G’lúh p’răng puíh nâu, đhị bấc vel đong puíh tước 45 độ C. Lâng pleng puíh páih cơnh đâu, đoọng a chắc a rang hêê cắh mặ zâng, buôn váih ca ay jéh. Cơnh đếêc đoọng đương zêl cha groong lâng pleng p’răng púih, cha groong c’rơ tr’mông nắc bhrợ têng cơnh ooy? Đhanuôr lâng pr’zợc nắc đh’rứah chếêc lêy năl đoọng zư lêy c’rơ tr’mông âng đay lâng ma nuýh cóh đong đay đhị pazêng t’ngay p’răng puíh nâu.

T’ngay cha noọng nắc bêl apêê a đhi học sinh bơơn đhêy ặt, bhui har cha ớh. Rau đâu nắc ặt lớơp bấc rau căh liêm tước apêê a đhi. Cóh đếêc, bấc đhr’năng bhrêy tắh đhị p’niên cóh hân noo cha noong a hêê nắc lêy k’rang tước, nắc đoo: hr’lệêngđác, bhrêy tắh xoọc bêl cha ớh (ha buốh), a rang xách, k’xenh choóh…

K’oóh nắc mưy bh’rợ vêyởcêê ha a’chặc a’rang. Tu k’oóh nắc pa’glúh lơi râu nha’nhự chấc moót lâng zâp râu bhrợ cắh liêm crêê ting c’lâng pr’hơơm, ting c’lâng móh, boọp. K’oóh đh’mâl dưr váih bêl c’lâng pr’hơơm váih vêy râu t’váih pazưm lâng tạp chất. Apêê zúp đoọng bhrợ liêm sạch doó, bil đh’mâl, dịch pa glúh dịch. Hân đhơ cơnh đêếc, k’oóh đh’mâl đenh nắc đoo c’léh cr’ay âng bấc râu cr’ay âng c’lâng pr’hơơm buôn lưm ooy zâp ruúh manứih,, lâng apêê ga’rựa t’ha nắc lêy cha’mêết cha’groong đợ cr’ay k’oóh đh’mâl đenh choom k’rang k’pân.

Cóh pazêng t’ngay hân noo p’răng puýh n’nâu, buôn bhrợ rau cắh liêm creê tước ooy c’rơ âng acoon manuýh, pa bhlâng nắc p’niên k’tứi. Muy cóh pazêng rau crêê tước buôn pa bhlâng ng’lêy nắc nhiệt độ cóh môi trường dưr dzoóc dal nắc đhr’năng bil đác tu bấc plóh cr’hậu lâng bil đác cóh c’lâng pr’hơơm bhrợ ha p’niên k’tứi ta luôn xơơng k’bao a chắc a zân. Ngân lấh mơ p’niên k’tứi vêy đhr’năng bol p’răng. Cóh t’ruíh: Manuýh pa dứah đh’réh cr’ăy cóh bhươl cr’noon bêl đâu azi xay truíh tước ooy đhanuôr lâng pr’zớc h’cơnh ng’pa dứah lâng zâl cha groong đhr’năng bol p’răng.

Tước ooy hân noo ch’noong pleng k’tiếc buôn váih bấc cơnh, nắc cr’chăl buôn pa bhlâng váih bấc rau pr’lúh cr’ăy, buôn trơơi boọ, cơnh cúm, k’hir plóh aham, k’ăy luônh, dal huyết áp… Pa bhlâng nắc buôn váih cóh manuýh t’coóh ta ha lâng p’niên k’tứi. Cóh t’ruíh: Manuýh pa dứah đh’réh cr’ăy bêl đâu, ahêê đh’rứah tr’lum lâng y sĩ Brao Gói, Trạm Y tế chr’val Ca Duy, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng xơợng ghít lấh mơ ooy pazêng rau pr’lúh cr’ăy cóh hân noo ch’noọng công cơnh bh’rợ zâl cha groong.

Hân noo ch’noọng nắc hân noo vêy đợ rau tr’xăl bấc pa bhlâng ooy khí hậu bhrợ t’váih bấc rau pr’lúh cr’ăy cóh zập ngai, đợ manuýh t’coóh ta ha nắc ch’mêết lêy ghít lấh mơ, tu c’rơ âng manuýh t’coóh ta ha ting t’ngay đhur lấh mơ, p’răng puýh đanh t’ngay, ha dzợ c’rơ âng manuýh t’coóh ta ha ting t’ngay xiêr lâng buôn crêê pr’lúh cr’ăy bấc lấh mơ.

Lâng p’niên, cr’ay pa zrúah cấp nắc mưy ooy đợ cr’ay dưr váih bấc. Cr’ay dưr váih ooy zâp ruúh manứih, hân đhơ cơnh đêếc, bấc bhlâng nắc p’niên dứp 2 c’moo. Ooy t’ruíh Manứih padứah đh’réh cr’ay cóh bhươl cr’noon bêl đâu, azi nhăn xay moon tước đhanuôr lâng pr’zợc râu tu, c’léh cr’ay lâng bhiệc zêl cha’groong pa zrúah cấp cóh p’niên bêl hân noo p’răng pứih.

Viêm đại tràng mạn tính nắc buôn lưm cóh apêê ga’rựa t’ha, lấh mơ nắc apêê t’coóh, bhrợ cắh liêm crêê tước c’rơ tr’mung âng apêê k’ay. Pr’lúh cr’ay buôn dưr váih đenh, k’đhạp zư padứah đợ mơ dứah liêm lâng choom bhrợ dưr váih bấc râu cr’ay t’tưn. Ooy t’ruíh Manứih padứah đh’réh cr’ay cóh bhươl cr’noon bêl đâu azi nhăn xay moon tước đhanuôr lâng pr’zợc ooy râu tu lâng bhiệc zêl cha’groong viêm đại tràng mạn tính.

Manuýh crêê cr’ăy huyết áp ếp buôn váih đhr’năng cơnh: nhứ nhêên a chắc a zân, kiêng pa bhlâng đhêy ắt, buôn vir móh mắt, buôn kiêng cha zrắh, zơr ơớih, kiêng c’táh, ngân lấh mơ nắc buôn l’ngắt. Ting n’nắc đhr’năng n’căr cắh liêm lâng goóh, rúh xóc; váih cr’hậu ha dzợ nắc xơợng cha kêệt; pơ hơơm đơớh, prá b