VOV4.Bahnar – Khei năr âu ki, dôm dêh char Tây Nguyên hlôi hơvơn đei lơ tơdrong pơkăp jang găh unh hơyuh đơ̆ng kial, hăm jên axong jang đơ̆ng minh ƀar rơbat tih hlj truh kơ rơbâu tih hlj, hlôi tơgop pơm ăn GRDP kơ dôm dêh char hơtŏk tơnăp. Dôm tơdrong pơkăp pơm tơlĕch unh hơyuh đơ̆ng kial jing unh hơyuh mŭk drăm ăn teh đak pơyua kơ hrĕng tih hlj ăn jên mong kơ tơring. Chŏng mă, dôm tơdrong pơkăp jang oei đei lơ tơdrong pơngơ̆t kơ đon hăm anih axong jang, kon pơlei păng jơnŭm pơgơ̆r tơring. Dôm jrăng unh hơyuh đei pơdơ̆ng hăt hot oei pơjing lơ tơdrong ưh kơ ‘lơ̆ng.  

Apŭng Đăk Song, dêh char Đăk Nông jing anih hơdăh hloh tơ̆ Tây Nguyên găh hơtŏk unh hơyuh đơ̆ng kial, hăm 6 tơdrong pơkăp jang, pơm tơlĕch 430MW unh hơyuh, kơsô̆ jên axong jang hloh 15.000 tih hlj. Mă lei tơ̆ âu tŏk bŏk oei đei tơdrong ưh xơđơ̆ng hăm tơpôl, hăm dôm tơdrong tơgar athei hrŭ ‘mong tơnap tap. Kon pơlei hơnơ̆ng akŏm lơ bơngai păng đei lơ tơdrong pơm pơgăn truh tơdrong pơm jang. Lơ̆m kơsô̆ dôm jĭt ‘nu bơngai akŏm tơgar, đei Dương Văn Chương (bơngai Dao), oei tơ̆ pơlei Đăk Thốt, xăh Thuận Hà tơroi găh tơdrong nhen lĕ lui kư̆ kă: “Inh pơdơ̆ng 4 tơm pơlei noh vă vei lăng bơbŭng hnam, kơyuơ đon lui, khôi juăt kon kông nhôn noh ưh gơh hơ ‘nhăk dôm tơmam pơrăm pham găn bơbŭng hnam mă lơ̆m hnam đei chơnang xoi kơ yă ƀok dơnơm. Mưh găh anih pơm tơlĕch unh hơyuh đơ̆ng kial ‘meh pơih lê̆ jrăng âu noh athei pơma dơnuh ‘mơ̆i, lê̆ inh oei gơnơm kơ pơjâu, vă tơroi hăm yă ƀok păng xoi tơbeh hloi”.

Kiơ̆ tơ ‘ngla anih pơm tơlĕch unh hơyuh đơ̆ng kial tơ̆ Đăk Song, atŭm hăm tang găn gre vih vơ̆t, pơgăn tơdrong pơm jang vă athei “chăl ‘mong – tơgŭm”, kon pơlei oei bơ̆ kơ hrĕng tŏ hnam lơ̆m tơring mă anih jang mŭk drăm oei pơma pơdrơ̆ng vă pơtoi athei hrŭ ‘mong mă tơgăl hloh. Ƀok Nguyễn Văn Tuấn, Kơdră Anih jang unh hơyuh Đăk N’Drung ăn tơbăt, tơdrong jang kơ anih jang mŭk drăm âu dang ei oei ƀơm tơnap tap: “Đei trong tơlei unh, hlôi đei pơdrơ̆ng chăl ‘mong đang, mă lei đơ̆ng rŏng kơ noh kon pơlei tŏk dui hrơ̆t tơlei unh hăm tơdrong pơhnŏng ‘meh pơm tơnap tap ăn anih jang mŭk drăm, lơ̆m kơplăh noh jên tơgŭm hlôi đei pơdrơ̆ng đơ̆ng jơnŭm pơgơ̆r tơring, anih jang mŭk drăm păng anih chơ pơdŭ tơmam drăm”.

Kơtă đơ̆ng jăl 1 xơnăm âu, tơdrong tơroi tơbăt hlôi pơtơ̆ng lơ găh dôm tơdrong pơm glăi khôi lươ̆t kơyuơ dôm tơdrong pơkăp jang tam mă đei tơplih teh pơm jang, iŏk yua lơ bơngai jang teh đak đe glăi kơluơ̆t, oei jơnŭm pơgơ̆r tơring nhen lĕ pơm ‘mơng. Tơ̆ Gia Lai, tơring đei 16 tơdrong pơkăp jang, khul kơpal kơ anih jang kŏng thương dêh char tơblang: âu adoi jing dôm tơdrong jang tăl mă 1, kơyuơ Anih tơm Kŏng thương vei lăng, anih axong jang adrô̆ tơroi ăn jơnŭm pơgơ̆r tơring đĕch. Tơdrong mă âu ăn ƀôh tơ ‘ngla axong pơm tơlĕch unh hơyuh đơ̆ng kial nhen lĕ ưh đei hơlen pơkăp, kơdih răt teh, kơdih pơdrơ̆ng chăl ‘mong. Ƀok Phạm Văn Binh, Kơdră Anih jang Kŏng thương Gia Lai ăn tơbăt, lơ anih jang mŭk drăm chăl ‘mong kiơ̆ kơjă pơkăp, mă lei duh đei lơ tơring đei chăl ‘mong kiơ̆ pơkăp, mă lei adoi đei lơ tơring chăl ‘mong ưh kơ trŏ pơkăp, pơjing đei lơ tơdrong kơnê̆ hăm tơring:  “Nhen inh bơ̆ jang hăm Anih vei lăng kon pơlei apŭng  Chư Pưh, noh apŭng akhan dôm anih jang pơm tơlĕch unh hơyuh đơ̆ng kial tŏk bŏk oei chăl ‘mong tenh kuăng, vă gơh jang tơnăp. Chŏng mă dang ei xek tơlang đei pơkăp âu bơih noh ning mônh kơnh, dôm tơdrong pơkăp jang kơ apŭng, mă kăl noh dôm tơdrong pơkăp jang tơ̆ tơring tơnap tap, mă tơdrong chăl ‘mong đơ̆ng anih jang mŭk drăm, noh tơnap tap lơ hloh lơ̆m chăl ‘mong teh iŏk jang”.

Tơdrong tơxŭl tơxăl tơpôl tơ̆ dôm tơring đei pơkăp jang pơm tơlĕch unh hơyuh đơ̆ng kial jing pơngơ̆t kơ đon tơpă. Kon pơlei hơnơ̆ng pơkăl kơ chăl ‘mong, oei anih jang mŭk drăm hlôi hơvơn dôm bơngai mă đei krao  “ ‘nhŏng oh tơpôl” vă xek tơlang tơdrong tơgar. Dôm bơngai âu tơgŭm anih jang mŭk drăm hăm trong chă pơđep pơjuă phơ phŏ teh dong kon pơlei. Tơ̆ Đăk Song, dêh char Đăk Nông hlôi đei dôm tơdrong teh tôn băl rơka hơbur; oei tơ̆ plei tơm Plei Ku, dêh char Gia Lai, duh đei lơ tơdrong tơkêng đơ̆ng kon pơlei găh tơdrong mă kơdih po ƀơm đe pơjuă, phơ phŏ pruih hơyuh hăng ƀưŏt lĕch đơ̆ng hnam. Kiơ̆ kơ ƀok Lê Trọng Yên, Phŏ Kơdră Anih vei lăng kon pơlei dêh char Đăk Nông, noh dêh char hlôi adrin chă xek tơlang pơklaih tơdrong tơgar. Mă lei mưh dôm tơ ‘ngla axong jang mă pơtoi oei xa ưh kơ trŏ, jơnŭm pơgơ̆r tơring ưh đei pơm kiơ noh tơdrong tơxŭl tơxăl pơtoi oei đunh “Tơ ‘ngla axong jang ưh đei năm truh pơma dơnuh kiơ ôh, vă tơroi hơdăh, vă kon pơlei pơm kiơ̆. Tơring noh đe adrô̆ pơma pơkĕch đĕch. Mă lei pơtrŭt hơlêm noh đe xư tơ̆ ‘nguaih đĕch. Lơ̆m anih jang chĭnh trĭ mă pơm thoi ăi noh thoi yơ mă gơh trŏ ƀlep”

9 khei kơ âu, mă tôm tơdrong jang mŭk drăm ƀơm tơnap tap kơyuơ đơ̆ng pơrang jĭ Covid-19, mă lei jên mong tơ̆ dôm dêh char Gia Lai, Đăk Lăk, Đăk Nông duh oei hloh kơ pơkăp. Hăm 28 tơdrong pơkăp tŏk bŏk oei jang, pơm tơlĕch jê̆ 2.300Mw unh hơyuh, jên mong kơ 3 dêh char đei yua hloh 1 rơbâu 100 tih hlj. Mưh dôm tơdrong jang đei tơlĕch jang ƀlep pơkăp tơlĕch unh hơyuh, dôm tơdrong pơkăp jang gô pơtoi tơgop ăn rim dêh char kơ hrĕng tih hlj thuê̆ rim xơnăm. Chŏng mă roi hăt hot, jang tenh noh dôm tơdrong jang roi adar. Nhen tơdrong jang Đăk N’Rung 1, 2, 3 tơ̆ apŭng Đăk Song, dêh char Đăk Nông, hloh 70% kơsô̆ jrăng chô̆ tourbin duh tam mă đei pơdơ̆ng kơyuơ tơhlăk găh tơdrong chăl ‘mong anih teh pơm jang. Tơ̆ Gia Lai, dôm tơdrong pơkăp jang tơlĕch unh hơyuh đơ̆ng kial đei iŏk yua hloh, mă lei tơdrong dui tơlei unh vă chô̆ pơtoi hăm unh hơyuh teh đak duh ƀơm lơ tơnap tap mơ̆n. Dôm dêh char Tây Nguyên tŏk bŏk adrin tơgŭm ăn anih axong jang pơklaih tơnap tap, hơtŏk tenh tơdrong pơkăp jang. Chŏng mă tơdrong pơtrŭt kon pơlei drơ̆ng nơ̆r adrô̆ đei jơnei mưh anih jang pơm tơlĕch unh hơyuh đơ̆ng kial yuk hơlâu lơ̆m pơm kiơ̆ tơchơ̆t khôi luơ̆t păng jang hadoi tơnăp hăm jơnŭm pơgơ̆r tơring.

Lan chih păng pơre nơ̆r