Nguyễn Thị Sắn ti alŭ Tịnh Mỹ, să Hồng Thái, čar Lâm Đồng (krĭng wăl kdriêk Bắc Bình, čar Bình Thuận êlâo dih) brei thâo, hlăm jih jang dŭm mta ƀêñ djuê ana mnuih Chăm, snăn ƀêñ êya mâo mkra mbruă  leh anăn luč lu hruê mmông hĭn. Čiăng dưi mâo ƀêñ êya dlăng siam, pô mkra ƀêñ ngă lu kdrêč mdê mdê.

Čiăng mkra ƀêñ êya brei mâo dŭm mta ƀêñ msĕ si: boh bip, kpŭng điŏ, ƀêñ hra. Bi mnâo snăn brei mâo êya, mâo va ni kơh ƀêñ mâo mnâo ƀâo mngưi. Tết djuê ana amâo dưi kƀah ôh mta ƀêñ êya anei, ya mta ngă dưn mơh snăn brei mâo ƀêñ êya čiăng ngă yang kơ aduôn aê, atâo atiêt.

Hlăm klei Chăm, ƀêñ êya mâo anăn pia jing “ginrong laya”. Leh anăn “ginrong laya” lŏ mblang jing ƀêñ êya mâo rup bi mguôp mkrah wah “grông ariêng - – ginrong”, mkrah wah msĕ si “êya -laya”. Anei jing mta ƀênn bi mguôp hŏng mnuih Chăm leh anăn jing klei mkŏ dhar kreh Chăm hlăm thŭn mlan găn êgao.

 Leh bi leh dŭm kdrêč ngă, dŭm klŏ ƀêñ êya mâo mkra mjing mơ̆ng dŭm mta mnơ̆ng ênưih mâo ƀiădah lŏ mâo mnâo mmñan jăk snăk, mmih, đrêč mơ̆ng kpŭng điŏ leh anăn boh bip. Hŏng mnuih Chăm, ƀêñ êya amâo djŏ knŏng jing mnơ̆ng myơr ngă yang kơ phung yang ôh, kơ aduôn aê atâo atiêt ôh, ƀiădah lŏ jing sa klei dhar kreh, sa kdrêč mkŏ mjing knhuah gru mdê hjăn djuê ana. Khădah snăn,  hŏng ai hdĭp pral kdal hruê anei, lu gŏ sang mnuih Chăm amâo lŏ djăp ôh hruê mmông čiăng ngă ƀêñ djuê ana kyua anăn akâo blei mơ̆ng sa pô mkăn mưng kral leh hlăm gưl knăm mơak, tết djuê ana.

Mphŭn mâo mơ̆ng boh sĭt alŭ wăl,  hlăm dŭm thŭn giăm anei Đàng Thị Mãi, dôk ti alŭ Tịnh Mỹ, să Hồng Thái, čar Lâm Đồng bi kƀĭn phung mniê mâo kiê kngan mbruă mă hră akâo blei ƀêñ êya. Tal êlâo, knŏng mâo dua hră akâo blei hlăm ƀuôn, ƀrư̆ êdei anăn leh “mâo klei hing ang jĕ giăm taih kbưi” ƀêñ êya Tịnh Mỹ mâo lu hră akâo blei mơ̆ng hlăm čar leh anăn êngao čar.

Đàng Thị Mãi lŏ brei thâo, amâo djŏ knŏng hjăn mnuih Chăm akâo blei ôh ƀiădah lŏ mâo mnuih Yuăn, boh nik hlăm gưl Tết. Ñu mkra ƀêñ lu jing kyua klei khăp kriê pioh bruă djuê ana:

 “Sa kilogam kpŭng dưi mkra 40 klŏ ƀêñ, pô mă 600 êbâo prăk, hlăm anăn, prăk mưn kơ pô mkra ƀêñ jih 200 êbâo prăk/čô, pô đeh ƀêñ snăn brei lu ƀiă. Mrâo êgao snăn hră akâo blei 10 kg, snăn jih 2 êklăk prăk mưn, yap jih ênoh li liê mkăn, pô adôk êbeh 1 êklăk prăk.  Knŏng čiăng kriê pioh bruă djuê ana leh anăn mjing thiăm prăk hrui wĭt kơ phung amai adei khua thŭn”

Mơ̆ng kiê kngan mbruă phung mniê Chăm, grăp klŏ ƀêñ êya mâo mkra jing sa blư̆ dơ̆ng dhar kreh Chăm dưi bi mdih, dưi lŏ mtô, amâo djŏ hlăm hdruôm hră ôh ƀiădah hŏng mñâo mnañ, mnâo ƀêñ leh anăn wăt klei yăl dliê djiêô kpur pui. Čiăng kriê pioh bruă mkra ƀêñ êya djuê ana, đru kơ amai adei djuê ana Chăm ti alŭ Tịnh Mỹ mâo thiăm prăk hrui wĭt, hlăm krah mlan 6 mrâo êgao, Êpul hgŭm phung mniê să Hồng Thái, čar Lâm Đồng hưn mdah leh gru hmô “Phung mniê mphŭn čô̆ kơ bruă – kriê pioh bruă mkra ƀêñ êya djuê ana”.

Mạch Thị Xuân Thuỳ,  Khua Êpul hgŭm phung mniê să Hồng Thái, brei thâo, hgŭm hlăm gru hmô ară anei mâo 10 čô. Gru hmô anei amâo djŏ knŏng jing klei đru kơ hdră duh ƀơ̆ng ôh ƀiădah lŏ jing hdră msir klă klơ̆ng hlue ngă hdră bi lông ktưn čung ba mnuih ƀuôn sang mbruă, hdră phung mniê bi đru mđĭ kyar bruă duh mkra, mkŏ mkra gŏ sang jăk mơak leh anăn hlue ngă tŭ dưn hdră đru kơ phung mniê mphŭn čô̆ kơ bruă wưng 2026 - 2035.

“Mơ̆ng gru hmô anei Êpul hgŭm bruă phung mniê să ăt srăng lŏ dơ̆ng hrăm mbĭt hŏng phung mniê hlăm bruă msĕ si: hriăm mjuăt hdră mnêč; đru kơ mnơ̆ng mkra mjing tal êlâo leh anăn mkra mjing kdô, anăn knăl; mkŏ ba čhĭ mnơ̆ng dhơ̆ng ăt msĕ mơh ktrâo lač hdră ba yua mlih mrô hlăm klei hưn mdah leh anăn čhĭ mnơ̆ng; grăp knhuang mkŏ mjing anăn knăl ƀêñ êya djuê ana alŭ Tịnh Mỹ, să Hồng Thái”.

Dhar kreh mnơ̆ng ƀơ̆ng Chăm mguôp hŏng klei ngă yang. Êngao kơ ƀêñ êya, mnuih Chăm lŏ mkra ƀêñ điŏ, ƀêñ ít, ƀêñ sakaya… čiăng myơr ngă yang kơ aduôn aê, atâo atiêt hlăm gưl tết; duh hlăm knăm klei đăo. Ƀêñ êya mnuih Chăm ti čar Lâm Đồng mâo lu knhuah mdê mdê. Mnơ̆ng dhơ̆ng ƀêñ êya alŭ Tịnh Mỹ dôk dưi mkŏ mjing mnơ̆ng dhơ̆ng OCOP tal êlâo ti să Hồng Thái leh bi mŭt anôk bruă knŭk kna./.