16 cha nắc k’ay cr’ay bạch hầu oy ta năl coh lâh 1 tuần hay đhị bơr pêê tỉnh zr’lụ Tây Nguyên lâng thành phố Hồ Chí Minh; 1 cha nắc coh đếêc căh dzợ ma mông, xoọc dưr vaih rau k’rang ooy râu dưr vaih pr’luh cr’ay đăh da dul, p’lêê họong lâng hệ thần kinh, vêy đhr’nớc bạch hầu. Rau xay moon ​đhị đâu, đhơ ơy vêy vắc xin cha groong cr’ay, ha dợ lâh mơ bạch hầu, cr’chăl c’moo đăn đâu cung ơy dưr vaih bấc đhr’năng cr’ay a duúc, ho gà, pa prọoc, ta bur, ca ay a bục đhị prang zr’lụ k’đhap k’ra lâng thành phố ga mắc. N’zâu nâu đoo nắc đhr’năng căh tiêm vắc xin dưr vaih bấc k’rơ đhị 1 c’moo lalăm a hay?

Cr’chăl đăn đâu, pr’luh cr’ay bạch hầu dưr vaih đhị tỉnh Đăk Nông cơnh lâng 3 bha nụ pr’luh lâng đợ apêê crêê năc 12 cha năc, coh đêêc âi vêy 1 cha năc năc p’niên n’đil 9 c’moo căh ma mông tu cr’ay dưr ngân. Đhr’năng la lua đoọng lêy, lâh râu bhrơợng âng ngành y tế, năc choom vêy c’lâng xa nay zooi đoọng tr’xăl c’năl âng đha nuôr acoon coh n’đăh bh’rợ k’rang zư lêy c’rơ coh bâc đhị pr’đơợ tr’mông dzợ bâc râu zr’năh k’đhap. Hoàng Qui, Phóng viên Đài P’rá Việt Nam vêy bha ar x’ră xay moon râu đâu.

Mưy cr’chăl đenh, đhanuôr acoon cóh ooy Đắk Lắk dzợ váih cr’noọ, manứih k’ay, bhrêy tắh, lưm đợ râu cắh pr’đoọng zêng tu a’bhưy a’lụ bhrợ t’váih. Tu cơnh đêếc, bêl k’ay k’naanh, apêê buôn lướt lưm ma nứih ma giang đoọng zêl t’mứy a’bhưy a’lụ. Tước bêl vêy đợ bác sĩ chô pa bhrợ cóh vel đông, t’bhlâng xay moon đoọng đhanuôr năl ghít nắc đhanuôr vêy tin đươi, lơi jợ j’niêng cr’bưn cắh liêm crêê nâu.

Bhơi Ca ra á n’jưah nắc ch’na cha, n’jưah nắc za nươu choom pa dưah cr’ay, coh đếêc nắc vêy cr’ay k’ooh. C’nặt t’ruih “Ma nuyh pa dưah đh’reh cr’ay đhị vel bhươl” t’ngay đâu nắc pa choom đoọng ha đhanuôr lâng pr’zợc cơnh đươi bhơi ca ra á pa dưah k’ooh đhị đong liêm choom bhlầng.

Hân noo cha noọng, plengk’tiếc puih paih, a chắc p’niên k’tứi buôn nhưh g’lếêh tu cơnh đếêc p’niên dzơơng cha cha, c’rơ xiêr, bấc đhr’năng cr’ay buôn bọo vaih. Tu cơnh đếêc, muy chế độ dinh dưỡng liêm choom đoọng ha p’niên coh hân noo cha noọng nắc rau aconh căn lâng ma nuyh k’rang lêy p’niên pa ghit.

Boọl p’răng năc c’leh buôn lum moot bêl hân noo ch’noọng, pa bhlâng năc apêê t’ngay p’răng puih rơợng bhlâng cơnh bâc t’ngay đăn đâu.

Pleng p’răng puih bhrợ đoọng ha chắc a rang ma nuyh hêê bấc rau k’đhap đoọng ặt tớt, choom bhrơ ngân tước c’rơ tr’mông căh cợ chệêt bil.

Tợơ bêl pr’luh Covid-19 dưr vaih lâng đhơ lâh pr’luh nắc pazêng pa nor g’lọp moh boóp cung nắc rau căh choom căh vêy lâng zập cha nắc mơ chu gluh ooy c’lâng. Lâng rau liêm choom nắc buôn đươi dua, chr’năp ếp, pazêng pa nor g’lọp moh boóp y tế đươi dua muy chu nắc rau chơih pay tr’nợơp âng đhanuôr. Đhơ cơnh đếêc, nắc tu đươi dua muy chu xang vất lơi cơnh đếêc nắc rau cr’pân bhlầng đoọng ha môi trường tự nhiên.

Đhanuôr lâng pr’zợc da dêr! Pazêng t’ngay đăn đâu, bấc ngai ta moon ooy za nươu Invermectin choom zêl virus t’vaih cr’ay Covid-19. Xa nay nâu t’mêê xay nắc ơy bhrợ za nươu k’chệêt a muốt nâu dưr pa dzoóc chr’năp dal tước k’ha riêng chu. Rau choom moon, nâu đoo ếêh rau nắc g’luh tr’nợơp vêy xa nay pa tộc moon đăh za nươu chca groong Covid-19. Lalăm a hay cung ơy n’leh vaih đhr’năng pa tộc moon nắc choom cha groong Covid-19 lâng za nươu HIV lâng za nươu pa dưah k’hir. Cơnh đếêc rau lalua đăh pazêng za nươu nâu nắc cơnh ooy? Cơ quan chức năng xay moon cơnh ooy cơnh lâng xa nay t’mêê xay moon?

Pr’luh cr’ăy Covid-19 xoọc dưr vaih k’rơ pa bhlâng lâng trơơi boọ đơơh coh bha lang k’tiêc. Lêy pay chr’na đha năh đoọng pa dưr c’rơ zâl cha groong rau trơơi boọ âng pr’luh cr’ăy Covid-19 xoọc năc rau xa nay bh’rợ bha lâng âng đhanuôr coh xoọc đâu. Cơnh đêêc năc cha n’hau coh xoọc đâu đoọng pa dưr c’rơ zâl cha groong pr’luh cr’ăy.