Đhr’năng ch’na đh’nắh nha nhự dưr váih bấc cóh thị trường xoọc đâu ơy lâng xoọc bhrợ bấc apêê ma boọl. Ting lêy ooy c’léh cr’ay ngân hay doọ ha dợ boọl ch’na đh’nắh nắc choom lêy bhrợ k’ay ngân ha mơ tước c’rơ âng manứih k’ay. Cơnh đêếc, bhrợ ha cơnh đoọng bơơn năl boọl ch’na đh’nắh, bhiệc lêy bhrợ ha cơnh bêl dưr váih cơnh đâu? Xay moon nâu cơy nắc vêy zúp đoọng đhanuôr lâng pr’zợc lêy g’đách lâng bhrợ têng đấh loon bêl boọl ch’na đh’nắh.

Vậy làm thế nào để nhận biết trẻ mắc sởi, cách phòng tránh cũng như điều trị ra sao. Mời bà con và các bạn cùng nghe PV A Viết Sĩ trao đổi với bác sĩ Bhling Nhưng, Trung tâm Y tế huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam

Dha nuôr lâng pr’zớc da dêr! Đha nuôr Cơ Tu cóh tỉnh Quảng Nam buôn vêy bh’rợ lướt r’dáo, choom năl năc lướt lum lêy c’bhúh xoọng ca coon ma moó apêê t’ngay tơợp c’moo cắh cậ m’pâng c’moo. Nâu đoo nắc c’léh liêm cóh c’bhúh văn hóa âng đha nuôr. N’đhơ cơnh đêếc, cóh cr’chăl lướt ra vạch, tu c’lâng c’tốch ch’ngai bha dắh, đha nuôr cắh âi năl cơnh zư đớc ch’na dh’nắh liêm tu cơnh đêếc buôn ma ih, nặ. Nâu đoo nắc tu cr’đơơng tước bấc ngai boọl ch’na đh’nắh rup ma nứih cóh zr’lụ đha nuôr acoon cóh Cơ Tu moon la lay lâng da ding ca coong tỉnh Quảng Nam moon za zum.

Đhr’năng boọl ha la mr’nghêê cóh zr’lụ ch’ngai bha dắh, zr’lụ đha nuôr acoon cóh cóh k’tiếc k’ruung heê công dzợ bấc. Bơr râu tu cr’đơơng tước boọl mr’nghêê nắc đoo ton cha lâng cắh pr’đoọng crêê cha. N’đhơ đhơ râu tu nắc công bhrợ choom bil mặt acoon ma nứih lâng đớc lơi bấc râu cắh liêm crêê ha pr’loọng đong lâng vel bhươl.

Xang Tết buôn nắc pazêng bệnh viện dưr váih bấc manuýh jéh k’ăy lâng vêy cơnh cậ nắc pa bhlâng bấc manuýh ắt manuýh ắt pa dứah lâng đợ cr’ăy cóh luônh lâng pa bhlâng nắc đợ cr’ăy cắh buôn u dứah. Cóh pazêng t’ngay đhêy Tết, bấc manuýh tước pa dứah ooy bệnh viện tu cha cha, a ộm cắh crêê cơnh, bhrợ t’váih đhr’năng k’ăy loom luônh.

Plêệng k’tiếc ặt tr’xăl zâp cơnh nắc buôn dưr váih cr’ay, ooy đâu vêy viêm phế quản cấp, lấh mơ nắc p’niên k’tứi lâng manứih t’coóh t’ha. Râu tu bhrợ viêm phế quản cấp tính nâu nắc tu vi sinh vật, vi khuẩn, vi rút, vi nấm. Tu cóh apêê doọ râu k’ay, đhị truíh c’lâng pr’hơơm cóh mr’loọng, móh, hầu, thanh quản... vêy 2, 3 vi sinh vật ký sinh bhrợ váih pr’lúh bêl lưm pr’đơợ liêm buôn, xoọc c’rơ âng hêê cắh k’rơ... nắc buôn bhrợ váih pr’lúh cr’ay.

Loom bấc n’xiêng nắc muy rau cr’ăy bhrợ t’váih rau cắh liêm crêê ooy c’rơ bấc bhlâng lâng ting t’ngay vêy bấc ngai crêê cr’ăy n’nâu. Buôn nắc k’đháp đoọng bơơn n’năl loom bấc n’xiêng tu pazêng rau n’léh váih cắh u ghít, đoo bêl tước ooy cr’chăl k’ăy ngân bhlâng nắc vêy ng’bơơn n’năl lâng vêy cơnh bhrợ t’váih rau cr’ăy ngân lấh mơ, cơnh xơ loom cắh cậ ung thư loom.

Hân đhơ p’niên k’tứi bêl n’niên lứch vêy ta tiêm vắc –xin zâl cha groong cr’ăy a ngắt, hân đhơ cơnh đêếc cóh rau la lua cậ nắc dzợ vêy muy bơr cha nắc p’niên k’tứi crêê cr’ăy, tu cắh ơy ta tiêm chủng cắh cậ ắt lâng pazêng rau bhrợ t’váih cr’ăy. Tu cơnh đêếc, đhanuôr nắc ch’mêết lêy đoọng đơớh bơơn lêy n’năl cr’ăy a ngắt cóh p’niên đoọng vêy c’lâng bh’rợ pa dứah loon đơớh:

C’lâng pr’hơơm nắc cơ quan ta luôn vêy không khí mót, tu cơnh đêếc buôn váih k’ăy lâng đhr’năng âng pleng k’tiếc. Pleng k’tiếc cha kêết âng hân noo ha ót nắc rau liêm buôn đoọng ha pazêng rau vi sinh vật, cơnh vi khuẩn, virus, ký sinh trùng… dưr váih. Hân noo cha kêết công bhrợ ha c’rơ zâl cha groong pr’lúh cr’ăy u đhur… Pazêng rau đâu bhrợ đhr’năng crêê pr’lúh cr’ăy cóh c’lâng pr’hơơm bấc lấh mơ. Lấh n’nắc, cóh c’lâng pr’hơơm công vêy vi khuẩn ắt. Bêl a chắc azân crêê cha kêết cắh cậ c’rơ zâl pr’lúh cr’ăy u đhur nắc rau tu bhrợ t’váih pr’lúh cr’ăy.

Cr’ay viêm n’căr cơ địa cắh cậ chàm thể tạng nắc bhiệc viêm n’căr dị dứng mạn tính. Ooy 3 thập kỷ hanua, cr’ay nắc dưr váih 2-3 chu cóh zâp k’tiếc k’ruung nông nghiệp cơnh Trung Quốc, Việt Nam... cóh bha lang k’tiếc, vêy k’dâng 10-20% p’niên lâng 1-3% apêê ga rựa t’ha nắc ơy lâng xoọc crêê cr’ay nâu. Cr’ay buôn dưr váih bêl plêệng p’răng xơớt nắc zâp ngai lêy p’gít zêl cha’groong. Lấh mơ, bêl plêệng xăl moót ha ót cơnh xoọc đâu nắc bêl buôn dưr váih.