VOV4.Bahnar - Hnam kjung kơ bngai Bahnar oei đei băt truh minh um ru\p hnam kăp g^t păng jing tơdrong pơ ư pơ ang ăn tơdrong ming man mă đe ư ang tơ\ Kon Tum nhen: Hnam Băyang tơm, Hnam Băyang Trưng Gông.

Lơ\m lơ tơdrong ming man hnam kăp g^t kơ bngai Bahnar, hnam kjung noh jing um ru\p tơre\k tơje# tơguăt hăm hnưr erih kơ đe ye\t hloh. Kiơ\ kơ [ok A Jar, tơ\ plei tơm Kon Tum, bngai mă Đ^ hnưr erih hơlen băt găh joh ayo\ kơ bngai Bahnar, tơ\ dêh char Kon Tum, hnam kjung Bahnar noh jing um ai kơ bngai tơring đak krong. Mă hơlen lăng đơ\ng găh yơ, hnam duh đei um ai kơ minh tong tho\ng. {ok A Jar tơroi: “Bngai Bahnar đei kdra#m măt bngai noh đe ye\t năm xơlăh đơ\ng tơring tơmăn noh hnam adoi đei um ai nhen le\ um tho\ng, 2 păh kơ\l hnam noh đei ‘măng. Đơ\ng ro\ng kơ năm oei jang xa tơ\ Kon Tum jing tơring teh mă đe hơnơ\ng jâu bri ka#m đak yang, đei lơ kon bri brăh khenh noh đe athei bơ\ hnam kjung ataih đơ\ng teh dang 1m truh 1m minh puơ\t vă tang găn kon bri brăh khenh tơdru\t”.

Minh ‘nu bngai nai, adoi hlôh vao kloh kle\ch găh hnam kjung kơ bngai Bahnar noh [ok A Brơnh, oei tơ\ pơlei Kon Tum Kpâng, phường Thắng Lợi, plei tơm Kon Tum. Hloh 40 xơnăm tơguăt hăm pơlei pơla, [ok A Brơnh ưh kơ ke\ băt tôm kơdih po hlôi bơ\ dôm to\ hnam kjung ăn kon pơlei lơ\m tơring. Kiơ\ kơ [ok A Bơnh, tơdrong bơ\ hnam kjung kơ rim unh hnam bngai  Bahnar noh hơnơ\ng jing tơdrong jang atu\m kơ pơlei pơla. Rim xơnăm lơ\m pơlei adro# đei minh dăh mă [ar to\ hnam kjung đe\ch păng tơdrong bơ\ hnam kjung noh athei đei hơmet păng tơroi adrol minh xơnăm ăn kon pơlei pơla băt. {ok A Brơnh ăn tơbăt: “Bngai ‘lo\ kră hop ako\m atu\m tơ\ rông păng pơtơm pơđăp dih băl, hăm gơh tơgu\m ăn unh hnam âu, oei dôm tơdrong kiơ tam mă đei noh unh hnam athei tơroi adrol: pơtih unh hnam k[ah mă âu mă to, vă đe chă hơlen lăng dơ\ng hnam kjung kơ unh hnam kjung dôm yơ, kăl dôm to\ jrăng, rim bngai lơ\m pơlei adoi đei bngai kloh kle\ch găh tơdrong jo# hơlen vă bơ\ hnam kjung. Mă [ar dơ\ng noh atu\m kơ dôm [ok kră pơlei, jơnu\m bngai rơgei noh đe băt hơdăh anih bri yơ đei ‘long bri kăl noh đe năm tơ\ bri mă noh”

 Găh tơdrong hrat hloh lơ\m bơ\ hnam kjung noh tơdrong rơih jrăng hnam. Vă rơih đei jrăng hnam kjung, rim unh hnam măh hiong đ^ minh xơnăm vă năm tơ\ bri chă ‘long tơ\r păng ưh kơ x^ tơ\r mă yơ duh gơh bơ\ jrăng hnam kjung ôh. Bngai Bahnar tơ\ Kon Tum ưh kơ đei io\k ‘long krăk, kơlih kơche\ng âu noh ‘long tơ\r to#, gô pơm ăn unh hnam erih ưh kơ đei xđơ\ng, j^ pơlo\ hơnơ\ng. Hăm đe xư kơloăi tơ\r ‘lơ\ng hloh noh ‘long kơch^k đei tơm tơpăt păng tăng noh kơmot ưh kơ ke\ xa koer jrăng hnam. Rim ‘long tơ\r đei rơih noh đei [u\ tơ\ teh đơ\ng 1 truh 1 minh puơ\t, găh ‘long tơ\r tơ\ kpal teh bơ\ jrăng ăn hnam kjung noh kjung đơ\ng 1,35 truh 1m minh puơ\t. Đơ\ng ro\ng kơ [u\ jrăng hnam tơ\ teh đang kơ noh pơdơ\ng không hnam, mă ano# đ^ đăng noh man trôk lu\klơ\k hăm teh, hơnong vă bơ\ chơne\ng hnam. Ano# đ^ đăng noh hlak bơbu\ng hnam, noh tôm kon pơlei vang jang. {ok A Brơnh tơ\ pơlei Kon Tum Kpâng, plei tơm Kon Tum tơroi: “Rim bngai năm io\k hơnong ako\m tơ\ minh anih măh ăn bơ\ minh pôm hnam, đang kơ noh năm tơchă teh rơmuơn đe krao teh pu\k lu\k lơ\k hăm to\ xe\t teh lân noh hăp pơtơm gơh ‘nhan. Đe xir kơchăng tôch dêh, đang kơnoh tuh đak mă lơ, juă ăn hăp jing trôk, đang kơ noh tuh hơnong păng dar deh juă hmie\t, khul tơdăm lơ\m pơlei atu\m băl chă juă oei bngai ‘lo\ tơ\ kơpâng noh pơma dơnuh”

Mă pơlei kơ bngai Bahnar tơ\ rim anih yơ duh tơkuh găh pơbăh. Kiơ\ khôi kơ bngai Bahnar noh âu jing păh tơkuh pu\n ai hiôk hian ăn tơdrong pơm jang. Tơ\ Kon Tum dang ei duh oei lơ hnam kjung kră hloh 100 xơnăm. Anih atu\m kơ dôm hnam kjung âu  noh lơ\m hnam hơnơ\ng đei lơ tơnuh unh. Ưh kơ adro# anih pai xa, ngir tơno\, bngai Bahnar lăng tơnuh unh jing anih graxia, anih bơ\ng oei kơ yang, lăng tơdrong vei vêr xđơ\ng xơnêp xơnoa kơ unh hnam. {ok A Jar – oei tơ\ pơlei Do\n, phường Quang Trung, plei tơm Kon Tum ăn tơbăt, mơ\t lơ\m hnam kjung kơ bngai Bahnar, gô băt hơdăh tơdrong tơroh pơ djoi đơ\ng dôm hnưr chăl erih lơ\m minh unh hnam: “Hnam kjung kơ bngai Bahnar nhônnoh adro# lăng hnamnoh ba băt mu\k drăm kơ unh hnam noh thoi yơ. Adrol  hloh noh bngai Bahnar mă hin dơnuh dăh mă pơdro\ng krên dên duh hnam adoi đei tôm 5 rơwak, unh hnam hin dơnuh noh đei 6 đôi jrăng, dang đei 12 to\ jrăng, oei unh hnam pơdro\ng noh pha hloh jrăng hnam athei hloh tong ane#, đe krao noh jrăng tăl mă mônh mă [ar. Jrăng tăl mă mônh noh kjung hloh tih hloh, oei jrăng tăl mă [ar noh kơđeh hloh păng ie\ hloh mơ\n. Mă [ar noh hnam kjung kơ bngai Bahnar [ơ\t ba mơ\t lơ\m lăm găh ‘ma noh ‘măn ăn tơ ‘ngla hnam noh me\ [ă, kon hơ ioh, lăm ăh tong ane# dang rơwak mă [ar, mă pêng noh ‘măn ăn tơmoi, ăh rơwak  mă puăn mă pơđăm noh ‘măn ăn kon hơ ioh ning nai kơnh, mă đei kon hơ ioh dăh mă ưh duh le# [ơ\t doh đe\ch. Rim rơwak hnam athei đei minh pôm tơnuh unh, tơnuh unh noh ưh kơ x^ ‘măn pai xa ôh, găh pai xa noh đei kơdih tơnuh unh adro# mă lei, âu noh jing tơnuh unh ‘măn pơgiơ\ng mưh chă j^ pơlo\ tro\ tơngie\t vă ngir hơyuh tơno\ đơ\ng unh”

Tơdrong kăp g^t hloh lơ\m um ai hnam kjung kơ bngai Bahnar noh ăh rơwak Hang lơng, rơwak mă âu đei bơ\ kơtă ăh anăp hnam tơm, âu jing rơwak tơguăt lơ hloh hăm tơdrong erih rim kơ năr kơ bngai Bahnar. Kiơ\ tơm xơ\, rim Hang lơng hnam noh xă dang 2 mét đe\ch bơ\ hăm tơ\r, đei bơbu\ng mă lei ưh kơ đei chơne\ng.

Hang lơng hnam jing anih mă blu\ng pơdơh jơ\ng mưh tơmoi năm truh apong unh hnam păng chă apinh akhan “unh hnam hăm chă gie\ng kiơ ưh deh” nơ\r apinh noh nhen le\ minh nơ\r hmach păng jing nơ\r pơma apinh phep hăm gơh mơ\t lơ\m hnam, âu jing khôi juăt kơ bngai Bahnar kơlih lơ\m tơdrong erih rim kơ năr đei lơ tơdrong ka#m kang kơnang gie\ng. Hang lơng hnam oei jing anih mă bngai drăkăn peh [a, jing anih tơ oei pơma dơnuh oei pơchơt vă rơngơp kơ unh hnam ăh kơmăng ‘năr to# hu\l, Hang lơng duh jing anih vă khul hơdruh tơdăm pơm juăt pơma dơnuh tơhưch dih băl duh ăh Hang lơng âu, duh jing anih mă nơ\r hri brông tơtơl hiôk chơt kơ tơdrong tơhưch hơdruh tơdăm iung jing. {ok A Jar – oei tơ\ pơlei Do\n, phường Quang Trung, plei tơm Kon Tum ăn tơbăt:  Hnam kjung kơ bngai Bahnar mă pơdro\ng dăh mă hin dơnuh duh athei đei Hang lơng, noh jing tơdrong ưh kơ gơh k[ah ôh. Hang lơng noh hơnơ\ng ăh anăp hnam tơm, đei bơ\ pơtoi ăh tong ane# hloi, Hang lơng athei bơbư\ng’lơ\ng kjăp mưh đe chă peh [a ăh ‘năr to# ‘mi noh ưh kơ đei pơngơ\t kiơ. ‘Ngoaih kơ noh Hang lơng ưh kơ đei chơne\ng nhen hnam oei, hăp kăp g^t thoi noh, rơngơp dêh, Hang lơng oei jing anih mă hơdruh tơdăm chă hơlen pơma dơnuh ăh kơmăng noh hăp pha dêh.

Đunh xơnăm yăm kơ khei hnam kjung kơ bngai Bahnar duh oei bơ\ng pang ăn jơhngơ\m pran kiơ\ khei năr găh um ai ming man. Đe oei chă [ôh um ai hnam kjung lơ\m tơdrong ming man bơ\ hnam tơ\ Kon Tum nhen Hnam Băyang Trưng Gông, Hnam Băyang tơm Kon Tum, anih huch cà phê Eva.

păng lơ pơlei pơla kơ bngai Bahnar hơnơ\ng đei bơ\ ăh hơla tơm ‘long tih kră, bngai drăkăn hru\k hơbe\n tanh tơ oei ăh kung hnam kjung hlôi jing minh um ru\p juăt joe, xđơ\ng xơnêp xơnoa rim ‘măng tơroi tơbăt kơ tơring kdra#m kông Kon Tum.

Lan chih păng rapor