Ti lu să krĭng čư̆ čhiăng čar Quảng Ngãi, čêñ hruê̆ dôk jing klei lu gŏ êsei mnuih ƀuôn sang ruah hlăm klei mđĭ kyar bruă duh mkra. Leh hlăm brô 4-5 mlan pla, ana mphŭn dưi hrui pĕ, ba ênoh hrui wĭt hlăm wưng bhiâo. Ti să Ia Chim, gru hmô bi hgŭm mkra mjing plah wah mnuih ƀuôn sang leh anăn anôk bruă duh mkra dôk pŏk mlar êlan ngă bruă mrâo, grăp knhuang bi mlih klei thâo săng leh anăn hdră ngă bruă duh mkra mơ̆ng mnuih ƀuôn sang.

 Êbeh sa thŭn hgŭm hlăm Êpul bi hgŭm pla ana bohh kroh Plei Sar, amai Y Loát, ti alŭ Plei Sar, să Ia Chim hŏng phung hgŭm bi mlih mơ̆ng mkra mjing điêt hliê jing bi hgŭm mkra mjing hlue si hdră kčah mbĭt. Dŭm gŏ êsei brei anôk bruă duh mkra mưn lăn, mbĭt anăn hgŭm pla, kriê dlăng đang čêñ hruê̆ leh anăn jing mnuih mă bruă tinei. Amai Y Loát, alŭ Plei Sar, să Ia Chim brei thâo, kyua hdră ngă anei đru ñu mâo bruă ngă nanao, prăk hrui wĭt hơĭt hlăm brô 6-7 êklăk prăk grăp mlan.

“Êlâo dih, pô ngă bruă điêt hliê kyua anăn mnuih ƀuôn sang ƀuh amâo tŭ dưn ôh. Ară anei bi hgŭm čiăng pla čêñ hruê̆, pô ƀuh tŭ dưn hĭn, mâo lu bruă mă leh anăn hơĭt kjăp hĭn. Prăk hrui wĭt grăp mlan ăt lu mơh, kah knar hlăm brô 6-7 êklăk prăk.”

Mơ̆ng boh sĭt anei, bruă sang čư̆ êa să Ia Chim dôk bi hgŭm hŏng anôk bruă duh mkra ksiêm dlăng keh lăn, tă hdră krĭng pla mjing leh anăn mtrŭt mjhar mnuih ƀuôn sang hgŭm mkra mjing. Ară anei kluôm să mâo hlăm brô 50 ha čêñ hruê̆, mĭn tĭng mđĭ truh 70 ha hlăm wưng kơ anăp. Mbĭt hŏng čêñ hruê̆, să ăt tă hdră mdĭ kyar thiăn ana bih tei nan, grăp knhuang mkŏ mjing krĭng pla mjing lu jơr duh kơ bruă mkra mjing.

Ka Rô Chinh, K’iăng Khua Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa să Ia Chim, čar Quảng Ngãi brei thâo, bruă pŏk mlar ênhă dưi tĭng mkă mơ̆ng tur knơ̆ng klei găl lăn ala, klei dưi kriê dlăng leh anăn tŭ dưn bruă duh mkra mơ̆ng grăp mta ana pla mjing.

“Bruă Đảng să Ia Chim mâo leh hdră mtrŭn kơ klei mđĭ kyar bruă lŏ hma yua kdrăp mrâo, kƀĭn hlăm dŭm mta ana pla mjing phŭn čiăng mđĭ kyar bruă duh mkra. Să Ia Chim mâo lu klei găl kơ lăn ala čiăng mđĭ kyar dŭm mta ana tuh tia mkra mjing msĕ si ksu, kphê leh anăn ana boh kroh. Ară anei, să mâo leh hlăm brô 50 ha čêñ hruê̆, wưng kơ anăp ênhă srăng đĭ truh 70 ha. Alŭ wăl bi hgŭm hŏng Knơ̆ng bruă mkra mjing mnơ̆ng dhơ̆ng lŏ hma Sao Mai tă hdră krĭng pla mjing čêñ hruê̆, tei nan djŏ guôp, mjing phŭn mnơ̆ng dhơ̆ng kơ sang mkra mjing"”

Amâo djŏ knŏng ti Ia Chim, lu alŭ wăl krĭng čư̆ čhiăng čar Quảng Ngãi msĕ si Măng Đen, Ya Ly, Sơn Tây Thượng ăt dôk mkŏ mjing dŭm krĭng pla mjing mguôp hŏng ba čhĭ mnơ̆ng dhơ̆ng. Kluôm čar Quảng Ngãi ară anei mâo hlăm brô 1000 ha čêñ hruê̆, dưi mđĭ kyar hlue si lu hdră msĕ si pla ti lăn mkra mjing amâo tŭ dưn amâodah pla pluă mbĭt hlăm dŭm sang ana pla mjing sui thŭn. Hnơ̆ng kah knar mâo 45-50 ton/héc ta.

Bi liê sang mkra mjing dưi dlăng jing boh kdrŭt yuôm bhăn mđĭ kyar bruă čêñ hruê̆ ti Quảng Ngãi. Knơ̆ng bruă mkra mjing mnơ̆ng dhơ̆ng lŏ hma Sao Mai mkŏ mjing leh sang mkra mjing hlăm ênhă 5 ha, hnơ̆ng mkra mjing 10 êbâo ton mnơ̆ng dhơ̆ng grăp thŭn, bi knar hŏng klei čiăng hlăm ƀrô 75.000 ton mnơ̆ng dhơ̆ng. Dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng phŭn mâo êa bi êkŏ, boh kroh bi êăt. Anôk bruă duh mkra ăt ksiêm dlăng mđĭ kyar thiăm dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng kpiê boh kroh, ana êa drao leh anăn mkra mjing ana mjeh hŏng kdrăp mjut mjing mrâo mrang.

Phan Văn Hồng, Khua kiă kriê anôk mkra mjing, Knơ̆ng bruă mkra mjing mnơ̆ng dhơ̆ng lŏ hma Sao Mai brei thâo: Hlăm thŭn 2026, anôk bruă duh mkra mkŏ mjing leh krĭng mnơ̆ng dhơ̆ng bi hgŭm êbeh 580 héc ta, mâo čêñ hruê̆ leh anăn tei nan, hŏng hlăm brô 120 anôk hrui blei, êpul hgŭm bruă leh anăn gŏ êsei mnuih ƀuôn sang hgŭm. Truh ară anei, anôk bruă blei leh hlăm brô 22.000 ton čêñ hruê̆, tĭng tla kơ phung pla êbêh 280 êklai prăk. Khădah snăn, hnơ̆ng mnơ̆ng dhơ̆ng anei mrâo ngă djŏ hlăm brô 30% hnơ̆ng sang mkra mjing. Klei dleh dlan prŏng hĭn ară anei jing phŭn mkăp ka hơĭt kjăp. Ênhă pla adôk mbha, hnơ̆ng mkra mjing mơ̆ng grăp gŏ êsei điêt hliê, ngă dleh dlan hlăm bruă ksiêm dlăng hnơ̆ng jăk, mkŏ mjing hrui blei leh anăn dŭ mdiăng. Hlăk êjai anăn, sang mkra mjing brei phŭn mkăp nanao, hrăm mbĭt kơ hnơ̆ng jăk čiăng mđĭ lar bruă mkra mjing. Phan Văn Hồng, lŏ brei thâo:

“Klei yuôm bhăn hĭn ară anei amâo lŏ dôk hlăm kdrăp mrâo mkra mjing ôh ƀiădah hlăm hdră mkăp mnơ̆ng dhơ̆ng. Thŭn 2026, sang mkra mjing hrui blei hlăm brô 222 êbâo ton čêñ hruê̆, mrâo ngă djŏ hlăm brô 30% hnơ̆ng mkra mjing. Krĭng dŭ mdiăng điêt hliê, bi mbha kyua anăn dleh ksiêm dlăng hnơ̆ng jăk, hlăk êjai ênoh bi liê dŭ mdiăng yuôm"

Hŏng bruă tuh tia mkra mjing, mnơ̆ng dhơ̆ng brei djăp ênŭm kơ hnơ̆ng rơ̆ng hnơ̆ng jăk, wưng mkăp leh anăn klei dưi bi mklă phŭn agha. Anei ăt jing klei mdê plah wah mkra mjing lŏ hma hlue si hnơ̆ng gŏ sang hŏng mkra mjing mnơ̆ng dhơ̆ng mguôp hŏng bruă tuh tia mkra mjing. Kyua anăn, pŏk mlar ênhă čêñ hruê̆ ka hrăm mbĭt hŏng bruă mkŏ mjing krĭng pla mjing ngă djŏ klei čiăng mkra mjing ôh. Tơdah amâo mkŏ mjing mkra mjing hlue si hnơ̆ng čuăn leh anăn mkŏ mjing hlue si klei bhiăn hrui blei hơĭt kjăp, ênhă mâo đĭ ƀiădah anôk bruă duh mkra ăt kƀah mnơ̆ng dhơ̆ng djăp klei čiăng, bo mnuih ƀuôn sang dleh rơ̆ng anôk ba čhĭ sui.