ glơng. Tơ\ hơ năp rim pơ lei kon pơ lei oei xa đei an^h mong râm re\k man kơ jăp ngăl, đei man sơng nhen thoi tơm ‘long, sem bri brăh… {ok K’Trơi, bơ ngai đei kon pơ lei lui yom tơ\ plei Ting Wel Đăng, xăh Đăk Ha, ăn tơ băt, ku\m hăm vei kơ jăp tơ drong jo\h ayo\ kơ do\ xoang so, đon vei lăng cham char đei kon pơ lei pơm kiơ\ ‘lơ\ng đơ\ng pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao, mă loi đơ\ng pơm an^h pơ dơ\h jâng lơ\m Groi te\h g^t kăl Dak Nông. Lơ\m no\h, plei Ting Wel Đăng j^ Pơ lei s^t tanh tơ mam kơ bơ ngai Mnông. Pơ lei đei hlo\h 30 ‘nu gơ\h tanh bơ\n kơ đum kơ đo\ng, hơ kăt. Kơ so# bơ ngai gơ\h tanh brai vai khăn ku\m tôch lơ. Mă lei đe lăp tanh pơ yoa ăn kơ dih mă ưh ‘no\h tanh te\ch kiơ\ nơ\r đe ap^nh răt đe\ch.

Kông unh Nâm Kar

{ok K’Trơi hơ me\ng tơ drong pơ jing an^h chă tơ mang lăng Groi te\h g^t kăl tơ\ Đăk Ha gô pơih đei trong jang to\k mu\k drăm ‘nao ăn kon pơ lei: “Hăm tơ drong adrin kơ te\h đak kon pơ lei nhôn ku\m kho\m bơ\ jang vei kơ jăp, pơm hơ to\k tơ drong jang so đơ\ng hơ dre\ch nhôn. Đơ\ng no\h pơm tơ le\ch đei lơ tơ mam drăm, hơ nhăk io\k yoa lơ ăn pơ lei pơ la”.

‘Nho\ng K’Thuốt, kăn [o# tơ\ an^h vei lăng tơ drong jang xa, linh j^ rơ ka păng tơ pôl xăh Đăk Ha, ăn tơ băt, xăh đei 4 an^h pơ dơ\h lơ\m Groi te\h g^t kăl Dak Nông: đei plei tanh s^t, plei tanh brai vai khăn, an^h sir cao lanh, an^h sir bô-xít. Lơ\m trong jang truh âu kơnh, dêh char Dak Nông vă tơ guăt dôm an^h âu pơm hơ dai 1 [ôt tơ\ plei Kon Hao vă ato\k tơ iung jing 1 an^h chă tơ mang lăng, truh lăng đe tanh s^t lơ\m tơ pôl. Kiơ\ ‘nho\ng K’Thuốt, hơ iă hăm hơ năn Groi te\h g^t kăl jơ\p plei te\h Dak Nông, bơ ngai Mnông tơ\ Đăk Ha hlôi hơ met jơ hngâm đon vă tơ plih trong jang găh tơ mang lăng:

“Kon pơ lei hơ pơi ‘me\h đơ\ng ro\ng đei chih tơ băt j^ groi te\h g^t kăl lơ\m plei te\h bơih, te\h đak đei trong jang mă rơ đăh vă io\k yoa tơ drong kăl g^t, chă đei tơ drong jang, ato\k tơ iung mu\k drăm tơ\ tơ ring. Ưh lăp hơ dro# đe nge# nhân đe\ch, mă lơ druh dăm tơ\ tơ ring ku\m ho\k đei tơ drong jang so, vei kơ jăp tơ drong juăt ‘lơ\ng hơ iă đơ\ng kon pơ lei kon kông, vă đơ\ng noh vang bơ\ jang găh tơ drong chă tơ mang lăng, đei dơ\ng kon jên pơ ‘nho\ ăn hnam tơ no\.”

Đăk Ha j^ 1 lơ\m 5 an^h ‘lơ\ng hơ iă găh Groi te\h g^t kăl jơ\p lei te\h UNESCO Dak Nông đei dêh char rơih vă tơ mât jên man an^h jang, pơm trong pơ yoa ăn chă tơ mang lăng. Mă hơ dăh đei: gơng Sêrêpốk (so) tơ\ apu\ng Cư Jút; kông unh Nâm Kar păng kơ dơ chu\n je# kông unh găh apu\ng Krông Nô; tơ mât jên man an^h chih tơ roi tơ băt găh Groi te\h g^t kăl jơ\p plei te\h UNESCO Dak Nông tơ\ tơ ring 4 to\ trong tơ klăh [ât Gơng 20 tơ\ apu\ng Đăk Song.

Trôm, hơ gơp kông unh tơ\ Groi te\h g^t kăl Dak Nông

Kiơ\ yă Lê Thị Hồng An, Pho\ Kơ dră An^h vei lăng Groi te\h g^t kăl jơ\p plei te\h UNESCO Dak Nông, tơ drong đei UNESCO chih tơ băt j^ Groi te\h g^t kăl jơ\p plei te\h lơ\m khei 7/2020 hlôi pơih đei 1 trong yak ‘nao ăn an^h chă tơmang lăng tơ\ tơ ring. Mă lei, vă pơ jing, tơ mât yoa ‘lơ\ng dôm trong chă tơ mang lăng tro\ tơ drong hơ găt đơ\ng UNESCO ‘no\h ưh đei [ônh kiơ. Dôm an^h truh, an^h gru groa so lơ\m Groi te\h g^t kăl Dak Nông hrei ‘nâu oei nhen bri brăh đe\ch, tam đei pơm hơ met pơ ‘lơ\ng. Tơ drong tơ mât jên jang khei ‘năr âu ki lăp vă pơ vih ăn tơ drong hơ len năng đơ\ng UNESCO vă chih hơ dăh dôm tơ drong ‘lơ\ng đơ\ng groi te\h tơ ring oei io\k yoa. Tơ drong ato\k tơ iung chă tơ măng lăng hơ dai hăm vei lăng groi te\h, vei lăng jo\h ayo\ kơ do\ xoang kăl đei jang lơ ‘mơ\i, kơ plăh ‘no\h Dak Nông j^ 1 dêh char oei lơ mơ mat tat, đon hlôh vao, bơ\ jang găh chă tơ mang lăng oei tam gan ‘lơ\ng.

Dang ei An^h vei lăng Groi te\h g^t kăl UNESCO Dak Nông hlôi pơ jing tơ drong jang “Man an^h jang, pơm trong păng tơ le\ch dôm tơ drong pơ vih tơ\ an^h groi te\h g^t kăl”; lơ\m no\h năng kăl truh dôm an^h pơ vih pơ văn, ngôi pơ chơt, tơ mam drăm kăp g^t tơ\ tơ ring, tơ mam pơ yoa ăn chă tơ mang lăng… Yă Lê Thị Hồng An, akhan, ‘me\h jang ato\k tơ iung đei tơ drong chă tơ mang kiơ\ tơ drong hơ găt đơ\ng UNESCO ‘no\h vei lăng, tưk tơ iung kơ jă kăp g^t đơ\ng an^h gru groa, kăl đei tơ drong vang bơ\ jang đơ\ng tơ pôl dôm hơ dre\ch hơ drung tơ\ tơ ring:

“Groi te\h g^t kăl Dak Nông đei pơ ư j^ “Tơ ring [e\nh lơ boa jơ va re”, lơ\m apu\ng plenh te\h ưh đei lơ groi te\h đei lơ tơ drong jo\h ayo\ kơ do\ xoang thoi âu. ‘Nâu j^ kơ jă kăp g^t, tơ drong ‘lơ\ng đơ\ng Groi te\h g^t kăl Dak Nông. Yoa thoi no\h ku\m hơ pơi ‘me\h tơ ‘ngla tơ\ âu ‘no\h j^ kon pơ lei dôm hơ dre\ch hơ drung vei kơ jăp tơ drong juăt ‘lơ\ng hơ iă đơ\ng tơ drong jo\h ayop\ kơ do\ xoang kơ dih yoa ‘no\h j^ tơ mam tôch kăp gơ\h jang to\k ‘lơ\ng. Pơm thoi yơ vă kon pơ lei ling lang che\p vei tơ drong ‘lơ\ng ‘no\h vă truh ning mônh kơnh oei đei ling lang tơ găl hăm Tơ ring [e\nh lơ boa, jơ va re, yoa mưh vang bơ\ jang chă tơ mang mang sơ hơ nơ\ng đei tơ drong tơ jră băl hăm tơ drong che\p vei dôm kơ jă kăp g^t đơ\ng joh ayo\ kơ do\ xoang.”

Hơ năn pơ ư, hơ năn krao Groi te\h g^t kăl jơ\p plei te\h hlôi đei UNESCO chih tơ băt, ‘no\h j^ tơ drong tơm a vă tơ drong chă tơ mang lăng Dak Nông jang to\k pran kơ jăp. Tơ drong ‘nâu hlôi đei Hop ako\m bơ ngai tang măt Đảng [o# dêh char Dak Nông ‘măng mă XII chih hơ dăh chă tơ mang lăng j^ 1 lơ\m 3 tơ drong jang tơm mưh jang mu\k drăm, athei io\k yoa ‘lơ\ng dôm tơ drong ‘lơ\ng hơ iă tơ\ âu vă jang ato\k tơ iung hre\nh, kơ jăp; tơ gop hơ nhăk Dak Nông to\k jing dêh char đei [ôh lăp ai lơ\m sơ năm 2025 păng dêh char pơ dro\ng lơ\m sơ năm 2030 kơ tơ ring Tây Nguyên. Hơ me\ng hăm đon pơ hno\ng đơ\ng đ^ đăng Đảng [o#, khul kơ dră pơ gơ\r păng tơ drong vang jang tôch ai đơ\ng kon pơ lei dôm hơ dre\ch hơ drung, tơ drong chă tơ mang lăng Dak Nông gô jang to\k pran ‘lơ\ng lơ\m dôm pơ yan puih mak truh.

Minh Huệ: Chih

Dơ\ng: Tơ blơ\