C’lâng pr’hơơm nắc cơ quan ta luôn vêy không khí mót, tu cơnh đêếc buôn váih k’ăy lâng đhr’năng âng pleng k’tiếc. Pleng k’tiếc cha kêết âng hân noo ha ót nắc rau liêm buôn đoọng ha pazêng rau vi sinh vật, cơnh vi khuẩn, virus, ký sinh trùng… dưr váih. Hân noo cha kêết công bhrợ ha c’rơ zâl cha groong pr’lúh cr’ăy u đhur… Pazêng rau đâu bhrợ đhr’năng crêê pr’lúh cr’ăy cóh c’lâng pr’hơơm bấc lấh mơ. Lấh n’nắc, cóh c’lâng pr’hơơm công vêy vi khuẩn ắt. Bêl a chắc azân crêê cha kêết cắh cậ c’rơ zâl pr’lúh cr’ăy u đhur nắc rau tu bhrợ t’váih pr’lúh cr’ăy.

Cr’ay viêm n’căr cơ địa cắh cậ chàm thể tạng nắc bhiệc viêm n’căr dị dứng mạn tính. Ooy 3 thập kỷ hanua, cr’ay nắc dưr váih 2-3 chu cóh zâp k’tiếc k’ruung nông nghiệp cơnh Trung Quốc, Việt Nam... cóh bha lang k’tiếc, vêy k’dâng 10-20% p’niên lâng 1-3% apêê ga rựa t’ha nắc ơy lâng xoọc crêê cr’ay nâu. Cr’ay buôn dưr váih bêl plêệng p’răng xơớt nắc zâp ngai lêy p’gít zêl cha’groong. Lấh mơ, bêl plêệng xăl moót ha ót cơnh xoọc đâu nắc bêl buôn dưr váih.

Pr’lúh cr’ăy k’hir pa khau bấc bhlâng nắc tu k’gơu pa trơơi, crêê tước ooy môi trường cóh toor đong ắt. Cóh Việt Nam, pr’lúh cr’ăy n’nâu u váih cóh zập c’moo, bấc bhlâng nắc cóh hân noo boo, pr’lúh cr’ăy u váih bấc nắc cóh zr’lụ vêy jọm đác, zr’lụ crâng k’coong. Pr’lúh cr’ăy k’hir pa khau bêl n’léh váih, ha dang cắh vêy bh’rợ zâl cha groong đơớh hân nắc buôn u trơơi boọ bấc ooy.

Lấh bơr c’xêê ahay, pr’lúh k’hiir plóh aham dưr váih k’rơ pa bhlâng đhị zr’lụ chr’hoong da ding k’coong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam. Tước cr’chăl n’nâu, Trung tâm Y tế chr’hoong Tây Giang ơy bơơn lêy lâng pa dứah đoọng ha lấh 100 cha nắc crêê cr’ăy k’hir plóh aham, cóh đêếc vêy bơr pêê cha nắc k’ăy ngân vêy ta đơơng ooy thành phố Đà Nẵng đoọng pa dứah. Rau choom moon bhlâng, cóh pazêng c’moo ahay, chr’hoong Tây Giang nắc zr’lụ doọ bool váih pr’lúh cr’ăy k’hiir plóh aham, tu cơnh đêếc cóh cr’chăl bha lâng dưr váih k’rơ âng pr’lúh k’hir plóh aham n’nâu, chính quyền lâng ngành chức năng nắc cắh choom cắh k’rang.

A’dụuc nắc mưy cr’ay trơơi boọ tu vi rút bhrợ t’váih lâng buôn dưr váih pr’lúh k’rơ bấc, buôn lưm cóh apêê p’niên, tu c’rơ âng apêê p’niên dzợ đhưr. Zâp c’moo, moót c’xêê 2 nắc g’lúh pr’lúh nâu dưr váih bấc bhlâng.

Bêl plêêng k’tiếc tr’xăl hân noo, cha kêệt ra ngoóh, bấc ngai buôn ​lum jéh ca ay cơnh ca ay cr’oóh, nhiễm khuẩn… Nâu đoo công nắc bêl buôn k’hir đh’rứah lâng ca ay đh’mâl. N’đhơ cơnh đêếc apêê c’léh âng ca ay dhd’mâl buôn bhrợ ha hêê cắh năl ghít, cr’đơơng tước bh’rợ zư pa dứah cr’ay dưr váih k’đháp. Tu cơnh đêếc, ng’cơnh bhrợ đoọng năl ahêê xoọc crêê ca ay đha mâl lâng pa khâu?

Cr’ay têy dzung boọp xoọc dưr váih k’rơ bấc tu bhiệc ôộm cha, ắt tớt cắh liêm crêê vệ sinh, bhrợ cr’ay trơơi boọ pậ bhứah ting c’lâng êệ đhọ. Lấh mơ bhiệc đươi bhrợ cơnh râu k’đươi moon âng bác sĩ, chế độ ôộm cha lâng dinh dưỡng đoọng ha p’niên cung chr’nắp bhlâng, chrooi pa’xoọng têêm ngăn c’rơ âng p’niên lâng bhrợ cr’ay bil dứah đấh.

Pleng k’tiếc xăl hân noo tợơ c’l ọt tước ha ọt ha pruốt nắc pr’đợơ liêm buôn bhlầng đoọng ha zập rau vi khuẩn, vi rút bhrợ t’váih pr’lúh cr’ay k’rơ lâng trơơi bọo cóh zr’lụ ặt ma mông âng đhanuôr. Bộ Y tế ơy moon pa rớơt lâng đhanuôr đăh bh’rợ đương zêl cha groong pr’lúh cr’ay hân noo ha ọt ha pruốt

Cr’ay p’lung nắc muy cóh pazêng rau cr’ay bấc n’léh váih lâng ting t’ngay ting bấc. Cr’ay lưm đhị pazêng rúh c’moo ha dợ ma nuýh ta ha nắc bấc lấh apêê p’niên k’tứi. Cr’ay đhơ doó bhrợ cr’pân tước a chắc a rang ha dợ bhrợ bấc rau k’đháp zr’nắh đoọng ha ma nuýh cr’ay cóh pr’ặt tr’mông zập t’ngay. Pa bhlầng nắc cr’ay p’lung ha dang căh bơơn pa dứah đấh nắc choom bhrợ váih tước đhr’năng ngân.

G’lúh tr’xăl hân noo, bêl plêệng p’răng, bêl boo, bêl p’răng pứih bêl cha’cêết buôn bhrợ ha pêê p’niên k’ay đh’mâl cr’oóh. Bêl p’niên k’oóh, apêê k’căn k’conh lêy oó chấc tự đươi dua zâp râu zanươu kháng sinh, ahêê lêy đươi bhrợ cơnh zâp c’lâng bh’rợ zư padứah cr’oóh têêm ngăn, vêy tơơm ríah zanươu tự váih.