Pazêng t’ngay a hay, coh mạng pa căh đhr’năng nhân viên Trung tâm cấp cứu 115 Đà Nẵng pa bhrợ lứch c’rơ tu cơnh đếêc nắc căh zập đác coh a chắc, sốc nhiệt bơơn apêê bác sĩ lơơng k’rang zư lêy; Nhân viên y tế phường Hòa Minh, quận Liên Chiểu la ngặt tu pa bhrợ lứch c’rơ nắc lêy p’hơơm o xy. Pazêng đhr’năng nắc đoo ơy bhrợ der loom coon ma nuyh. Apêê chiến binh a dooh bhooc đhị zr’lụ bha lầng cha groong pr’luh nắc bơơn lêy ma nuyh c’rơ liêm đoọng z’lâh zập k’đhap k’ra xoọc đâu. Bhrợ têng cơnh ooy đoọng zư lêy c’rơ apêê nhân viên y tế coh đhr’năng pr’luh dzợ dưr vaih ting bấc k’rơ nắc rau apêê Bệnh viện đhị TP Đà Nẵng xọoc k’rang bhlầng.

Virus Corona nắc muy k’bhuh virus bhrợ căh liêm tước c’lâng pr’hơơm âng coon ma nuyh zêng lâng a coon nạ vêy toh. Zập rau virus Corona bhrợ t’vaih tợơ doó ngân tước ngân bhlầng cơnh k’ooh đha mâl, g’lếêh a chắc, ca ay xooh, ca ay căh choom p’hơơm lâng choom bhrợ căh liêm tước c’lâng luônh. Apêê c’leh dưr n’leh lalay cơnh âng virus Corona đhị ma nuyh bhrợ vaih apêê đhr’năng ngân lâng trơơi boọ đâh bhlầng. Cơnh đếêc apêê đhr’năng n’leh lâng cơnh đương zêl, cha groong Covid-19 cơnh ooy? Ahêê nắc đh’rưah chếêc năl coh c’nặt t’ruih “ma nuyh pa dưah đh’reh cr’ay coh vel bhươl” â!.

Nắc đhị lâh 1 c’xêê hay, đhị zr’lụ Tây Nguyên ơy bơơn năl lâh 50 cha nắc crêê cr’ay bạch hầu coh đếêc 3 cha nắc lấh chệêt bil. Nâu đoo nắc pr’luh trơơi boọ đăh c’lâng pr’hơơm tu cơnh đếêc nắc moon đớc đợ đhr’năng cr’ay dzợ dưr bấc k’rơ. Bhrợ têng cơnh k’đươi moon âng Thủ tướng Chính phủ đăh bhiệc t’pặt pr’luh bạch hầu coh cr’chăl đâh bhlầng lâng tệêm ngăn chr’năp đanh đươnh, ngành y tế pa zưm lâng apêê tỉnh Gia Lai, Đắk Nông, Kon Tum, Đắk Lăk xọoc pa zay xay bhrợ apêê bh’rợ đương zêl, cha groong.

Cr’ay bạch hầu cr’pân pa bhlầng tu độc tố âng vi khuẩn bạch hầu k’rơ pa bhlầng, tu cơnh đếêc, cr’’ay bạch hầu nắc muy rau cr’ay jưah đơơng chr’năp cấp tính, jưah đơơng chr’năp cấp cứu bạch hầu c’lâng mr’lọong, cr’ay da dul ha dang căh đâh cấp cứu đâh loon ma nuyh cr’ay nắc bil mặt tu căh choom pa hơơm, c’rơ đhưr. Cr’ay bạch hầu xoọc ting bấc k’rơ lâng dưr vaih bấc cơnh.

16 cha nắc k’ay cr’ay bạch hầu oy ta năl coh lâh 1 tuần hay đhị bơr pêê tỉnh zr’lụ Tây Nguyên lâng thành phố Hồ Chí Minh; 1 cha nắc coh đếêc căh dzợ ma mông, xoọc dưr vaih rau k’rang ooy râu dưr vaih pr’luh cr’ay đăh da dul, p’lêê họong lâng hệ thần kinh, vêy đhr’nớc bạch hầu. Rau xay moon ​đhị đâu, đhơ ơy vêy vắc xin cha groong cr’ay, ha dợ lâh mơ bạch hầu, cr’chăl c’moo đăn đâu cung ơy dưr vaih bấc đhr’năng cr’ay a duúc, ho gà, pa prọoc, ta bur, ca ay a bục đhị prang zr’lụ k’đhap k’ra lâng thành phố ga mắc. N’zâu nâu đoo nắc đhr’năng căh tiêm vắc xin dưr vaih bấc k’rơ đhị 1 c’moo lalăm a hay?

Cr’chăl đăn đâu, pr’luh cr’ay bạch hầu dưr vaih đhị tỉnh Đăk Nông cơnh lâng 3 bha nụ pr’luh lâng đợ apêê crêê năc 12 cha năc, coh đêêc âi vêy 1 cha năc năc p’niên n’đil 9 c’moo căh ma mông tu cr’ay dưr ngân. Đhr’năng la lua đoọng lêy, lâh râu bhrơợng âng ngành y tế, năc choom vêy c’lâng xa nay zooi đoọng tr’xăl c’năl âng đha nuôr acoon coh n’đăh bh’rợ k’rang zư lêy c’rơ coh bâc đhị pr’đơợ tr’mông dzợ bâc râu zr’năh k’đhap. Hoàng Qui, Phóng viên Đài P’rá Việt Nam vêy bha ar x’ră xay moon râu đâu.

Mưy cr’chăl đenh, đhanuôr acoon cóh ooy Đắk Lắk dzợ váih cr’noọ, manứih k’ay, bhrêy tắh, lưm đợ râu cắh pr’đoọng zêng tu a’bhưy a’lụ bhrợ t’váih. Tu cơnh đêếc, bêl k’ay k’naanh, apêê buôn lướt lưm ma nứih ma giang đoọng zêl t’mứy a’bhưy a’lụ. Tước bêl vêy đợ bác sĩ chô pa bhrợ cóh vel đông, t’bhlâng xay moon đoọng đhanuôr năl ghít nắc đhanuôr vêy tin đươi, lơi jợ j’niêng cr’bưn cắh liêm crêê nâu.

Bhơi Ca ra á n’jưah nắc ch’na cha, n’jưah nắc za nươu choom pa dưah cr’ay, coh đếêc nắc vêy cr’ay k’ooh. C’nặt t’ruih “Ma nuyh pa dưah đh’reh cr’ay đhị vel bhươl” t’ngay đâu nắc pa choom đoọng ha đhanuôr lâng pr’zợc cơnh đươi bhơi ca ra á pa dưah k’ooh đhị đong liêm choom bhlầng.

Hân noo cha noọng, plengk’tiếc puih paih, a chắc p’niên k’tứi buôn nhưh g’lếêh tu cơnh đếêc p’niên dzơơng cha cha, c’rơ xiêr, bấc đhr’năng cr’ay buôn bọo vaih. Tu cơnh đếêc, muy chế độ dinh dưỡng liêm choom đoọng ha p’niên coh hân noo cha noọng nắc rau aconh căn lâng ma nuyh k’rang lêy p’niên pa ghit.

Boọl p’răng năc c’leh buôn lum moot bêl hân noo ch’noọng, pa bhlâng năc apêê t’ngay p’răng puih rơợng bhlâng cơnh bâc t’ngay đăn đâu.