Mnơ̆ng hŏng lăn čuh Quảng Đức - ƀuôn bruă ti djiêu êa krông Cái
Thứ bảy, 09:21, 22/08/2026 VOV Tây Nguyên VOV Tây Nguyên
VOV.Êđê- Ti djiêo hnoh krông Cái, ƀuôn Quảng Đức (čar Dak Lak) dôk djă pioh gru kruăk mơ̆ng sa bruă mkra mnơ̆ng hŏng lăn čuh mâo dơ̆ng mơ̆ng lu ênuk gưl. Dŭm anôk čuh, anôk dưm mnơ̆ng, dŭm mta mnơ̆ng mkra hŏng lăn čuh dôk djă pioh hlăm dŭm gŏ sang leh anăn boh nik jing mta mkra mjing mơ̆ng kpei siăp hrah đru bi mklă mnơ̆ng hŏng lăn čuh jiă knhuah krĭng lăn Phú Yên đưm. Bruă mkra mnơ̆ng hŏng lăn čuh ară anei luč ram leh, lu hdră mkra amâo lŏ dưi lŏ čuê ôh, ƀiădah klei yăl dliê kơ sa ƀuôn bruă tuôm siă suôr hŏng klei hdĭp leh anăn mnia mblei mơ̆ng mnuih ƀuôn sang kwar Krah ăt dôk mâo boh tŭ yuôm.

Quảng Đức jing sa krĭng mnuih ƀuôn sang hdĭp mơ̆ng đưm ti krĭng nah tluôn hnoh krông Cái, mkŏ mjing hlăm wưng pŏk mlar krĭng lăn Phú Yên knhal jih ênuk gưl êtuh thŭn 16, akŏ ênuk gưl  êtuh thŭn 17, mguôp hŏng bruă pŏk mlar krĭng lăn mơ̆ng Phù Nghĩa Hầu Lương Văn Chánh.

Ti krĭng Quảng Đức, êa krông Cái mbha jing dua êa: êa phŭn đoh nao phă Ngŏ Dưr, mŭt hlăm êa ksĭ Xuân Đài; sa êa mkăn đoh nao phă Dhŭng, mâo anăn êa krông Hà Yến, mŭt hlăm ênao êa Ô Loan. Ƀuôn dôk ti gŭ jơ̆ng čư̆ A Man, mđing phă êlan ktlah tlâo êa krông - sa wăl anôk mâo phung ksiêm hriăm pia jing anôk "bi kƀĭn êa krông - bi kƀĭn čư̆ dliê".

Anôk anăn mjing klei găl čiăng kơ mnuih ƀuôn sang pral hơĭt anôk dôk, bi mnia mblei leh anăn mkŏ mjing dŭm mta bruă đưm. Hlăm anăn mâo bruă pơ̆k mñam leh anăn bruă mkra mnơ̆ng hŏng lăn čuh. Truh kơ ară anei, gru kruăk bruă đưm ăt dôk hlăm dŭm gŏ sang tuôm mâo lu ênuk gưl mkra mnơ̆ng hŏng lăn čuh. Sa čô mnuih ƀuôn sang Quảng Đức brei thâo:

“Êlâo adih ti ƀuôn anei ngă mnơ̆ng hŏng lăn čuh sơăi. Dŭm boh čeh, hmăm, awak… lu êdi. Ayŏng amai adei, găp djuê hlăm ƀuôn djăp sang ngă mnơ̆ng hŏng lăn čuh sơaĭ.”

Hluê si dŭm klei ksiêm hriăm h ƀuê ênuk lehanăn ksiêm dlăng mnơ̆ng đưm, bruă mkra mnơ̆ng hŏng lăn čuh Quảng Đức mâo mơ̆ng hlăm brô ênuk  êtuh thŭn XVII truh kơ akŏ ênuk êtuh thŭn XX. Mơ̆ng sa bruă mkra mnơ̆ng hlăm alŭ wăl, mnơ̆ng mkra hŏng lăn čuh dưi ba čhĭ ti kwar Krah, krĭng Trường Sơn - Lăn Dap Kngư leh anăn dŭm krĭng wăl mkăn. Dŭm mta mnơ̆ng dưi ƀuh hlăm dŭm boh kŭm păn mčah, đru thiăm klei găl kơ hdră mnia mblei mơ̆ng mnơ̆ng mkra hŏng lăn čuh ktuê krông Cái.

Ƀiădah hŏng phung ksiêm duah, klei yuôm bhăn mơ̆ng Quảng Đức lŏ dôk hlăm dŭm gru grua mơ̆ng sa ƀuôn bruă đưm. Pô ksiêm duah hƀuê ênuk - dhar kreh Nguyễn Danh Hạnh brei thâo:

 

"Ksiêm dlăng ti ƀuôn Quảng Đức snăn drei ƀuh jing adôk lu klei bi knăl mơ̆ng sa bruă mkra mnơ̆ng hŏng lăn čuh mâo mơ̆ng đưm leh. Boh nik, ti gŭ jơ̆ng čư̆ mâo ƀuh lu êdi mnơ̆ng hđăp đưm. Dŭm thŭn êlâo dih, sui hŏng anei hlăm brô 10 - 15 thŭn, hlăk ksiêm dlăng ti ƀuôn Quảng Đức snăn hmei ăt ƀuh dŭm klei bi knăl anôk mkra mjing mnơ̆ng hŏng lăn čuh đưm. Anăn jing dŭm mta anôk čuh mkra mnơ̆ng đưm êdi."

Dŭm anôk čhĭ mnia mnơ̆ng hŏng lăn čuh, gru grua leh anăn dŭm mta mnơ̆ng dôk hlăm gŭ lăn jing dŭm "hƀuê ênuk" mdê hjăn. Mơ̆ng anăn, phung ksiêm hriăm dưi tui duah hdră mkŏ mjing, đĭ kyar leh anăn bi mlih mơ̆ng sa bruă ngă hŏng kngan mguôp hŏng mnuih ƀuôn sang krĭng nah tluôn hnoh krông Cái. Ti anôk bi trông kreh knhâo "Kriê pioh leh anăn mđĭ lar ênoh yuôm mnơ̆ng kriê pioh dhar kreh lăn čuh Quảng Đức" mơ̆ng Sang kriê pioh mnơ̆ng Phú Yên leh anăn Anôk kriê dlăng wăl anôk lăn mnga êa mơak Phú Yên mkŏ mjing, phung kriê dlăng, phung thơ̆ng kơ bruă leh anăn phung nai mtô sang hră gưl prŏng lŏ bi klă dŭm ênoh yuôm h ƀuê ênuk, dhar kreh leh anăn hƀuê ênuk mơ̆ng ƀuôn mkra mnơ̆ng hŏng lăn čuh.

Nai prŏng, nai prĭn Nguyễn Văn Kim, K’iăng Khua Êpul hgŭm mnơ̆ng kriê pioh ala čar, lač klei yuôm bhăn năng mđing mơ̆ng mnơ̆ng hŏng lăn čuh Quảng Đức dôk hlăm klei bi mguôp plah wah mnơ̆ng dhơ̆ng mâo hlăm krĭng leh anăn klei mbruă mơ̆ng mnuih mă bruă.

"Klei jăk siam mơ̆ng mnơ̆ng mkra hŏng lăn čuh anei jing dŭm boh tŭ yuôm mâo hlăm krĭng, ai tiê klei mĭn mkra mjing, nao mbĭt hŏng klei pŏk mlar mơ̆ng krĭng lăn kwar Dhŭng mơ̆ng phung mtao Nguyễn. Boh nik jing bruă ba yua dŭm mta mnơ̆ng mơ̆ng alŭ wăl, mơ̆ng lăn hang, mơ̆ng êa ksĭ, mơ̆ng pui lehanăn mơ̆ng angĭn, mbĭt hŏng klei thâo mĭn mơ̆ng anak mnuih čiăng mkra mjing mnơ̆ng mkra hŏng lăn čuh. Bruă ba yua siăp hrah čiăng mkra mjing mnơ̆ng mkra hŏng lăn čuh ngă kơ grăp mta mnơ̆ng mâo ênoh yuôm mdê hjăn. Anăn jing sa hlăm dŭm boh tŭ yuôm jăk siam êdi mơ̆ng mnơ̆ng mkra hŏng lăn čuh Quảng Đức."

 

Hlăm dŭm klei bi knăl kơ mnơ̆ng mkra mơ̆ng lăn čuh Quảng Đức, klĭt êa mil mâo gru grua siăp hrah mâo phung thơ̆ng kơ bruă mđing dlăng êdi. Anei jing sa klei bi knăl mguôp hŏng hdră mkra mjing leh anăn phŭn mnơ̆ng dhơ̆ng mkra mjing mơ̆ng alŭ wăl, đru mjing knhuah mdê hjăn mơ̆ng mnơ̆ng mkra mơ̆ng lăn čuh anei hlăm klei ksiêm hriăm mnơ̆ng mkra mơ̆ng lăn čuh Việt Nam. K’iăng nai prŏng, nai prĭn Đặng Văn Thắng, Khua adŭ bruă ksiêm hriăm kơ hƀuê ênuk, Sang hră gưl prŏng kreh knhâo ala ƀuôn ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh, lač brei lŏ dơ̆ng ksiêm hriăm kjăp krĭng wăl anôk mkra mjing čiăng bi mklă ênuk thŭn, hdră mkra mjing leh anăn mta mnơ̆ng mkra mjing.

 

"Êlâo hĭn brei ngă klei ksiêm dlăng, kreh knhâo krĭng anôk mkra mnơ̆ng hŏng lăn čuh čiăng bi mklă ênuk gưl. Tal dua jing hŏng klei kreh knhâo ksiêm dlăng kơ mta mnơ̆ng mkra mơ̆ng siăp hrah si ngă, lăn si ngă, čiăng kơ êdei anăp dưi đru kơ mnuih ƀuôn sang lŏ duah lăn anăn leh anăn lŏ krŭ wĭt bruă."

Bruă mkra mnơ̆ng hŏng lăn čuh Quảng Đức hruê anei amâo lŏ djă pioh gru kruăk đưm. Dŭm hdră mnêč amâo lŏ djă pioh ôh, kpur čuh knŏng adôk mă gru, dŭm mnơ̆ng dhơ̆ng adôk dưi kriê pioh hlăm sang kriê pioh, anôk hrui m ƀĭn leh anăn klei hdơr mơ̆ng mnuih ƀuôn sang. Ƀiădah mơ̆ng dŭm mnơ̆ng adôk, sa hdră êlan kriê pioh leh anăn mđĭ kyar dưi pŏk mlar. Hlăm hdră mkŏ mjing Wăl anôk lăn êa jăk siam Phú Yên mđing truh kơ anăn knăl Wăl anôk lăn êa jăk siam tar rŏng lăn UNESCO, mnơ̆ng hŏng lăn čuh Quảng Đức mâo phung thơ̆ng kơ bruă akâo ba hlăm hdră mnơ̆ng kriê pioh dhar kreh.

Mơ̆ng lăn, pui leh anăn kngan mnuih mă bruă, mnơ̆ng mkra mơ̆ng lăn čuh Quảng Đức jing leh sa kdrêč klei bi hdơr mơ̆ng mnuih ƀuôn sang ktuê hnoh krông Cái. Dŭm gru grua adôk ară anei amâo djŏ knŏng yăl dliê kơ sa mta bruă ngă hŏng lăn čuh găn leh hlăm hƀuê ênuk, ƀiădah lŏ kriê pioh sa kdrêč hƀuê ênuk dhar kreh mơ̆ng krĭng lăn Phú Yên hđăp - dŭm boh tŭ dưn dôk ksiêm duah, kriê pioh leh anăn lŏ čuê kơ êdei anăp.

VOV Tây Nguyên

Viết bình luận

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC