VOV4.Bahnar – Dang ei tơ\ lơ tơring ataih yaih kơ dêh char Đắc Nông, kon pơlei kon kông adrin io\k yua tơdrong hlôh vao găh khoa ho\k kih thuơ\t lơ\m choh jang xa, vă dar deh tơplih trong jang xo, ato\k pơm pơdro\ng hăm đak pơ uh păng kơ\l ‘ngok kơdih po, gơnơm adrin noh mă hlôi tơplih xđơ\ng tơdrong erih kơ lơ unh hnam, tơgop pơm tơplih um ai lơ pơlei pơla.  

Rok kiơ\ jăl trong tơm năm truh xăh Dak Rtih, apu\ng Tuy Đức, dêh char Dak Nông, [ônh [ôh bang lơ bơbu\ng hnam kjăp ‘lơ\ng, lơ\m noh hnam [ok Điểu Then jing hơdăh hloh. Duh nhen lơ bngai nai, adrol âu ki tơdrong erih unh hnam [ok tơjra#m lơ tơnap tap, pơm jang hrat, xơnăm 2012, [ok mong đei jên păng man đei hnam âu. Xơnăm 2000 đei anih jang găh kxu pơgar axong ăn jên jang, [ok pơtăm 5 héc ta kxu. ‘Ngoaih kơ tơm kxu, unh hnam [ok pơtăm vă je#  2 héc ta cà phê, păng pơih xă rong kon tơrong. Đơ\ng um ru\p jang lơ tơdrong thoi âu, rim xơnăm unh hnam [ok Điểu Then đei io\k yua kơ hre\ng triu hlak jên. Dang ei unh hnam [ok Điểu Then hlôi klaih đơ\ng hin dơnuh ato\k jing unh hnam pơm jang rơgei.

Unh hnam [ok Điểu R’Măng tơ\ xăh Dak R’Tih, apu\ng Tuy Đức duh jing minh unh hnam pơm jang rơgei, yak hloh tơnap tap. Pơ ‘nam pơm jang, đơ\ng 6 héc ta kxu, 2 héc ta cà phê, 20 to\ nhu\ng, 10 to\ rơmo, [ok Điểu R’Măng io\k yua tơdrong rơgei khoa ho\k kih thuơ\t vă ăn ‘long pơtăm đei yua lơ hloh. {ok hơnơ\ng kơdih po năm ho\k lăm găh khoa ho\k kih thuơ\t mă anih choh jang xa păng jơnu\m tơring pơih. Hnam kjăp ‘lơ\ng đei kjă hloh 1 tih hlak jên, đei gre hơyuh, atu\m hăm lơ tơmam drăm kmăi kmo\k pơm jang, erih xa jing tơdrong đei yua đơ\ng tơdrong kơ ‘nôh pơm jang kơ unh hnam [ok. {ok Điểu R’Măng tơ\ xăh Dak R’Tih, apu\ng Tuy Đức tơroi: Đei đảng teh đak tơgu\m, axong bngai jang găh choh jang xa năm truh rim pơlei pơla ako\m tơ\ hnam ho\k hôp tơpôl kơ pơlei. Dang ei tơm cà phê unh hnam inh giơ\ng ‘lơ\ng bơih. Xơ\ noh ba pơtăm kxu, ba io\k mă noh pơm tơm, inh ưh kơ đei xir hơlu\ng jru\ xă noh ưh kơ đei yua lơ. Oei dang ei inh xir hơlu\ng xă [lep hăm xkơ\t, noh 5 xơnăm đei yua bơih. Adrol ki cà phê inh choh ‘nhe\t đe\ch, oei dang ei inh xir hơlu\ng, đei bngai ke\ đei jên noh đe krao gre kôch teh noh vă vei lăng [ônh hloh.

Dang ei ja#p xăh Dak R’Tih đei hloh 1.700 unh hnam lơ\m noh 65% jing bngai kon kông. Kiơ\ kxo# hơlen ‘nao âu hloh đơ\ng anih jang xăh, noh đei pơhlom 10% kxo# unh hnam bngai kon kông to\k pơdro\ng. Khei năr âu ki, atu\m hăm tơdrong tơgu\m đơ\ng anih axong jang, trong tơgu\m jang đơ\ng teh đak, lơ unh hnam kon pơlei kon kông tơ\ tơring hlôi ato\k pơm jang. Băt io\k yua mu\k drăm hlôi đei tơ\ tơring vă hơto\k io\k yua. Tơdrong erih roi đei [ôh hloh, mă kăl noh kon pơlei tơplih trong jang xa hăm trong jang ‘nao yua khoa ho\k kih thuơ\t lơ\m choh jang, noh hơto\k io\k yua găh ‘long pơtăm kon tơrong ato\k hơnơ\ng.

Mă jing minh xăh đei lơ bngai kon kông mă lei kon pơlei tơ\ âu băt pơm jang, io\k yua mu\k drăm ke\ đei tơ\ tơring vă tơplih tơdrogn erih po. Lơ unh hnam hlôi đei io\k yua kơhre\ng triu hlak jên rim xơnăm, man hnam oei kjăp ‘lơ\ng, răt lơ tơmam yua kăp kơ jên, kon hơ ioh đei năm ho\k pơhrăm tôm xđơ\ng. {ok Điểu B’Lế - Pho\ kdră anih vei lăng kon pơlei xăh Dak R’Tih, apu\ng Tuy Đức tơroi: Truh dang ei minh [ar kon pơlei đei mu\k drăm ato\k noh bơ\ đei hnam kjăp ‘lơ\ng, ning mônh kơnh nhôn gô pơtoi hơvơn lơ unh hnam oei tơnap tap [oi kiơ\ trong jang mă dôm unh hnam adrol hlôi jang.

Tơdrong [ôh lơ unh hnam bngai kon kông jang mu\k drăm rơgei đei yua lơ jing tơdrong kăp g^t vă dôm tơring nhen Dak R’Tih tenh kuăng đei jơnei kiơ\ tơchơt kơ teh đak găh pơjing tơring pơxe\l ‘nao.

Mu\k drăm xđơ\ng tơdrong erih roi năr roi kjung hloh, kon pơlei kơchăng tơgop jơhngơ\m vă pơjing tơring tơrang roi năr roi pơdro\ng ‘lơ\ng ro\ hloh. (Lan tơblơ\ nơ\r Bahnar)