VOV4.Bahnar  -  Tơ\ tơ ring groi kông tơ mo Tủa Chùa, dêh char Điện Biên, đ^ đăng kon pơ lei lăng [ok Vì A Hao j^ bơ ngai kră rơ gei kơ pơ lei Mông. {ok ưh lăp pơ tho nơ\r pơma, chư chih ăn lơ jơ hnơr kon pơ lei, kăn [o#, ho\k tro đe\ch mă oei jing bơ ngai ‘măn đ^ jơ hngâm ăn tơ drong chih ako\m rim tơ drong jo\h ayo\ kơ do\ xoang kơ hơ dre\ch kơ dih ăn kon sâu đơ\ng ro\ng dơ\ng.

Jing bngai hdrung Mông Xanh, đei rơneh tih vơ\ tơ\ Sính Phình-Tủa Chùa- pơlei pơla kơ kon pơlei po, đơ\ng oei ‘la#p [ok Hao hlôi đei ho\k nơ\r pơma, chư Mông păng dôm khôi erih, joh ayo\ kră xơ\ kơ kon pơlei hlôi hram lơ\m [ok nhen kơ xe\ch pham po. {ok Hao tơroi: “Minh păh noh ba lăp chă ho\k hơlen, minh păh noh ba ke\ đei [iơ\ noh inh hlôi chih ako\m ho\k păng băt chư chih kơ hdrung po. Păng chư Mông pơtơm chih tơbang đei tôm đon bơnôh kơ bngai Mông, noh inh ‘mêm g^t. Đơ\ng noh inh ‘meh vă kon xâu, duh nhen rim bngai Mông athei băt chư chih kơ po”.

Tih vơ\ năm ho\k tơ\ hnam trưng trung học sư phạm, đang kơ noh ho\k đăi ho\k sư phạm, kiơ\ đơ\ng dôm hla bar ho\k hơlen găh joh ayo\ Mông, đơ\ng ro\ng kơ noh pơm jang hăm dôm kơchư\k phara băl nhen: kang [o# kơ anih pơtho pơhrăm kơ apu\ng, pơm pho\ kdră hnam trưng Trung ho\k kơ sở xăh Sính Phình, pho\ kdră hnam trưng Dân tộc nội tru\ apu\ng, Pho\ kdră anih pơtho pơhrăm giáo dục thường xuyên, [ok roi hơto\k hloh dơ\ng chư chih, nơ\r pơma, joh ayo\ kơ pơlei pơla. Xơnăm 1996, [ok đei anih tơm pơtho pơhrăm hơvơn vang chih ako\m hla bar kiơ\ nơ\r Yuăn krao từ điển Mông-Việt. Xơnăm 2006 [ok đei anih tơm hơvơn vang chih ako\m hla bar pơtho nơ\r pơma, chih chư Mông ăn kang [o# kpal; vang chih ako\m găh trong pơtho chư, nơ\r Mông tơ\ Hà Nội-Lào Cai. Đơ\ng xơnăm 2001 truh dang ei, [ok jing thây pơtho nơ\r chư chih Mông ăn lơ ‘măng khoă ho\k pơih ăn kon pơlei, kang [o# linh, ho\k tro tơ\ tơring lơ\m dêh char. Kiơ\ kơ [ok Hao: Ho\k nơ\r pơma, chư Mông ưh kơ tơnap kơlih chư noh kiơ\ [oi chư la tinh. Mă lei ‘meh ho\k tơnăp noh pơkăl bngai ho\k pơ ‘nam, ho\k rơbot chư, nơ\r pơma: “Ho\k nơ\r noh pơma hloi, jơ ‘năr pơma dơnuh hăm kon pơlei. Ho\k đang noh băt chih, băt pơma. Chih, đo\k, pơma noh ưh kơ tơnap. Mă lei athei ho\k nơ\r, băt lơ nơ\r pơma noh mă vao hơdăh đe vă akhan kiơ ”.

          Lơ hnưr kang [o#, khul linh, ho\k tro, sinh viên lơ\m khei năr đei thây Hao pơtho noh gơh pơma nơ\r, băt chih chư Mông. ‘Nho\ng Đỗ Hồng Thái, kang [o# jang tơ\ apu\ng Tủa Chùa năm ho\k lăm ho\k pơma chih chư Mông yuơ [ok Vì A Hao pơtho lơ\m 6 khei. Truh dang ei, ưh kơ adro# vao nơ\r pơma, băt chihchư Mông, mă ‘nho\ng oei gơh pơma dơnuh hăm kon pơlei dơ\ng. ‘Nho\ng Thái ăn tơbăt: {ok Hao đei trong pơtho hơ[ăp, tơdrong hlôh vao găh joh ayo\, nơ\r pơma, chư chih kơ kon pơlei Mông tơnăp hloh noh pơtho hiôk vao, băt đunh. Tơdrong ho\k pơhrăm jing kăp g^t hăm minh kang [o# hơnơ\ng nặmang tơ\ tơring bngai kon kông nhen ‘nho\ng: “Đơ\ng ro\ng kơ ho\k nơ\r pơma, chih chư Mông kơ thây Vì A Hao pơtho, nhôn hlôi hlôh vao [iơ\ găh chư chih, nơ\r pơma kơ bngai Mông vă năm jang tơ\ tơring. {ơ\t năm jang tơ\ tơring, nhôn hlôi hơvơn io\k yua lơ\m tơdrong jang hơvơn pơtho kon pơlei gơh [ônh vao hloh”.

          Pơngơ\t kơ đon [ơ\t lơ khôi joh ayo\ kơ bngai kon kông tro\ hiơt hiong yuơ dôm bngai yuk trong hơlâu chă tơroi pơtho hăm [ơ\r đe\ch, lơ\m kplăh noh khul mơlôh ưh kơ gan băt, mă hlôi hloh 60 xơnăm, [ok duh oei ‘măn lơ jơ tơjra#m dôm bngai rơgei kloh kle\ch găh joh ayo\ kră xơ\ păng chih ako\m răk ‘măn. Lơ [ai pơđơ\k, khôi juăt joe kơ kon pơlei hlôi đei [ok chih ako\m ‘măn bot, tơpă jing mu\k drăm kơ\l ‘ngok kăp g^t nhen “{ai hri chơng trong”; “Tơdrong groong [u\ kơ bngai Mông”… Bu ‘meh ho\k nơ\r pơma, chih chư Mông truh tơ\ [ok pơtho: bu ‘meh hơlen băt găh khôi kră xơ\, joh ayo\ juăt joe kơ bngai Mông truh tơ\ [ok, [ok kơchăng axong jơ vă pơma dơnuh. Hăm [ok Vì A Hao, noh jing tơdrong hơ iă, jing tơdrong ‘meh vă vă tơgop to\ xe\t jơhngơ\m po lơ\m tơdrong răk vei kjă joh ayo\ kơ hdrung hdre\ch ăn kon xâu ning nai kơnh: “Lơ khôi kră xơ\ kơ bngai Mông noh ke\t keng. Adrol ki, [ok adro# pơtho ăn kon xâu hăm [ơ\r đe\ch. Mă lei thoi ăi noh [ônh kơ hiơt hiong, ưh kơ đei răk vei noh ‘mêm tơpă. Đei chư Mông noh gơh chih răk tôm ăn kon xâu chă ho\k pơhrăm. Hăm tơdrong kơche\ng noh, inh adrin chih răk pơkăp jing kxa#p săch hloi”.

          Hăm dôm tơdrong tơgop đơ\ng po, [ok Vì A Hao đei xkơ\t jing bngai jang lơ\m Jơnu\m joh ayo\ kơ dêh char Điện Biên đơ\ng xơnăm 2008. {ok duh đei pôk hơpăh lơ bằng pơkăp, hla bar hmach bơnê kơ dêh char păng anih jang găh pơtho pơhrăm. Mă lei tơmam hơpăh tih tên hloh noh [ok hơnơ\ng đei kon pơlei băt ‘mêm ku\p yom, păng krao [ok noh bngai kloh kle\ch joh ayo\ kơ pơlei pơla Mông.

Bơngai tơblơ\ nơ\r: Lan