Ênhă boh durian kluôm ala ară anei đăo tĭng hlăm brô 200.000 ha, hnơ̆ng mâo đăo tĭng êbeh 2 êklăk ton. Hlăm 7 mlan akŏ thŭn anei, Việt Nam ba čhĭ leh 493.000 ton boh durian, mâo ênoh hlăm brô êbeh 950 êklăk USD, đĭ 31% mkă hŏng wưng anei thŭn dih; đăo tĭng kluôm thŭn êbeh 4 êklai USD.

Khădah snăn, mbĭt hŏng hnơ̆ng đĭ kyar pral, anôk bruă dôk tlă anăp hŏng lu klei lông dlăng. Ti Lăn Dap Kngư, klei adiê không kƀah êa hlăm yan bhang ngă hmaĭ djŏ kơ klei đĭ jing leh anăn bi mnga; hlăk êjai adiê hjan amâo djŏ yan ngă mđĭ klei luh mnga, boh mda leh anăn bluh mâo klei mnơ̆ng ngă.

Mbĭt hŏng klei hmăi mơ̆ng yan adiê, klei čiăng mơ̆ng dŭm wăl anôk mnia mblei hrŏng ruah ƀrư̆ hruê ƀrư̆ ktang ăt ba klei kpĭ prŏng hŏng anôk bruă. Mơ̆ng akŏ thŭn 2024 truh kơ ară anei, China hưn răng leh 761 hnơ̆ng boh durian Việt Nam amâo hluê ngă klei kčah mtrŭn kơ klei doh ê ƀăt mnơ̆ng dhơ̆ng, hlăm anăn mâo 589 hnơ̆ng djŏ tuôm kơ Cadimi leh anăn 157 hnơ̆ng djŏ tuôm kơ Kñi hla.

Ti anăp dŭm klei lông dlăng mrâo, Nai prĭn Phan Việt Hà, K'iăng khua knơ̆ng bruă hdră mnêč kreh knhâo bruă lŏ hma dliê kyâo Lăn Dap Kngư (WASI), lač brei mđĭ klei duh bi liê ksiêm duah čiăng mâo tur knơ̆ng kreh knhâo mdrơ̆ng hŏng dŭm boh klei mâo hlăm bruă pla mjing.

"Bi hŏng dŭm klei lông dlăng mrâo, msĕ si klei bi mlih yan adiê, msĕ si klei kơ cadimium amâodah kñĭ hla, kâo mĭn jing dŭm anôk bruă djŏ tuôm, hlăm anăn mâo Phŭn bruă lŏ hma leh anăn wăl hdĭp mda amâodah dŭm čar, dưi duh bi liê thiăm čiăng mâo dŭm klei ksiêm duah klă sĭt kjăp. Tơdah drei thâo săng kơ boh klei hŏng klei kjăp khădah mâo dŭm klei bi mlih amâodah dŭm klei bi mlih mkăn nao snăn drei dưi ba mdah dŭm hdră êlan bi djŏ guôp mtam čiăng đru mđĭ kyar boh durian."

Hlăm klei kƀĭn trông, phung bi ala ăt mñă bruă durian brei mlih mta kñăm mơ̆ng mđĭ kyar ênhă, hnơ̆ng mâo jing mđĭ hnơ̆ng tŭ jăk leh anăn boh tŭ dưn. Čuăl mkă krĭng pla brei djŏ guôp hŏng klei găl yan adiê; čŏng mkăp êa, duh bi liê kdrăp krih êa mkiêt mkriêm; mđĭ ba yua hbâo brŭ, mkra mđĭ lăn, kriê dlăng mnơ̆ng ngă kluôm, mbĭt anăn ktuê dlăng klei bi mlih yan adiê čiăng mkra mlih hdră kriê dlăng leh anăn msir mghaih klei bi mnga.

Lê Quốc Thanh, Khua anôk bruă mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma ala čar, mñă klă klei doh êƀăt mnơ̆ng ƀơ̆ng lehanăn tui duah phŭn agha brei dưi mdưm ti anôk phŭn hlăm hdră mkŏ mjing bruă pla mjing. Anei amâo djŏ knŏng jing klei čiăng kơ hdră mnêč ƀiădah lŏ jing klei găl čiăng kơ durian Việt Nam krơ̆ng kjăp wăl anôk mnia mblei dôk mâo, pŏk mlar wăl anôk ba čhĭ leh anăn mđĭ boh tŭ yuôm bruă pla mjing.

“Brei drei mtrŭt mđĭ klei đĭ kyar bi hgŭm, boh nik jing mkŏ mjing dŭm êpul hgŭm, dŭm êpul bi hgŭm čiăng si bĕ ngă drei srăng mkŏ mjing dŭm krĭng pla mjing, hrăm mbĭt ngă djŏ ênŭm dŭm klei čuăn, dŭm hdră êlan… rơ̆ng dưi mâo klei êđăp ênang… Drei srăng kčưm kơ sa hdră ngă bruă čiăng mđĭ kyar bruă durian mơ̆ng Dak Lak leh anăn krĭng wăl čiăng mđĭ kyar kjăp hĭn, tŭ dưn hĭn.”