Wưng ngă bruă hlăm dŭm anôk rŭ mdơ̆ng sang hră knŭk kna čiêm rông mlir gưl ti să knông lăn Ea Sup, čar Dak Lak huĭ srăng êmưt kyua yan adiê yan hjan amâo găl jăk. Snăn ƀiădah, hŏng hdră mtrŭn mơ̆ng ai tiê klei mĭn lĭng kahan dŭm êpul êya kahan ti Dak Lak mâo leh ƀô̆ mta djŏ wưng kčah, dôk hruê mlam găn hgao yan adiê amâo găl đru kơ pô ngă bruă hdră êlan “dŏng mtlaih” hŏng klei pral, čiăng rơ̆ng kơ dŭm hdră bruă dưi bi leh djŏ hŏng hdră kčah.

Nguyễn Ngọc Quý, K’iăng khua knơ̆ng bruă Rŭ mdơ̆ng Dak Lak, anôk bruă duh mkra djŏ ruah ngă bruă mkŏ mkra 2 boh sang hră krĭng knông lăn lehanăn čiăng mâo truh 450 čô mnuih mă bruă. Quy kah mbha, mơ̆ng leh mâo tŭ mă bruă rŭ mkra, êpul êya knŏng ruah mă hlăm brô 300 čô. Ênoh adôk kƀah mâo 30 čô mnuih mă bruă rŭ mdơ̆ng gưl dlông, 20 čô mgăt êdeh ben, êdeh kčao leh anăn hlăm brô 100 čô mă bruă yang ƀuôn.

“Knơ̆ng bruă kƀah hlăm brô 150 čô mnuih mă bruă rŭ mdơ̆ng ti anôk dôk ngă bruă. Ară anei, hlue si ênoh anôk mnia mblei, phung ngă bruă lŏ mưn mnuih ngă bruă mkŏ mkra gưl 4 hŏng hnơ̆ng hlăm brô 600 -700 êbâo prăk/hruê/čô ƀiădah ăt kƀah mnuih mă bruă. Gưl anei, dŭm hdră bruă rŭ mdơ̆ng ti čar Dak Lak pŏk ngă lu, hlăk êjai êpul mă bruă ƀrư̆ hruê ƀrư̆ ƀiă hĭn".

Ti 3 čar jing Gia Lai, Dak Lak, Lâm Đồng mâo 15 boh sang hră knŭk kna rông ba mlir gưl knông lăn dôk rŭ mdơ̆ng, klei čiăng kơ mnuih mă bruă čiăng rơ̆ng hnơ̆ng hlăm brô 2.200 čô mnuih, mâo phung mă bruă hdră mnêč, phung mkra maĭ, kỹ sư leh anăn mă bruă hŏng kiê kngan. Anei amâo djŏ jing ênoh mrô prŏng ôh, ƀiădah êgao leh kơ klei dưi mơ̆ng phung ngă bruă. Klei anei mjing leh klei tĭng dlăng dleh dlan kơ mta kñăm đĭ kyar 2 ênoh mrô mơ̆ng dŭm čar, hlăk êjai grăp alŭ wăl dôk mprăp pŏk ngă dŭm hdră bruă mâo hnơ̆ng dŭm êbâo êklai prăk.

Anôk bruă êlan klông Việt Nam hâo hưn, truh akŏ mlan 7, Hdră bruă tal 2 ti Hdră bruă êlan dơ̆ng êran pral Khánh Hòa -Ƀuôn Ama Thuôt mrâo bi leh êbeh 70.6% ênoh klei kuôl kă. Leh êbeh sa mlan mơ̆ng klei ksiêm dlăng hrue 22/5/2026, hnơ̆ng mâo mkra mjing knŏng đĭ mă 3.62%, jing hlăm brô 307 êklai prăk Dương Văn Đắc, Khua knơ̆ng kiă kriê sa čô pô ngă bruă ti anei lač, kƀah mnuih ngă bruă jing sa hlăm dŭm mta phŭn kbiă hriê klei êmưt anei.

“Ară anei hin mnuih mă bruă ƀiă snăk, dleh mưn. Mnuih ngă bruă lu hlăm krĭng ară anei păt dah amâo mâo mưn ôh. Ară anei, tơdah kƀah phung đru bruă, knơ̆ng bruă bi tiŏ nao mơ̆ng dŭm anôk ngă bruă mkăn ti čar Nghệ An amâodah dŭm čar mkăn wĭt. Phung mă bruă hŏng klei thâo mbruă prŏng ăt msĕ mơh, bi mlih plah wah hdră ngă bruă hlăm anôk bruă".

6 mlan akŏ thŭn 2026, klei đĭ kyar bruă duh mkra ti Dak Lak, Gia Lai, Lâm Đồng, Khánh Hoà... amâo mâo djăp ôh hŏng hdră kčah. Mta phŭn tal êlâo hluê si klei bi mklă mơ̆ng dŭm čar jing êmưt ruh mgaih anôk ala, ngă kơ dŭm hdră bruă ka dưi pŏk ngă. Ƀiădah, dlăng kơ mnuih ngă bruă, wăt hlăm klei ruh mgaih anôk ala, dŭm čar ăt kăn dưi rơ̆ng rei kơ mnuih mă bruă pioh ngă bruă kơ dŭm mta bruă, snăn klei anei srăng hmăi kjham hĭn êjai dŭm bruă dôk ngă.

Trương Thị Trí, Khua kiă kriê knơ̆ng bruă duh mkra mnia mblei WGR Industries čar Gia Lai brei thâo, hŏng ênoh prăk duh bi liê mơ̆ng ala tač êngao (FDI) êbeh 1.500 êklai prăk, anôk bruă dôk čiăng êbeh 1.100 čô mnuih mă bruă. Khă snăn, khă gơ̆ ba yua lu hdră mtrŭn jăk găl c̆iăng jak iêu, ăt knŏng mâo mă 800 c̆ô mnuih:

“Jŭm dar sang măi, hlăm boh prŏng 70 km, knơ̆ng bruă pŏk ngă leh dŭm gưl hrŏng ruah mnuih mă bruă leh anăn ară anei jih leh mnuih ngă bruă. Ară anei, knơ̆ng bruă dôk pŏk ngă hdră hrŏng ruah mnuih mă bruă mơ̆ng phung ayŏng amai adei dôk mă bruă tinei mâo găp djuê, mưng ti dŭm čar kwar Dưr leh anăn kwar Dhŭng. Êngao anăn, knơ̆ng bruă ăt mtrŭt mđĭ bruă hrŏng ruah mnuih mă bruă hlăm êlan internet msĕ si hlăm Zalo, Facebook leh anăn wăt TikTok mơh".

Kƀah mnuih mă bruă amâo djŏ knŏng mâo hlăm wăl tuh tia mkra mjing, bruă mkŏ mkra čiăng mâo klei thâo mdê hjăn. Wăt hlăm dŭm krĭng wăl tuh pla mjing kƀĭn hŏng hnơ̆ng prŏng, jing anôk bruă mơ̆ng dŭm čar Lăn Dap Kngư, klei kƀah phung mă bruă ăt ƀrư̆ hruê ƀrư̆ êdah klă. Trần Văn Muôn ti alŭ 1, să Sơn Hoà, c̆ar Dak Lak brei thâo, khă gơ̆ ênoh mưn hruê  mă bruă đĭ hĭn leh, ƀiădah thŭn anei mnuih pla kbâo ăt dleh mơh mưn mnuih nao koh kbâo dleh mơh:

“Ênoh mưn mnuih koh kbâo aguah tlam kâo dôk mưn jing 1.500 prăk/čăp, bi kbâo leh pui ƀơ̆ng arăng mưn truh 2.000 -2 2.500 prăk sa čăp, sa čăp aguah tlam mơ̆ng hlăm brô 10/12 kg, mkă hŏng thŭn dih snăn ênoh mưn lu hĭn 20%, ƀiădah lač sĭt ăt dleh mơh mưn".

Lăn Dap Kngư ară anei mâo hlăm brô 655.000 ha kphê, 102.000 ha tiu leh anăn 105.000 ha durian, 120.000 ha kbâo..., dŭm čar hlăm alŭ wăl čiăng kơ dŭm pluh êklăk hruê ai, knar hŏng êbeh mkrah êklăk čô mnuih mă bruă hlăm jih yan hrui pĕ. hlăk êjai anăn, phŭn mkăp hlăm tinăn mtam knŏng mâo mă hlăm brô 2/3.

Nguyễn Phú Lập, kiăng khua kiă kriê Êpul hgŭm mnuih mă bruă čar Dak Lak lač snei, dŭm thŭn êlâo, ênoh mnuih ngă bruă kƀah hlăm dŭm yan dưi bi mbŏ mơ̆ng dŭm čar kwar Dưr leh anăn kwar Krah. Khă snăn, mnuih ƀuôn sang ƀrư̆ hruê ƀrư̆ ƀiă hŏng hnư hrui wĭt hluê yan ngă bruă, snăn bi nao truh ti dŭm anôk phŭn bruă duh mkra jing ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh lehanăn dŭm čar Ngŏ kwar Dhŭng c̆iăng dưi mâo hnư ba wĭt hơĭt kjăp hĭn:

“Hjăn yan hrui pĕ kphê knŏng 60 hruê, hŏng prăk mưn mă bruă mơ̆ng 450 -500 êbâo prăk/hruê, hnư hrui wĭt jih jang mơ̆ng mnuih mă bruă hlăm brô 28 -30 êklăk prăk/yan. Ênoh prăk anei ăt knŏng knar hŏng prăk mlan diñu mă bruă ti dŭm wăl tuh tia mkra mjing hlăm hlăm 2 mlan. Pĕ kphê dleh dlan hĭn, leh anăn knŏng ƀiă đuč, snăn bruă diñu đuĕ nao ruah mnuih ngă bruă jing ênưih thâo săng. Ti Dak Lak, alŭ wăl mâo wăl tuh tia mkra mjing bruă knuă mă ka lu ôh, leh anăn hnơ̆ng hrui wĭt ăt kăn lu rei msĕ hŏng dŭm čar, ƀuôn prŏng nah Dhŭng”.

Dŭm đang kbâo dôk ƀhu krô kyua kƀah mnuih koh, anôk bruă êlan dơ̆ng êran pral brei akâo phung mă bruă mơ̆ng kwar Krah amâodah kwar Dưr, dŭm klei kuai hlăm sang maĭ ka dưi ba yua leh anăn klei mtŭk mtŭl ti dŭm boh sang hră knŭk kna rông ba mlir gưl hriăm krong knông lăn dôk mâo mnuih ƀuôn sang čang guôn.

Jih jang brei ƀuh: kƀah mnuih mă bruă ti dŭm čar krĭng Lăn Dăp Kngư truh leh ti hnơ̆ng kjham. ‘Klei êpa mhao êsei’ anei amâo djŏ mơ̆ng hjăn yan ngă bruă amâo dah phung ngă bruă ƀiădah huĭ srăng jing klei kpăk hdră êlan, arưp aram truh kơ mta kñăm mđĭ bruă duh mkra  mơ̆ng thŭn 2026 leh anăn jih wưng  đĭ kyar anăp anei mơ̆ng alŭ wăl.