VOV4.Bahnar - Kiơ\ dôm tơ drong pơ kăp đơ\ng Luơ\t đak dơ s^ 1982, luơ\t đak dơ s^ Việt Nam 2012 păng dôm tơ drong tơ chơ\t chinh tr^ đei Việt Nam tơ le\ch, chih hơ dăh tơ ring đak dơ s^ kông Tư Chính găh tơ ring jang mu\k drăm păng tơ ring jih đak dơ s^ Việt Nam. Tơ\ âu, Việt Nam gơ\h bơ\ jang, vei lăng, io\k yoa tôm tơ drong đei chih tôch hơ dăh lơ\m Luơ\t đak dơ s^ 1982 păng bơ\n hlôi jang tôm tơ drong gơ\h jang âu lơ\m dôm j^t sơ năm âu ki.

Kiơ\ đơ\ng dôm hla ar khôi luơ\t apu\ng plenh te\h, tơ drong pơ kăp luơ\t đak dơ s^ đơ\ng Liên Hợp Quốc 1982 ( krao kơ đe\h ‘no\h UNCLOS), Việt Nam hlôi tơ le\ch nơ\r pơ ma tơ ring jih đak s^ kông Tư Chính găh tơ ring jang mu\k drăm păng tơ ring jih đak dơ s^ Việt Nam. Thoi no\h dôm tơ drong pơm glăi đơ\ng [ato dăr hơ len kơ Trung Quốc tơ\ tơ ring găh Pơ băh đak dơ s^ Biển Đông je# kông Tư Chính hlôi pơm glăi dôm tơ drong gơ\h jang đơ\ng Việt Nam tơ\ tơ ring âu kiơ\ khôi luơ\t apu\ng plenh te\h.

‘Nâu j^ tơ ring đak dơ s^ Việt Nam gơ\h vei lăng kơ dih păng gơ\h jang tôm tơ drong. Mă hơ dăh, kiơ\ Apăng 56 đơ\ng UNCLOS, lơ\m tơ ring jang mu\k drăm kơ dih kâu, dôm te\h đak tơ ter đak dơ s^, lơ\m dôm tơ drong gơ\h jang, đei tơ drong pơm tơm vei lăng hăm rim tơ mam drăm tơ\ noh, gơ\h pơ gơ\r rim tơ drong jang nai nhen pơm tơ le\ch unh hơ yuh đơ\ng đak, đơ\ng kial.

Kơ plăh ‘no\h, tơ drong pơ kăp âu ku\m chih hơ dăh tơ drong gơ\h jang tôm tơ drong tơ\ tơ ring mu\k drăm păng tơ ring jih đak dơ s^ ‘no\h j^ tơ drong kơ dih kơ dôm te\h đak tơ ter đak dơ s^ đei chih hơ găt, [ơk hla ar phep, sek tơ lang hăm 1,2 tơ drong jang, dôm achon kông đơ\ng bơ ngai pơm, kơ măy kơ mo\k păng an^h jang tơ\ đak dơ s^, lơ\m no\h tơ drong pơ lăp păng io\k yoa dôm achon kông đơ\ng bơ ngai pơm, dôm kơ măy kơ mo\k an^h jang; tơ che\ng hơ len khoa ho\k găh đak dơ s^; vei lăng cham char đak dơ s^ lơ\m tơ ring jang mu\k drăm dăh mă tơ\ jih tơ ring đak dơ s^ kơ te\h đak ‘no\h.

Kiơ\ [ok Nguyễn Hoàng Việt, bơ ngai juăt tơ che\ng hơ len đak dơ s^ Biển Đông, Thây pơ tho tơ\ Hnam trưng đăi ho\k Luơ\t plt Hồ Chí Minh: Việt Nam hlôi pơ gơ\r bơ\ jang dôm tơ drong gơ\h jang âu tôch lăp hăm khôi luơ\t apu\ng plenh te\h. Mă hơ dăh bơ\n hlôi tơ le\ch dôm tơ drong tơ chơ\t găh jang tơ bôl, gơi\h hla ar chih nơ\r tơ jră hăm Trung Quốc. Tơ [ôh hơ dăh khul jang tơ\ đak dơ s^ nhen kanh sat đak dơ s^ păng khul vei lăng tơ drong yâu ka hơ dang hlôi jang lơ trong jang tơ jră rơ ngei lơ\m đak dơ s^ kơ dih. Tơ drong ‘nâu đei tơ pôl lơ\m apu\ng plenh te\h tôch tơ gu\m:

“Tơ drong tơm kăl hlo\h ‘no\h bơ\n ưh đei le# đei tơ drong tơ blăh tơ blu\ng mă oei vei kơ jăp đei tơ ring jang mu\k drăm păng jih đak dơ s^ bơ\n, vei đei dôm tơ drong mă bơ\n oei đei kiơ\ tơ drong pơ kăp găh luơ\t đak dơ s^ 1982. Sơ\ chăl yă [ok bơ\n pơ ma “io\k tơ drong ưh vă tơ jră hăm rim tơ drong tơ plih”. Tơ drong ưh tơ plih ‘no\h j^ tơ drong pơm tơm te\h đak, tơ drong gơ\h pơ gơ\r, bơ\ jang, vei lăng rim tơ drong đơ\ng te\h đak ‘no\h j^ tơ drong ưh gơ\h phă pơ răm. Tơ jră hăm rim tơ drong ‘no\h bơ\n gơ\h io\k yoa lơ trong jang pha ra băl ăn dôm jăl khei ‘năr pha ra băl, lăng kiơ\ tơ drong đei tơ\ yăn âu. Truh dang ei kơ dih kâu inh akhan, dôm tơ drong tơ jră đơ\ng Việt Nam ‘no\h tôch lăp păng đei yoa.”

Hăm rim te\h đak hrei ‘nâu tơ drong năng kăl păng bơ\ jang kiơ\ luơ\t apu\ng plenh te\h ‘no\h j^ tơ drong tôch kăl. Hăm tơ drong hơ găt găh luơ\t đak dơ s^ 1982 truh dang ei hlôi đei hlo\h 170 te\h đak vang k^ pơ kăp. Việt Nam păng Trung Quốc j^ te\h đak vang jang kiơ\ tơ drong pơ kăp âu ‘năi. Thoi no\h gơ\h [ôh tơ drong pơ kăp găh luơ\t đak dơ s^ năm 1982 j^ 1 hla ar chih luơ\t đei apu\ng plenh te\h lui yom, tro\ luơ\t păng đei lơ tơ drong hơ găt tôch rơ gei.

Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Bá Diến, Kơ dră An^h tơ che\ng hơ len đak dơ s^ păng achon kông tơ\ đak dơ s^ akhan: Tơ drong bơ\ jang dôm tơ drong gơ\h pơ gơ\r jang, vei lăng, io\k yoa tôm tơ drong đơ\ng Việt Nam tơ\ đak dơ s^ kiơ\ tơ drong pơ kăp ‘nâu ‘no\h j^ tơ [ôh tơ drong năng kăl luơ\t apu\ng plenh te\h, năng kăl tơ drong gơ\h pơm păng đei yoa đơ\ng dôm pang vang k^ pơ kăp, vei kơ jăp tơ drong rơ ngei, sơ đơ\ng tơ\ tơ ring. Tơ drong ‘nâu gô tơ gu\m Việt Nam io\k đei lơ tơ drong tơ gu\m đơ\ng tơ pôl apu\ng plenh te\h. J^ dôm tơ drong tro\ [lep vă te\h đak bơ\n bơ\ jang tơ jră rơ ngei ‘lơ\ng đơ\ng ro\ng dơ\ng tơ dăh Trung Quốc hơ nơ\ng pơm glăi.

“Vă tơ jră vei lăng tơ drong pơm tơm pơ ma atu\m păng tơ jră vei lăng đak dơ s^ pơ ma adro#, lơ bơ ngai juăt jang akhan, trong jang tro\ hlo\h j^ trong jang kiơ\ luơ\t, ‘no\h j^ tơ drong tơm, g^t kăl, j^ “hră yang” kơ Việt Nam. Hăm lơ tơ drong rơ gei, lăp hăm luơ\t apu\ng plenh te\h sư gô ako\m đei jơ hngâm đon kon pơ lei, mă 2 ‘no\h ako\m đei jơ hngâm pran đơ\ng apu\ng plenh te\h. Thoi no\h sư jing jơ hngâm pran kơ hơ dre\ch hơ drung hai, jơ hngâm pran kơ jăp chăl dang ei hai, da [iơ\ hiong huach, rơ gei đei yoa ‘lơ\ng hai.”

Bơ\ jang dôm tơ drong gơ\h jang păng đei yoa tro\ luơ\t tơ\ tơ ring đak dơ s^ Biển Đông, pơm kiơ\ khôi luơ\t apu\ng plenh te\h ‘no\h j^ trong jang ưh đei tơ plih đơ\ng Việt Nam lơ\m dôm j^t sơ năm âu ki. Dơ\ng tơ\ hơ năp tơ drong pơm glăi đơ\ng Trung Quốc tơ\ tơ ring jang mu\k drăm păng jih đak dơ s^ te\h đak bơ\n, tơ drong pơ gơ\r jang kiơ\ dôm nơ\r pơ kăp roi đei năng kăl păng athei bơ\ jang lơ\m rim tơ drong đơ\ng jang tơ bôl truh tơ drong jang tơ\ yăn âu.

Tơ drong ‘nâu tơ [ôh hơ dăh nơ\r pơ kăp đơ\ng Việt Nam găh tơ drong pơ jing 1 tơ ring đak dơ s^ Biển Đông rơ ngei, sơ đơ\ng kiơ\ đơ\ng dôm tơ drong hơ găt lơ\m Luơ\t apu\ng plenh te\h, dôm tơ drong pơ kăp đơ\ng tơ drong Tơ chơ\t Liên Hợp Quốc đei jơ\p apu\ng plenh te\h năng kăl păng jang kiơ\.

Tuấn Phong: Chih

Dơ\ng: Tơ blơ\