VOV4.Bahnar - Tơdrong găh lơ u\nh hnam kon kông oe\i tơ\ tơring dơnu\h Canh Thuận, apu\ng groi kông Vân Canh, dêh char Bình Định kơd^h pơm hla bơar ap^nh le\ch ve\h đơ\ng u\nh hnam dơnu\h hlôi pơm ăn lơ bơngai lăng lăng kơ jăp. Hui bơngai băt tru\h, hlo\h 15 sơnăm au ki, groi te\h dơnu\h au je\i hlôi đe\i bơngai jang đảng plang tơno# u\nh hnam dơnu\h kơpo ăn u\nh hnam anai dơnu\h hlo\h. Dơno\ an^h đảng tơring Canh Thuận hlôi rong ‘me dôm bơngai “ bơ\n kơ yuơ lơ bơngai” đơ\ng no\h lang să lơ\m khu\l đảng, lơ\m kon pơle\i pơla vă jing tơdrong jang “ap^nh yak hlo\h dơnu\h hin” nhen hre\i au.

       Trong năm tơ\ thôn Hà Văn Trên, tơring Canh Thuận, apu\ng Vân Canh, dêh char Bình Định tơpă tôch kơ ‘lơ\ng. Dôm bri ‘long keo mơ yông mơyang yơ\p ăn kơ trong man dơ du\r. Bring br^h tơ\ jơ\ng kông Cổng Trời, dôm mir [um [lang, mir hơ [o kơ kon pơle\i Bahnar bơ\n jing ‘lơ\ng [l^k [lăk. {ok Nguyễn Sinh Cơ, Kơdră che\p pơgơ\r Đảng pơle\i Hà Văn Trên chro tơ hlau tơ\ hơgăt te\h ‘nao đe\i pơ pro\ 200ha tơ\ jơ\ng kông tơbăt, vă đe\i pơ pro\ ‘lơ\ng hơ iă nhen hre\i au, Khu\l đảng pơle\i pơgơ\r lơ ‘măng hop ako\m, io\k nơ\r tơgop lơ\m khul kơdră vă drơ\ng m^nh nơ\r găh trong tơle\ch jang, đơ\ng ro\ng ‘no\h pơgơ\r hôp pơle\i lăng năng bơngai bu drơ\ng, bơngai bu ư\h ‘me\h vă io\k an^h au pơm an^h pơ pro\ vă pơ jing pơle\i ‘nao. {ok Nguyễn Sinh Cơ ‘no\h bơngai jang đảng pơm ju\k yu\k trong hơlau pơm hla bơar ap^nh le\ch đơ\ng u\nh hnam dơnu\h lơ\m sơnăm 1996. Nơ\r [ok pơma đe\i kon pơle\i Bahnar tơ\ au yom kiơ\ tôch kơ dêh: Lu nhôn lơ\m khu\l kơdră che\p pơgơ\r hơnơ\ng hop ako\m Khu\l đảng, ‘moi kiơ\ Trong bơ\ jang kơ Đảng bu bu je\i băt hơdăh, [o#h hơdăh bơngai jang đảng ling lang pơm ju\k yu\k trong hơlau, đ^ đăng bơ\n jei pơm hơdrol ăn kon pơle\i. Mă [ar dơng ‘no\h bơ\n je\i chă pơma mă klo\h kle\ch vă đe sư pơtêng lăng [ar păh unh hnam sư hăm m^nh [ar u\nh hnam kon pơle\i lơ\m pơle\i bơ\n dau.

      Atu\m hăm [ok Nguyễn Sinh Cơ, yă Đinh Thị Nở oe\i tơ\ pơle\i Hà Văn Trên je\i le\i lăi pơm hla bơar ap^nh le\ch đơ\ng u\nh hnam dơnu\h. Mu\h măt yă Nở [ru\ng [ra\ng mư\h chă tơroi găh dôm khe\i ‘năr mơmat tat sơ\. Me\ ‘no\h j^ ăl tep bon m^nh an^h, kon hơ ‘lơ\p ‘no\h [ar ‘nu hmơ hmao, klo prăt năr et tơdrô soai kơna tơdrong pơngot rơve\t hơnơ\ng dru\h kiơ\ đơ\ng ro\ng. Gơnơm Te\h đak ăn to\k io\k kon jên ư\h kơ ăn jên che\h, klo akăn yă tơmơ\t răt pơtăm ‘long keo, atu\m hăm pơtăm [um [lang, rong kon tơrong. Lơ\m 3 sơnăm hloi, klo akăn yă jang sa io\k đe\i hlo\h 40 tr^u hlak jên lơ\m 1 sơnăm. Dang e\i u\nh hnam hlôi yak hlo\h dơnu\h hin. Yă Nở tơbăt, ba pơm hla bơar ap^nh le\ch đơ\ng u\nh hnam dơnu\h m^nh păh vă pơm hơnhơl ăn Te\h đak, adoi đe\i đe lăng jing u\nh hnam đe\i [o#h, kon hơ ‘lơ\p năm ho\k je\i hoe\i chă kơdơ\ kơ bôl boăl [iơ\:Te\h đak asong bơ\n to\k io\k kon jên, ba pơtăm bri, pơtăm [um [lang; u\nh hnam bơ\n [ơ\t do\h je\i dă [iơ\ tơnap pơtêng hăm u\nh hnam anai, kơ d^h bơ\n pơm hla bơar ap^nh le\ch đơ\ng u\nh hnam dơnu\h ư\h khan Te\h đak ăn kơ bơ\n yak hlo\h dơnu\h hin ôh. Kơ d^h bơ\n ap^nh vă tơno# u\nh hnam dơnu\h ‘no\h plang ăn u\nh hnam anai.

     “Bơngai jang Đảng pơm trong, kon pơle\i yak kiơ\ đơ\ng ro\ng”, nơ\r chă pơtho khan đơ\ng {ok Hô đe\i rim Khu\l đảng tơ\ au tơle\ch jang kiơ\ kơ jăp ăn rim bơngai jang đảng. Dang e\i, bơngai jang đảng sơnăm mơlo#h ‘no\h Đinh Văn Dũng oe\i tơ\ pơle\i Hà Văn Trên mă brêng jơhngơ\m hmach đơ\ng ro\ng lơ\m dôm khe\i ‘năr kiơ\ bôl boăl chă et tơdrô hơlăk, pơhoach kư\ kă. 2 sơnăm mơ\t lơ\m khu\l Đảng, ‘nho\ng Dũng đe\i jơhngơ\m đon pha [iơ\ bơih, hơdrin pơnam chă jang sa hlo\h [iơ\. ‘Nho\ng ‘no\h je\i m^nh lơ\m dôm u\nh hnam dơnu\h mă blu\ng tơ\ 2 pơle\i Hà Văn Trên păng Hà Văn Dưới pơm hla bơar ap^nh le\ch đơ\ng u\nh hnam dơnu\h: Ba bơngai mơ\t jang đảng, ba [o#h ba chă pơtăm ‘long bri, pơtăm [um [lang ‘no\h đe\i io\k yua kơ jăp, ba hlôi yak hlo\h dơnu\h bơih, ba plang ăn kơ ‘nho\ng o\h mơ lo#h hăm dôm bơngai kră, pă gan đe\i jơhngơ\m jang sa.

     Trong jang kơ Dơno\ an^h Đảng, Dơno\ an^h ve\i lăng kon pơle\i tơring Canh Thuận, apu\ng Vân Canh, dêh char Bình Định ‘no\h “ ‘Mi pru ju kơtang”. Hăm kon pơle\i kon kông, m^nh ‘măng tơle\ch jang lơ tơdrong ‘no\h kon pơle\i ư\h kơ ke\ kơ chăm ôh; kơna m^nh khe\i Khu\l đảng pơle\i rơ\ih m^nh tơdrong jang, tơle\ch chă pơma dơnu\h, drơ\ng m^nh nơ\r lơ\m khu\l Đảng, đơ\ng ro\ng ‘no\h tơle\ch ăn kon pơle\i. {ok Lơ O Hòa, Kơdră che\p pơgơ\r Dơno\ an^h Đảng, Kơdră Dơno\ an^h ve\i lăng kon pơle\i tơring Canh Thuận tơroi tơbăt, tơdrong hiong răm kơtang hlo\h kơ tơring sơ\ ‘no\h hơchăng char groi te\h, lơ\m mă bơngai jang lơ\m tơring ‘no\h măh mai. Kiơ\ kơ [ok Hoà, sơ\ kon pơle\i lăp joăt chă cho\h mir jơmu\l pơtăm [a hơ [o dang yơ te\h pă gan ‘lơ\ng ‘no\h pơdơ\h năm jang sa tơ\ hơgăt te\h anai. Dang e\i, je\i hơgăt te\h ‘no\h, kon bơngai ‘no\h mă le\i hlôi đe\i pơ pro\ hơdăh ‘no\h tơdrong er^h sa kơ kon pơle\i je\i dă [iơ\ mơmat tat bơih. Lơ\m 5 sơnăm au ki, u\nh hnam dơnu\h lơ\m tơring Canh Thuận tơ jur đơ\ng 75% jur pă 54%. {ok Lơ O Hòa, Kơdră che\p pơgơ\r Dơno\ an^h Đảng, Kơdră Dơno\ an^h ve\i lăng kon pơle\i tơring Canh Thuận tơroi tơbăt:  Mư\h nhôn pơgơ\r Hop ako\m Khu\l che\p pơgơ\r, adoi hop ako\m hăm khu\l pơ ro# pơ rôp rim tơring hơlen tôch kơ bre\ păng hăm trong jang tơnăp đơ\ng rim tơring, rim u\nh hnam, rim bơngai, rim khu\l ch^nh tr^ păng tơdrong vang iung jang đơ\ng rim u\nh hnam kon pơle\\i, Păng đơ\ng ro\ng ‘no\h [o#h trong cho\h jang sa kơ kon pơle\i păng đe sư jang sa io\k đe\i ako\p jang sa io\k đe\i kơ rim u\nh hnam ‘no\h đe sư [o#h, bơ\n đe\i tôm rơvơn ke\ vă yak tru\h jang sa io\k đe\i kơ jăp, plang ăn dơ\ng ăn dôm u\nh hnam bơngai kră, bơngai hơdro po. 

     Hre\i au, kon pơle\i Bahnar oe\i tơ\ tơring Canh Thuận, apu\ng Vân Canh, dêh char Bình Định hlôi chơt hơ iă ‘nă hal, m^nh nơ\r [ơ\r đon kiơ\ Đảng, U|nh hnam pơm hla bơar ap^nh yak hlo\h dơnu\h hin je\i roi lơ kiơ\ jơ ‘năr. Kon pơle\i pă gôchang gơnang tơdrong chă tơgu\m djru đơ\ng Đảng, đơ\ng Te\h đak bơih.