K’ooh đh’mâl nắc zập ngai cung buôn lưm, vaih bấc cơnh k’đhap ặt tớt. Ha dợ choom pa dưah lâng apêê ch’na đoọng a chắc a rang hêê pa dưr c’rơ, zêl cr’ay liêm choom.

Pazêng z’nươu pa dưah cr’ăy k’hir, đh’mâl cr’hoóc vêy ta pa câl bâc pa bhlâng coh thị trường, hân đhơ cơnh đêêc, năc lêy ghit pazêng z’nươu n’nâu năc đhiệp pa xiêr đhr’năng k’ăy vaih ngân lâh mơ, năc căh vêy pr’đươi choom t’bil lơi vi rut bhrợ t’vaih cr’ăy, căh cậ pa xiêr đợ t’ngay c’xêê crêê cr’ăy. Lâh n’năc, pazêng z’nươu k’ăy k’hir, đh’mâl cr’hoóc năc choom bhrợ t’vaih cr’ăy rau lơơng ngân lâh mơ ha dang ng’đươi căh crêê cơnh.

Pul a bhêy bơơn lêy nắc ch’na đơơng chô bấc rau liêm choom đoọng c’rơ âng hêê, tu cơnh đếêc nắc lêy pa ghit oó choom ta bhuch đhị ch’na âng hêê.

Huyết áp dưr dzoọc dal nắc bấc rau tu lalay cơnh: da dul, nội tiết, thần kinh thực vật, p’lêê họong… Pa bhlầng nắc dzợ tu âm cha cơnh lâng ngai la lâh bấc, xưa protein, cha lalâh bấc n’xiêng a đhăh, pa bhlầng nắc ch’na đh’năh vêy bấc cholesterol.

Cr’ay bhrôông mắt nắc đhr’năng nhiễm trùng mắt, buôn lưm tu vi khuẩn căh cợ vi rut bhrợ t’vaih căh cợ nắc tu phản ứng dị ứng, lâng đhr’năng n’leh nắc bhrôông cr’liêng mắt. Cr’ay nâu buôn dưr vaih pâm bhroọt, xọoc tợơp ca ay muy đăh mắt, t’tun nắc trơơi mị đăh. Buôn bhlầng lưm cr’ay bhrôông mắt, buôn trơơi bọo zập ooy lâng vaih cơnh pr’luh. Tước nâu kêiắtch ơy vêy vắc xin cha groong cr’ay, căh ơy vêy za nươu pa dưah n’tiêng bhlầng lâng pazêng ma nuyh ca ay bhrôông mắt ơy dưah nắc dzợ choom dưr vaih cớ tơợ lâh bơr pêê c’xêê ơy u dưah.

Cr’ay k’hir plóh a’ham xoọc dưr váih k’rơ bấc lâng zâp cơnh đhị zâp chr’hoong k’coong ch’ngai âng tỉnh Quảng Nam. zâp vel đông cóh đâu xoọc xay bhrợ bấc c’lâng bh’rợ zêl cha groong k’hir plóh a’ham đoọng pa xiêr pr’lúh trơơi boọ pậ bhứah.

Xọoc đâu, miền Bắc xoọc moọt hân noo chanh đào, đhị apêê chợ, apêê za zệê r’hô đh’rưah câl chanh đào chô trâm đoọng hân noo ha ọt ha y. Ting cơnh Bác sĩ chuyên khoa I Bùi Văn Phao, bêl a hay nắc bhrợ Giám đốc Bệnh viện Y học Cổ truyền Nam Định, chanh đào căh cợ chanh cơnh c’xu zêng choom trâm lâng đác g’dớ choom pa dưah k’ooh, cr’ay mr’loọng.

Pleng k’tiếc p’lăh t’ngay c’xêê, puih-cha kệêt tr’xăl pâm bhroọt bhrợ vaih pr’đợơ đoọng ha vi khuẩn t’vaih cr’ay bhrợ ma nuyh hêê buôn lưm bhlầng. Nâu kêi nắc pazêng rau cr’ay buôn lưm lâng cơnh đương zêl cha groong.

Pr’luh k’hir ploh a ham xoọc dưr k’rơ lâng k’đhap coh bâc tỉnh, thành phố. Xoọc prang k’tiêc âi xay moon lâh 100.000 cha năc crêê ca ay k’hir ploh a ham, 12 cha năc lâh căh ma mông. Coh chr’hoong da ding ca coong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, pr’luh cr’ay k’hir ploh a ham công xooc dưr k’rơ bhrớ ha bâc ngai k’rang k’pân. Coh c’năt t’ruih ma nuih pa dưah đh’reh cr’ay âng bhươl cr’noon t’ngay đâu, đha nuôr lâng pr’zơc xơợng g’luh pra xay âng PV A lăng Lợi lâng Y Sỹ Hoàng Thị Lan, Trưởng Trạm Y tế chr’val Chà Vàl, chr’hoong Nam Giang ooy bh’rợ bơơn năl lâng cha groong pr’luh k’hir ploh a ham.

Pazêng t’ngay a hay vêy xa nay xay moon vi khuẩn “đăh lệê ma nuýh” bhrợ váih cr’ay whitmore dưr váih đhị Hà Tĩnh, Nghệ An, Thái Nguyên… bhrợ đhanuôr k’rang pa bhlầng. M’jứah lâng đếêc Bệnh viện Bạch Mai vêy bấc apêê crêê cr’ay whitmore moọt pa dứah. Ting cơnh Phó giáo sư-Tiến sĩ Đỗ Duy Cường, Giám đốc Trung tâm Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, ha dang cơnh lalăm a hay, tợơ 5 tước 10 c’moo nắc vêy 20 cha nắc cr’ay whitmore (bọo vi khuẩn đăh lệê ma nuýh) nắc tợơ tợơp c’moo 2019 tước nâu kêi, đhị Trung tâm Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai ơy pa dứah đoọng 20 cha nắc crêê cr’ay cr’pân nâu.