Sang dhar kreh êpul êya ƀuôn Xí Thoại hruê anei mčhĭt muăt hlăm Knăm ngă yang Akâo klei myun, sa gơ̆ng ngă yang dưi mdơ̆ng ti krah wăl sang dhar kreh, mbĭt hŏng jhưng ngă yang hŏng dŭm mta mnơ̆ng dưi myơr kơ phung yang mâo čeh kpiê, êhăng, ŭn, mnŭ, gŏ êsei,… Leh jih jang mnơ̆ng mprăp djăp ênŭm, êpul phung thâo mbruă hgơr dua, čing 3, čing êma hluê ngă klei bhiăn tông hgơr leh anăn čing čiăng iêo jak phung yang leh anăn hưn mthâo êpul êya kơ klei ngă yang ti ƀuôn. Pô ngă yang čŭt hơô kdrăp djuê ana, mbĭt hŏng pô ngă yang nao hlăm krĭng ngă yang. Knăm ngă yang Akâo klei myun mơ̆ng mnuih Bahnar klă klơ̆ng mphŭn pŏk.
Hlăm klei hdĭp dhar kreh knhuah gru mơ̆ng mnuih Bahnar, anak mnuih, ana mdiê, čư̆ dliê, hnoh êa leh anăn phung yang mâo nanao klei bi mguôp. Leh grăp yan ngă bruă leh anăn êlâo kơ sa yan mrâo, mnuih ƀuôn sang mkŏ mjing klei ngă yang myơr mnơ̆ng kơ Yang, phung yang leh anăn aê aduôn atâo atiêt, akâo klei suaih pral, êđăp ênang, jăk êa hlĭm hjan, yan ngă bruă djŏ boh mnga, gŏ sang trei mđao leh anăn ƀuôn sang bi hgŭm mguôp. Xâu Dun Linh, pô ngă yang Akâo yan ngă bruă ƀuôn Xí Thoại, să Xuân Lãnh brei thâo:
"Knăm mơak anei jing mơ̆ng aduôn aê đưm leh. Grăp thŭn, hlăm mlan 5 mlan 6, hjan jăk angĭn êđăp jing pla mjing: kbâo anei, mdiê anei, hbei ƀlang anei,... Êlâo dih jing msĕ snăn, lŏ čuê kơ hruê anei, knhuah gru anăn jing amâo mâo dưi lui ôh. Grăp thŭn ăt ngă msĕ snei, djŏ hŏng klei bhiăn, klei mưng mơ̆ng mnuih djuê ana pô."
Hlăm knăm ngă yang Akâo kơ yan ngă bruă mơ̆ng mnuih Bahnar, phung ngă yang srăng hluê ngă tlâo blư̆ klei bhiăn ngă yang mâo: Klei ngă yang "Phung Yang"; Klei ngă yang"Akâo kơ yan ngă bruă" leh anăn Klei ngă yang "Akâo kơ klei suaih pral". Mta phŭn klei kkuh mpŭ mâo dŭm mta phŭn jing: Hưn hŏng Yang leh anăn phung Yang kơ hruê mkŏ mjing knăm ngă yang; iêô yang čư̆, yang êa, yang hnoh, yang hjan leh anăn phung yang răng mgang êpul êya hriê dlăng; iêô aduôn aê, atâo atiêt leh anăn phung djiê mâo bruă tŭ dưn hŏng ƀuôn sang hriê ti knăm ngă yang; hưn mthâo mnơ̆ng dhơ̆ng mơ̆ng gŏ sang leh anăn êpul êya mprăp; bi êdah klei lač jăk kơ phung yang, atâo atiêt, lăn adiê, phŭn êa leh anăn ana mdiê. Khua mduôn Nguyễn Ngọc Trường brei thâo, Knăm ngă yang akâo klei êđăp ênang kreh mâo ƀuôn sang mkŏ mjing hluê si klei đru mguôp mơ̆ng êpul êya.
"Hŏng mnuih ƀuôn sang êjai lač kơ ngă yang akâo yan ngă bruă jih nagn bi hơk mơak čiăng mă bruă knuă bi tŭ dưn: rông ŭn, rông mnŭ, pla hbei ƀlang, pla mdiê lŏ, plai hbei…akâo kơ yan buh pla jăk siam, mnuih ƀuôn sang bi hơ̆k mơak.”
Ti Xí Thoại, dŭm boh tŭ yuôm dhar kreh djuê ana hlăm klei huă ƀơ̆ng, dôk dơ̆ng, čŭt hơô, hluê ngă klei bhiăn mâo mnuih ƀuôn sang gĭr hluê ngă, kriê pioh leh anăn lŏ čuê. Hlăm gŏ sang snăn mâo klei bi kuôl ung mô̆, êmuh, Knăm mơak klei suaih pral, Knăm tuh akŏ pin êa, Knăm lui msat. Ti ƀuôn sang snăn mâo Knăm mơak mdiê mrâo, Knăm mơak hgơr dua - čing tlâo - čing êma. Boh nik, mơ̆ng leh Xí Thoại dưi tŭ yap jing ƀuôn dhar kreh hiu čhưn ênguê êpul êya, dŭm klei bhiăn djuê ana mơ̆ng đưm mơ̆ng mnuih Bahnar ăt mâo mnuih ƀuôn sang lŏ bi êdah hluê hdră rang mdah čiăng hưn mthâo kơ mnuih ƀuôn sang leh anăn phung tuê hiu čhưn ênguê. Amai La Thị Yến ti alŭ Xí Thoại, lač:
"Ăt jing mnuih lŏ čuê, snăn mâo nanao klei mtrŭt mjhar mnuih ƀuôn sang hlăm ƀuôn. Anei jing sa klei jăk siam, sa knhuah gru mơ̆ng ƀuôn sang. Grăp thŭn ăt mkŏ mjing čiăng amâo mâo luč ôh knhuah gru mdê hjăn mơ̆ng mnuih djuê ana Bahnar mơ̆ng ƀuôn Xí Thoại."
Nguyễn Thụy Phương Hiếu, k’iăng khua knơ̆ng bruă dhar kreh, mjuăt ktang asei mlei leh anăn hiu čhưn ênguê čar Dak Lak brei thâo, hluê ngă Hdră mtrŭn 80 mơ̆ng Phŭn bruă kđi čar, knơ̆ng bruă dôk pŏk ngă lu hdră bruă, hdră kčah klă klơ̆ng čiăng đru mguôp kriê pioh, mđĭ lar dŭm boh tŭ yuôm dhar kreh dŭm djuê ana, mguôp hŏng mđĭ kyar bruă hiu čhưn ênguê.
“Knơ̆ng bruă ăt dôk hrăm mbĭt hŏng bruă sang čư̆ êa dŭm alŭ wăl mkŏ mjing hdră kčah čiăng pŏk ngă dŭm hdră ala čar kñăm ăt msĕ mơh dŭm hdră ala čar kñăm mkăn truh kơ thŭn 2030. Leh anăn hlăm anăn snăn srăng hrăm mbĭt hŏng dŭm knơ̆ng, dhar bruă ruah mta kñăm mơ̆ng grăp djuê ana. Ya Djuê ana ti ƀuôn, alŭ hlei pô srăng mđing mđĭ kyar kluôm, kriê pioh kluôm, mbĭt anăn dưi bi lar knhuah gru mơ̆ng grăp djuê ana."
Knăm ngă yang akâo klei êđăp ênang mơ̆ng mnuih Bahnar ti Xí Thoại leh anăn lu klei bhiăn djuê ana mơ̆ng đưm mkăn mơ̆ng êpul êya dŭm djuê ana ƀiă ti Dak Lak dưi lŏ bi êdah, lŏ mkŏ mjing, bi mklă srăng ngă tur knơ̆ng yuôm bhăn kơ bruă kriê pioh, hưn mthâo leh anăn bi lar, đru mguôp kriê pioh, bi lar dŭm boh tŭ yuôm dhar kreh djuê ana mơ̆ng đưm mơ̆ng mnuih ƀuôn sang dŭm djuê ana ti alŭ wăl čar Dak Lak hruê anei leh anăn êdei anăp./.
Viết bình luận