https://vov4.vov.gov.vn/Bana/chuyen-muc/vo-voch-nor-po-lung-toch-so-ngon-c1376-402396.aspx

VOV4.Bahnar - Lơ pơ lei pơ la tơ̆ Tây Nguyên, mă loi jĭ tơ̆ tơ ring hơ tăih yăih, tơ drong iŏk unh om hrôih, oei băl hơ găm oei đei đĕch pơm tơ lĕch lơ tơ drong ưh kơ ‘lơ̆ng ăn tơ pôl, ƀơm kơ nê̆ truh tơ drong hơ tŏk tơ iung hơ drĕch hơ drung. Mĭnh tơ drong đei tơ pă ‘nŏh: lăp lai yơ rim bơ ngai lơ̆m tơ pôl băt hơ dăh tơ drong răm đơ̆ng tơ drong juăt ưh ‘lơ̆ng, lơ̆m nŏh đei tơ drong iŏk unh om hrôih păng oei băl hơ găm đĕch sư kĕ găn tôch tơ drong ‘nâu. Kơ plăh dŏh kơnh, nơ̆r pơ lung kon tơ̆ măng kŭm nhen kơ ‘năr pă đei nhen ƀơ̆r tơ hôih, ơh sơ ‘ngon bơih.

Dôm hơ drĕch kon kông tơ̆ Lâm Đồng năng drŏ kăn pơm tơm lơ̆m hnam. Vă akhan kon hơ ‘lơ̆p đei sư kiơ̆ hŏ păih mĕ ngăl. Ƀok Ya Gương, phŏ Kơ dră Anih vei lăng hơ drĕch kon kông dêh char Lâm Đồng tơ blang: Hăm bơ ngai K’Ho, bơ ngai Mạ, Chu Ru… mŏ, ŏh drŏ kăn đơ̆ng rŏng kơ chă klo, kon hơ ‘lơ̆p đe sư iŏk hŏ mĕ ngăl, kơ na đa oei băl hơ găm. Mŏ hăm ŏh drŏ nglo, dăh mă ‘nhŏng drŏ nglo hăm ŏh drŏ kăn, đơ̆ng rŏng kơ ‘nŏh unh om kon hơ ‘lơ̆p đe sư đei năng ưh pôm pham. Rim hơ drĕch, rim tơ ring đei đon tơ chĕng găn tơ drong hơ găm pha ra băl. Luơ̆t hlôi chih tôch rơ đăh găh tơ drong iŏk unh om. Mă lei tơ drong juăt păng đon tơ chĕng đơ̆ng rim hơ drĕch hơ drung ‘nŏh thoi yơ? ‘Nâu jĭ tơ drong oei tơ hlăk ‘năi.

Tơ̆ plei Bơ Nao, thôn 4, xăh Lộc Bắc, apŭng Bảo Lâm (Lâm Đồng) đei K’Thắm pơm mĕ ƀât oei ‘lơ̆p ‘loch đĕch. K’Thắm chă klo đơ̆ng ‘nao 14 sơ năm, ƀât oei hŏk lăm 8. Dang ei kon kơ dră K’Thắm đĭ 3 sơ năm bơih, kon drŏ nglo mă 2 ‘nao dang 8 khei.  K’Thắm tơ roi: Đơ̆ng rŏng kơ chă klo, mĕ ƀă chĕng song 1 hlak mir xă 7 sao. Chĕng song tĕh jê̆ trong hai, song jên man hnam. Mĕ ƀă 2 păh tôch hơ iă yoa tĕh, hnam, jên huei kơ hiong tơ̆ kơ tum kơ tŏng đe nai.

Ưh đei pơ ngơ̆t por sŏng, hơ băn ao hrŭk mă lei K’Thắm oei hơ nơ̆ng lĕch đak măt, kơ tŏh huŏng tơ̆ kon oei mŏm tơ̆ hơ năp mưh ƀôh bôl boăl tơ hnơr sư oei năm hŏk ngăl:“Inh ưh đei năm jang, klo inh rong. Klo năm jang, inh oei tơ̆ hnam rong kon, pơ vih lơ̆m hnam đĕch. Đunh đunh kiơ̆ năm tơ̆ mir 1 vât. Mưh năm mir ‘nŏh gơih kon tơ̆ yă ƀok lăng, hnam mĕ ƀă inh jê̆ kiơ̆ âu.”

Unh hnam ƀok K’Sọp, ƀă K’Thi Diễm tơ̆ plei K’Rọt Sơk, xăh Bảo Thuận, apŭng Di Linh kŭm đei kon drŏ kăn chă klo hơ găm ‘năi. Klo K’Thi Diễm ‘nŏh jĭ kon drŏ nglo mŏ ƀă sư, vă akhan kon nă tơm sư. Kon drŏ kăn kơ dră kơ K’Thi Diễm dang ei đĭ 8 sơ năm bơih mă lei bơ ngai hơ kĕng hơ kong, nơ năm ưh kơ jăng, hơ nơ̆ng jĭ jăn. Ƀok K’Sọp akhan, tơ drong iŏk unh hnam ăn kon drŏ kăn sư ‘nŏh lăp hăm tơ drong juăt: “Ƀât mon iŏk unh om, inh pơm kiơ̆ tơ drong juăt, kŭm pơ gơ̆r et kơ̆t jâng, pơ kong tôm ‘năi. Klo sư ‘nŏh kon mŏ inh. Oei sâu inh dang ei rơ mơ̆n rơ mŏ, hăp rơ nĕh ƀât ‘nao 8 khei, rơ nĕh ưh tôm khei.”

Plei Hằng Piơr xăh Bảo Thuận, apŭng Di Linh đei 161 unh hnam, 757 ‘nu bơ ngai. Lơ̆m pơ lei đei lơ klo kăn oei băl hơ găm. Ƀât lăp chăl mĕ ƀă đe sư đĭ oei băl hơ găm bơih păng truh chăl kon kŭm oei băl hơ găm ‘năi. Ƀok K’Brệp păng K’Học oei băl hơ găm pôm yă ƀok, rơ nĕh đei 3 ‘nu kon, lơ̆m nŏh đei mon K’Pơn đĭ 12 sơ năm bơih, jo jăn đơ̆ng nge, ngôi kơ tă 1 ƀôt. K’Pơn oei nhâm dăh mă hiĕk? Bơ ngai đơ̆ng nai ưh kơ băt.

Ƀok K’Lào – phŏ Kơ dră Anih vei lăng hơ drĕch kon kông apŭng Di Linh, tơ roi: Ƀât tơ dăm păh iung sơ̆, ƀok pơ jăng tôch dêh ‘mơ̆i na gơ̆h klăih đơ̆ng tơ drong oei băl hơ găm păng iŏk unh om hrôih. Mĕ ƀă rơ̆ng ƀok hăm kon drŏ kăn kơ tum đe sư. ‘Nŏh jĭ kon drŏ kăn duch tơm sư. 2 unh hnam rơ̆ng băl bơih. Hơ druh ‘nŏh kŭm chu mơ̆ng nơ̆r mĕ ƀă, chu oei kơ ƀok. Ƀok K’Lào chă trong pơ lung kơ na hơ druh ‘nŏh chu hơ chăng băl. Mă lei, unh hnam K’Lào athei duh jên păng tơ mam ăn unh hnam drŏ kăn ‘nŏh: “Tơ drong juăt kơ kon pơ lei kon kông đei tơ chĕng, kon duch gơ̆h oei kơ kon ma, akhan ‘nŏh jĭ tơ drong hơ iă hăm kơ tum kơ tŏng. Tơ drong tơm ‘nŏh vă huei iŏk ƀơm bơ ngai pơ lai, ƀăng gŏm păng huei hiong tơ mam ăn hơ drĕch hơ drung đe nai hai. Đe sư ưh đei tơ chĕng ‘nŏh jĭ hơ găm. Găh tơ drong oei băl hrôih păng oei băl hơ găm tơ pă mơ̆n tơ̆ tơ ring kon kông oei đei đĕch, yoa kon pơ lei tam mă băt tơ drong ưh ‘lơ̆ng đơ̆ng oei băl hrôih kŭm nhen oei băl hơ găm.”

Ƀok Ya Gương, phŏ Kơ dră Anih vei lăng hơ drĕch kon kông dêh char Lâm Đồng akhan: “Găh tơ drong oei băl hơ găm, iŏk unh om hrôih lơ̆m kon pơ lei kon kông đei đơ̆ng sơ̆ bơih. Kơ na vă tơ plih ming đon tơ chĕng đơ̆ng kon pơ lei kon kông ‘nŏh ưh kơ sĭ dang ei dang ei gơ̆h jang đei hloi ôh. Anih vei lăng hơ drĕch kon kông chih đei tơ drong kăl ‘nŏh: khul kăn ƀô̆ bơ ngai jang tơ drong ‘nâu, kơ sô̆ bơ ngai băt tơ drong juăt đơ̆ng kon pơ lei ưh kơ jrŭ. Yoa ưh kơ băt tơ drong juăt, tơ drong tơ roi tơ băt ưh kơ gơ̆h, ưh đei lăp hăm đon hlôh vao đơ̆ng kon pơ lei, đơ̆ng nŏh kon pơ lei ưh ‘mĕh mơ̆ng, kơ na jing ưh gan đei yoa.”  

Đơ̆ng plt Đà Lạt jur tơ̆ găh Pơ mât, Pơ băh, athei yak hlŏh vă jê̆ 250 km ‘mơ̆i mă truh tơ̆ xăh Đồng Nai Thượng. ‘Nâu jĭ xăh hơ tăih yăih hlŏh kơ dêh char Lâm Đồng. Đồng Nai Thượng đei 5 pơ lei, hăm 417 unh hnam, 1.915 ‘nu bơ ngai. Jĭ tơ ring oei xa đơ̆ng sơ̆ kơ bơ ngai Mạ. Ƀok Điểu K’Giắc, Bí Thư Đảng xăh Đồng Nai Thượng ăn tơ băt: tơ drong iŏk unh om hrôih păng oei băl hơ găm kơ bơ ngai Mạ adrol sơ̆ tôch lơ. Mă lei hrei ‘nâu đĭ pă đei bơih: “Kiơ̆ tơ drong tơ chơ̆t đơ̆ng Đảng ƀô̆, Dơ nŏ anih vei lăng kon pơ lei xăh đei tơ drong jang, chă roi tơ băt rim giĕng lơ̆m radio păng tơ̆ dôm hop akŏm đơ̆ng xăh truh tơ̆ pơ lei pơ la. Mă loi lơ̆m jơ hŏk hôp chi ƀô̆, athei krao hloi khul pơ gơ̆r pơ lei, dôm bơ ngai rơ gei lơ̆m tơ pôl vă roi tơ băt hai. ‘Ngoăih kơ ‘nŏh nhôn pơ jing lơ khul krao hơ vơn đei Bí thư chi ƀô̆, Khul kơ pơ gơ̆r pơ lei, Bơ ngai chĕp kơ̆l khul jang mặt trận pơ lei, păng dôm khul grŭp tơ̆ tơ ring, kơ na tôch đei yoa. Kiơ̆ đơ̆ng nŏh chă hơ len năng dôm unh hnam pơm ‘lơ̆ng ‘lơ̆ng, tơ tom pôk pơ ư, hơ păh tơ mam.”

Đơ̆ng tơ drong juăt choh jang vă pơ ‘nhŏ ăn tơ drong arih xa kơ dih, bơ ngai Mạ tơ̆ Đồng Nai Thượng hlôi pơ tăm đei lơ kơ loăi ‘long kăp gĭt nhen: điêu, tiu, chĕh phe kiơ̆ trong jang xa pơm tơ lĕch tơ mam drăm kơ na tơ drong arih xa roi sơ đơ̆ng, roi tŏk. Jơ̆p lơ̆m xăh đei 417 unh hnam, mă lei đei truh 450 ha điu, 358 ha chĕh phe, 100 ha cao su, păng 170 ha ‘long xa plei. Jô̆ păh lăp 1 unh hnam đei hlŏh 3 ha pơ gar ‘long đĭ đei plei bơih. Iŏk yoa 1 ‘nu 1 sơ năm dang 50 triu hlak jên. Tơ drong kăl pơ ma ‘nŏh hlŏh 7 sơ năm âu ki, lơ̆m xăh ưh pă đei bơ ngai iŏk unh om hrôih păng oei băl hơ găm. Gơ măng jur, lơ trong bê tông năm tơ̆ pơ lei pơ la tơ̆ âu ƀrŭng ƀrăng unh điên. Đồng Nai Thượng hlôi đei dêh char Lâm Đồng chih tơ băt jĭ xăh tơ ring tơ rang ‘nao bơih.

Dơ̆ng: Tơ blơ̆