Xang boo, tuh, bâc ơl vi sinh vật tơợ k’tiêc, nh’nhuc, n’noh x’xriing,… hr’luc ooy đac, bhrợ nha nhự môi trường lâng trơơi boọ pr’luh cr’ay. Lâh mơ, boo lâng nong lit năc pr’đơợ liêm buôn đoọng apêê vi khuẩn dưr châc vaih lâng bhrợ cr’ay ha acoon ma nưih. Miền Trung xooc coh hân noo boo bhrơợng, zâp ngai choom năl ooy apêê cr’ay buôn crêê coh hân noo boo đoọng vêy c’lâng bh’rợ xa nay cha groong lâng zư lêy c’rơ a chăc.

Tây dzung boop năc pr’luh cr’ăy trơơi boọ tu virút coh luônh bhrợ t’vaih lâng buôn u vaih coh p’niên n’dup 5 c’moo ( doọ lâh u vaih lâng p’niên lâh 5 c’moo). Pr’luh cr’ăy n’nâu ngân pa bhlâng ha dang căh đơơh ng’bơơn lêy, zâl cha groong lâng pa dưah. Tu cơnh đêêc, k’conh k’căn n’năl đhr’năng leh vaih pr’luh cr’ăy đơơh đoọng đơơng p’niên k’tứi tươc ooy cơ sở y tế, công cơnh bh’rợ zư lêy lâng zâl cha groong pr’luh cr’ăy đoọng ha p’niên.

Crchăl a hay, tu căh liêm âng pr’luh cr’ay Covid-19 nắc đhanuôr tứoc khám pa dưah ca ay đhị apêê bệnh viện đăh Trung ương ơy xiêr ghit bhlầng. Lalăm đhr’năng nắc đoo, đoọng zup zooi đhanuôr bơơn k’rang lêy y tế, Bộ Y tế ơy pa căh Đề án “Khám pa dưah ca ay tợơ ch’ngai” cr’chăl c’moo 2020-2025, lâng rau pa tệêt pa zưm lâh 1000 zr’lụ khám pa dưah ca ay đh’rưah lâng lâh 20 bệnh viện đăh Trung ương lâng apêê bẹnh viện x’rịa âng Hà Nội lâng Thành phố Hồ Chí Minh. Lâng xa nay “Bh’nơơn zư pa dưah ca ay dưr dzoóc dal, tước ch’ngai bha dăh”, đề án bơơn lêy nắc muy c’lâng số hoá âng ngành y tế. Căh muy zooi t’bhlầng c’rơ chuyên môn đoọng ha pêê bệnh viện đăh dứp, bhiệc zư pa dưah ca ay tợơ ch’ngai dzợ t’vaih c’lâng bh’rợ đoọng đhanuôr bơơn đươi apêê dịch vụ lâng k’rang lêy y tế đhị tuyên dứp, đoọng k’bơch zên bạc lướt ra vech lâng pa xiêr đhr’năng bịng xiêr đoọng ha pêê zr’lụ y tế đăh piing.

Mơ ooy cr’chăl cắh mơ đenh, Hà Nội nắc lêy vêy đợ apêê chêết bil tu apêê tự c’chêết c’la đay, bấc lêy nắc apêê p’niên. Cơnh đêếc, hâu tu dưr váih cơnh đêếc? Tu zr’nắh k’đhạp ooy bh’rợ tr’nêng, pr’ắt tr’mung ha dợ bhrợ apêê cơnh đêếc, hay vêy râu lơơng dzợ dưr váih tu bhiệc k’ay loom cơnh đêếc?

K’hir plóh a’ham lâng Covid-19 vêy 2, 3 râu tr’cơnh đắh c’léh cr’ay bêl tr’nơợp. Hân đhơ cơnh đêếc, 2 cr’ay nâu nắc vêy dịch tễ lâng c’lâng trơơi boọ lalay cơnh.

Coh mạng pa căh đhr’năng nhân viên Trung tâm cấp cứu 115 Đà Nẵng pa bhrợ lứch c’rơ tu cơnh đếêc nắc căh zập đác coh a chắc, sốc nhiệt bơơn apêê bác sĩ lơơng k’rang zư lêy; Nhân viên y tế phường Hòa Minh, quận Liên Chiểu la ngặt tu pa bhrợ lứch c’rơ nắc lêy p’hơơm o xy. Pazêng đhr’năng nắc đoo ơy bhrợ der loom coon ma nuyh. Apêê chiến binh a dooh bhooc đhị zr’lụ bha lầng cha groong pr’luh nắc bơơn lêy ma nuyh c’rơ liêm đoọng z’lâh zập k’đhap k’ra xoọc đâu. Bhrợ têng cơnh ooy đoọng zư lêy c’rơ apêê nhân viên y tế coh đhr’năng pr’luh dzợ dưr vaih ting bấc k’rơ nắc rau apêê Bệnh viện đhị TP Đà Nẵng xọoc k’rang bhlầng.

Pazêng t’ngay a hay, coh mạng pa căh đhr’năng nhân viên Trung tâm cấp cứu 115 Đà Nẵng pa bhrợ lứch c’rơ tu cơnh đếêc nắc căh zập đác coh a chắc, sốc nhiệt bơơn apêê bác sĩ lơơng k’rang zư lêy; Nhân viên y tế phường Hòa Minh, quận Liên Chiểu la ngặt tu pa bhrợ lứch c’rơ nắc lêy p’hơơm o xy. Pazêng đhr’năng nắc đoo ơy bhrợ der loom coon ma nuyh. Apêê chiến binh a dooh bhooc đhị zr’lụ bha lầng cha groong pr’luh nắc bơơn lêy ma nuyh c’rơ liêm đoọng z’lâh zập k’đhap k’ra xoọc đâu. Bhrợ têng cơnh ooy đoọng zư lêy c’rơ apêê nhân viên y tế coh đhr’năng pr’luh dzợ dưr vaih ting bấc k’rơ nắc rau apêê Bệnh viện đhị TP Đà Nẵng xọoc k’rang bhlầng.

Virus Corona nắc muy k’bhuh virus bhrợ căh liêm tước c’lâng pr’hơơm âng coon ma nuyh zêng lâng a coon nạ vêy toh. Zập rau virus Corona bhrợ t’vaih tợơ doó ngân tước ngân bhlầng cơnh k’ooh đha mâl, g’lếêh a chắc, ca ay xooh, ca ay căh choom p’hơơm lâng choom bhrợ căh liêm tước c’lâng luônh. Apêê c’leh dưr n’leh lalay cơnh âng virus Corona đhị ma nuyh bhrợ vaih apêê đhr’năng ngân lâng trơơi boọ đâh bhlầng. Cơnh đếêc apêê đhr’năng n’leh lâng cơnh đương zêl, cha groong Covid-19 cơnh ooy? Ahêê nắc đh’rưah chếêc năl coh c’nặt t’ruih “ma nuyh pa dưah đh’reh cr’ay coh vel bhươl” â!.

Nắc đhị lâh 1 c’xêê hay, đhị zr’lụ Tây Nguyên ơy bơơn năl lâh 50 cha nắc crêê cr’ay bạch hầu coh đếêc 3 cha nắc lấh chệêt bil. Nâu đoo nắc pr’luh trơơi boọ đăh c’lâng pr’hơơm tu cơnh đếêc nắc moon đớc đợ đhr’năng cr’ay dzợ dưr bấc k’rơ. Bhrợ têng cơnh k’đươi moon âng Thủ tướng Chính phủ đăh bhiệc t’pặt pr’luh bạch hầu coh cr’chăl đâh bhlầng lâng tệêm ngăn chr’năp đanh đươnh, ngành y tế pa zưm lâng apêê tỉnh Gia Lai, Đắk Nông, Kon Tum, Đắk Lăk xọoc pa zay xay bhrợ apêê bh’rợ đương zêl, cha groong.

Cr’ay bạch hầu cr’pân pa bhlầng tu độc tố âng vi khuẩn bạch hầu k’rơ pa bhlầng, tu cơnh đếêc, cr’’ay bạch hầu nắc muy rau cr’ay jưah đơơng chr’năp cấp tính, jưah đơơng chr’năp cấp cứu bạch hầu c’lâng mr’lọong, cr’ay da dul ha dang căh đâh cấp cứu đâh loon ma nuyh cr’ay nắc bil mặt tu căh choom pa hơơm, c’rơ đhưr. Cr’ay bạch hầu xoọc ting bấc k’rơ lâng dưr vaih bấc cơnh.