VOV4.Bahnar – Hơ ‘mon ‘no\h jing tơdrong jo\h ayo\ g^t kăl hlo\h, m^nh tơdrong ư\h kơ gơ\h kơ [a\h pơ jing ăn tơdrong oe\i sa jo\h ayo\ joăt joe đơ\ng sơ\  kơ tơring Tây Nguyên. Tơ\ Dak Lăk, m^nh lơ\m dôm tơring tơm tôn ch^ng chêng Tây Nguyên, [ok Y Wang Hwing – oe\i tơ\ tơring Ea Tul, apu\ng Cư M’gar đe\i băt tru\h ‘no\h “Tơmo\ng hơr^h” găh tơdrong oe\i sa jo\h ayo\ kơ hơdrung Êđê. {ok rơbot tôch kơ lơ, chăm đunh, hơri hiôk, hơ ‘mon hơge\i, [ok Y Wang đe\i chă krao akhan bơngai kơ dôm gơmăng tơroi hơ ‘mon kră sơ\. Hăm [ok – dôm gơmăng hơ ‘mon je\i to\k bo\k vă jing tơdrong tơroi kră sơ\ tơdăh tơdrong hơ ‘mon ư\h kơ đe\i chă pơtho ăn bơngai đơ\ng ro\ng.

            Chă tơmang lăng tơ\ cham to\ hlơ hle\ng sơ\k chehphe hơtuch pơyan, tơ\ ti ‘no\h alal atu\m hăm kơthau nhôm , [ok Y Wang Hwing hlôm alal, hơri Aray, hơri Kưt păng tơ oe\i chă hơ ‘mon tơ\ kơ ‘năr. Măt [ok tơnhoong nhen le\ [lo\k hơdơ\r tơdrong sơ\ ki.

{ok Y Wang akhan, pơyan au tim mă pơyan kơ\m kang kơnang gie\ng, [ok je\i ư\h kơ đe\i chă năm jo\h hơri tơ\ yơ. Jơ ‘năr rơhơi oe\i tơ\ hnam, tơgu\m ăn kon hơ ‘lơ\p chă sơ\k chehphe păng adoi nhen le\ lơ\m dôm năr năm tơ\ mir, jang răh hơri răh, chă re\h răh t^ng n^ng, tru\h hloi chă tơroi hơ ‘mon. 

{ok Y Wang hlôm đing klel

            {ok Y Wang t^h vơ\ djơ\ ‘lơ\ng tơ\ buôn Tr^a, tơring Ea Tul, apu\ng Cư M’gar, dêh char Dak Lak, pơle\i pơla kơ tơdăm nuih mơng pran kơtang Dăm San. Ro\ năng kơ yuơ lơ lo\h kơna tơdrong hơ ‘mon Dăm San, atu\m hăm la boa hơri Ayray, hơri Kưt hlôi hram mơ\t lơ\m Y Wang đơ\ng dang yơ pă băt. Tru\h dang e\i, Y Wang hlôi rơbot păng chăm 4 tơdrong hơ ‘mon đe ư hơnhang ang hơnhăk kơ bơngai Êđê ‘no\h “Dăm Bhu-Dăm Bha”, “Dăm Săn”, “Dăm Đun Bru” hăm “ Dăm Bong năm chă hơ ngoang”. Y Wang tơroi akhan, sơ\, lơ\m khe\i năr kơ\m kang kơ nang gie\ng, lơ\m jơ ‘năr gle\h hrat, rim bơngai hmơ hmêu tơ oe\i [ơ\t kong tơnu\h, [ơ\t ge tơdrô vă je# sap păng mơ\ng tơroi hơ ‘mon. M^nh ‘măng chă hơ ‘mon hmă hmă đơ\ng 7 – 8 jơ gơmăng he\i tru\h 5-6 jơ pơgê au; đe\i ‘măng pơdor đơ\ng năr au tru\h gơmăng anai, gơmăng au tru\h gơmăng đơ\ng ro\ng.

             Dôm tơdrong hơ ‘mon hlôi hram mơ\t lơ\m [ok đơ\ng mơ j^t sơnăm, đơ\ng dôm gơmăng kiơ\ [ok dơnơm Y Im năm et sa pơgơ\r kơ\m kang kơ nang gie\ng. Dôm tơdrong hơ ‘mon hlôi jing joăt nhen le\ sa nhă kơ ‘năr păng đe\i Y Wang hơnơng chă hơ ‘mon ăn rim bơngai lơ\m dôm j^t sơnăm au ki. Đe ư hơ nhang kơ yuơ rơbot lơ, chăm đung, hơri hiôk, [ok Y Wang ư\h khan lăp chă tơroi hơ ‘mon ăn kon pơle\i po đe\ch ôh mă le\i oe\i hơnơ\ng đe\i krao hơvơn năm chă tơroi tơ\ lơ te\h đak lơ\m apu\ng ple\nh te\h. ‘Nao lăp lơ\m sơnăm sơ\ đe\ch, [ok đe\i Dơno\ an^h tơm chă tơche\ng hơlen tơdrong oe\i sa jo\h ayo\ kră sơ\ găh Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam ba năm chă tơroi hơ ‘mon lơ\m pơgơ\r Kơ\m kang kơnang gie\ng kră sơ\ pơgơ\r tơ\ teh đak Phần Lan. {ok Y Wang akhan, [ok tôch chhôk hơ iă kơ yuơ bơngai hơri păng chă hơ ‘mon nhen [ok hre\i au pă to\ se\t păng tơdrong er^h sa hlôi tơ pl^h lơ: “Hre\i au, hơri gơ\h nhen Ama Nghin hui bơngai đe\ch, pă nhen sơ\ bơih, sơ\ chă năm et sa tơ\ pơle\i au pơle\i to. Hre\i au pơtăm tiu, chehphe, lăp đơ\ng ro\ng phe\ chehphe ‘no\h tru\h phe\ bơ\n tiu, đơ\ng noh tơruih đak dơ\ng, ‘no\h jing pă đe\i năr rơhơi bơih. Jơ ‘năr rơhơi je\i pă đe\i, bơ\n ‘long, bri đ^ bơih lăp chă pơtăm ‘long kơsa đe\ch”.

{ok Y Wang re\h t^ng n^ng

Chhôk hơ iă păng je\i hmach kơ yuơ pă đe\i rim gơmăng hơ ‘mon đơ\ng năr au phiou năr anai mă đơ\ng hnam pơtăm pơtăm, oe\i đe\i kong tơnu\h mă le\i bơngai hơ ‘mon păng bơngai mơ\ng ‘no\h hlôi hui bơngai. Tơdrong mă au đe\i [o#h hơdăh lơ\m pơbu\ng hnam [ok: “ Kon hơ ‘lơ\p hre\i au đe sư bro\k gơmăng ‘no\h pơ joăl tơdrong jang đe hăp pơ pro\ dôm tơdrong ăn pơtho năr đơ\ng ro\ng, jang tơdrong au tơdrong to. Hăp tơmơ\t lơ\m mang ngăl, nơ\r Ama Nghin hơri đơ\ng no\h tơdra jo\h hơri au to đe\i lơ\m mang măi t^nh ngăl. Đunh đunh hăp ‘me\h mơ\ng no\h hăp plôih mơ\ng lơ\m mang đe\ch. Je\i sơ ‘ngon dêh, khe\i ‘năr pă đunh sot bơih, khe\i ‘năr Ama Nghin oe\i sa hơdoi hăm kôn mon kon sau pă đe\i đunh bơih, nhen le\ ‘năr đ^ ling glơ\h bơih- kră bơih ne\i”.

Kơ yuơ lơ lo\h Y Wang hơnơ\ng [lo\k hơdơ\r dôm gơmăng hơ ‘mon sơ\ ki. {ok pơ jing đe\i ge\i dơ\ng hăm dôm tơdrong hơ ‘mon ‘no\h hăm chă hơ ‘mon tơ\ kơ ‘năr, dăh mă chă hơri ăn rim răih bơngai bu ‘me\h chă mơ\ng păng [ok je\i drơ\ng nơ\r pơtho ăn dôm tơdrong g^t kăl mă ‘no\h ăn dôm bơngai bu ‘me\h vă tơgoăt io\k: “ Tơdăh Ama Nghin au hiong le\i je\i hiong kiơ\, Ama Nghin tơtăm dêh, tơdăh dang e\i Te\h đak pơih lăm dăh mă bơngai bu pơgơ\r le\i Ama Nghin au drơ\ng nơ\r pơtho ăn hloi, lăp hơdro# chă pơtho ăn ‘ne\i mă ke\ ve\i răk tơ [a\k mong dôm tơdrong hơ ‘mon, tơdrong hơri đơ\ng Ama Nghin rơbot. Dang e\i Ama Nghin kră bơih, vă je# 66 sơnăm bơih le\”.

Hăm ‘me\h vă đe\i chă mong răk tơ [a\k ve\i dơ\ng dôm tơdrong hơ ‘mon, nơ\r pơ đơ\k kơ bơngai Êđê, đunh kơ au 3 sơnăm, Dơno\ an^h ve\i lăng kon pơle\i tơring Ea Tul, apu\ng Cư M’gar hlôi pơ\ih lăm vă [ok Y Wang pơtho khăn tơdrong hơ ‘mon ăn đe tơdăm lơ\m tơring. J^ bơngai bơ\ jang kang [o# ve\i lăng jo\h ayo\ oe\i sa tơring Ea Tul, bơngai che\p pơgơ\r pơih lăm ho\k păng je\i m^nh lơ\m dôm ho\k tro kơ [ok Y Wang, ‘nho\ng Y Thok Niê, oe\i tơ\ Buôn Sah B, akhan, m^nh lăm ho\k tim mă ke\ vă ge\i kơ jăp dôm gơmăng hơ ‘mon. Ư|h kơ [ônh ôh khu\l mơ lo#h dang e\i chă pơ hrăm kiơ\ tơdrong hơ ‘mon au: “ Ba je\i băt to\ se\t, gơnơm đe\i ho\k đơ\ng [ok Y Wang au. Lơ\m ho\k pơ hrăm, ba mơ\ng [ok chă pơtho tôch hơ iă păng ba je\i ‘me\h dêh mă le\i ư\h kơ ke\ kơ chăm tôm tong. Tơnap mă chăm, nơ\r pơ đơ\k tôch tơnap. Ba lăp băt m^nh jăl ‘no\h tơdrong tơroi kră sơ\ đe\ch.

Nhen nơ\r Y Thok chă pơma, m^nh lăm pơtho ư\h kơ ke\ vă ge\i kơ jăp dôm gơmăng chă hơ ‘mon adoi nhen tôch tơnap vă ge\i kơ jăp nhen hlôi đe\i kơtơ\ng chă hơ ‘mon sơ\ ki. An^h kăl hlo\h kơ bơngai Êđê vă chă hơ ‘mon ‘no\h [ơ\t kong tơnu\h u\nh khơ\ng bơ blông, mư\h tơdrô ge đ^ vă sap, mư\h kon pơle\i rim pơle\i pơla atăih tơ je# ako\m m^nh hơn^h hmơ hmêu. Tơdrong er^h hlôi tơ pl^h păng kon bơngai chă mơ\ng au to đe\i lơ tơdrong chă rơ\ih phara d^h băl, tơdrong yă kiơ ‘me\h mơ\ng, tơdrong yă kiơ ‘me\h vă ho\k pơ hrăm. Băt hơdăh găh tơdrong ‘no\h kơna [ok Y Wang Hwing drơ\ng nơ\r chă hơmon ăn to\k bo\k tơ\ to\k bo\k kơ ‘năr, hăm ‘me\h vă bu ‘me\h mơ\ng ‘no\h chăm, bu hưch hanh ‘no\h ho\k pơ hrăm.

Tơblơ\ nơ\r: Amazư\t