Sang hŏng kyâo mơ̆ng pô mbruă Liêng Hót Ha Chong (kkiêng thŭn 1930, djuê ana K'Ho Cil) siă suôr, msĕ si lu boh sang ti alŭ Đạ Kao, să Dam Rông 4, čar Lâm Đồng. Hlăm sang, djăp mta mnơ̆ng dưi mkŏ mjing bi knar. Ti dlông jhưng rup Awa Hô yuôm bhăn; ti gŭ jing dŭm pŏk rup gŏ sang leh anăn dŭm pŏk rup, mnơ̆ng bi hdơr sa ênuk gŏ sang ñu hgŭm hlăm bruă rông mgang knuă druh. Mrâo drông tuê mŭt hlăm sang, pô thâo mbruă Liêng Hót Ha Chong hơ̆k kdơ̆k mă đĭng buôt ayŭ. Đĭng buôt anei ñu krơ̆ng kjăp, kriê pioh hlăm kdô čhiăm dưm hlăm hip điêt. Ñu lač: "Đĭng buôt anei jing ênai mơak, bi êdah klei bi mguôp, kyua anăn tơdah mâo tuê yuôm hriê čhưn hlăm sang brei ayŭ mtam!"
Kơm buốt anei yua pĕ êjai drông tuê, ñu ăt msĕ hŏng čing mơh. Kyua pô amâo mâo čing snăn yua kơm buốt čiăng pĕ drông tuê. Kơm buốt ăt dưi pĕ hlăm wưng bi kuôl ung mô̆ amâodah wưng "”Huă mblăm mnăm thŭn" êlâo dih hlăm yan bhang akŏ thŭn mrâo (hlăm brô mlan 1, mlan 2, ară anei pia jing Têt). Kơm buốt ăt msĕ hŏng čing Knah mơ̆ng mnuih Êđê mơh čiăng kơ ƀuôn sang hơ̆k mơak hĭn".
Pô thâo mbruă brei thâo klă hĭn: rup ana đĭng buôt bi ala kơ sa gŏ sang trei mđao mâo 6 čô mnuih: ama, amĭ, 3 čô anak êkei leh anăn 1 čô anak mniê. Hlăk đưm, dŭm gŏ sang amâo mâo klei găl blei kdrăp tông ayŭ yuôm srăng yua đĭng buôt grăp blư̆ sang mâo klei mơak. Klei găl jing đĭng buôt knŏng sa čô ayŭ dưi mjing ênai kwang drông tuê, hlăk êjai kdrăp čing mâo truh 6 čô tông. Kyua anăn, đĭng buôt dưi dlăng msĕ si ƀĭng găp thâo săng hdơ̆ng pô ba klei mơak kơ jih gŏ sang.
"Grăp đĭng đrao ƀăng sa ƀăng, dŭm kđiêng kngan thâo mbruă snăn kơh dưi mjing ênai msĕ si klei čiăng. Aê aduôn pô hmei ngă, hruê anei hmei tui hriăm msĕ snăn. Dua đĭng đrao bi ala kơ ama leh anăn amĭ dưm ti dlông (me, rơnul) leh anăn 4 čô anak (mâo mbuôt, ndrôh, kon tong, kon công) hluê si hdră dưm ti gŭ hlăm sa boh giêt krô. Leh kơ anăn yua pết (klin hnuê) čiăng kđăl ƀăng mŭt kbiă mơ̆ng grăp đĭng…"
Pô thâo mbruă Liêng Hót Ha Chong brei thâo hdră čiăng mjing sa boh Kơm buôt djuê ana ară anei brei mâo klei thâo mbruă, kreh kriăng hlăm lu mta bruă. Tal êlâo jing ruah boh giêt krô, bi knar ngă kdrê̆č bi kmlah leh anăn kdrê̆č dưm êwa; leh kơ anăn yua 6 ƀĕ đĭng đrao điêt krô, kčoh ƀăng mkŏ mjing ênai; lŏ dơ̆ng jing dưm ngkhài bơnung (klĭt mnŭ) dưi mjing hŏng kông, prăk amâo dah hŏng alê ana khua ƀhu krô. Knhal tuč jing bruă mkŏ mjing srăng bi mguôp dŭm đĭng hlăm boh giêt, yua kpŭng hnuê (pết) tlŭm bi krĭp dŭm anôk kplŭt čiăng krơ̆ng êwa. Kơm buốt amâo djŏ knŏng yua hlăm knăm mak amâo dah hruê bi kuôl ung mô̆, ƀiădah lŏ djŏ guôp hŏng klei hdĭp aguah tlam msĕ si klei iêu mnuih riêng gah kgŭ pĭt grăp aguah ưm, amâo dah tlam mmăt bi êdah klei bi êdah ai tiê klei mĭn…
Pô thâo mbruă Ha Chong ƀrư̆ bi mĭn: ênai mơak mơ̆ng Kơm buôt ƀrư̆ ƀrư̆ hrŏ, êjai phung anak čô ƀuôn sang ƀiă mnuih thâo ayŭ:
"Hlăm sang mâo phung hđeh êkei ƀiădah diñu knŏng khăp kơ kdrăp pĕ tông mrâo mrang amâo mâo thâo yua ôh kdrăp pĕ tông djuê ana pô. Tơdah phung hđeh čiăng hriăm, kâo mprăp mtô jih. Ƀiădah yuôm bhăn hĭn jing si ngă dưi lŏ krŭ wĭt klei khăp kơ kdrăp pĕ tông djuê ana hlăm ai tiê phung hđeh…"
Să Đam Rông 4 ară anei knŏng adôk mă hlăm brô 6 čô mbruă, lehanăn Liêng Hót Ha Chong jing mnuih knŏng hjăn thâo mmuiñ tòng bơr lehanăn thâo ayŭ kơm buốt. Ti anăp klei dơ̆ng luč ram, bruă sang čư̆ êa alŭ wăl dôk gĭr duah hdră êlan kriê pioh. Liêng Hót Ngát, knuă druh adŭ bruă dhar kreh - ala ƀuôn să Đam Rông 4, čar Lâm Đồng brei thâo:
"Phung thâo mbruă thâo săng kơ dhar kreh djuê ana, thâo tông čing lehanăn ayŭ đĭng buôt ƀrư̆ hruê ƀrư̆ ƀiă. Să mâo leh hdră êlan, hdră kčah lehanăn Hdră mtrŭn kơ bruă krŭ wĭt dhar kreh djuê ana. Ară anei hmei dôk ksiêm dlăng čiăng pŏk adŭ iêu phung thâo mbruă lŏ mtô kơ phung mda asei, mĭn tĭng srăng hluê ngă hlăm thŭn kơ anăp. Bruă anei đru kriê pioh bruă djuê ana lehanăn mđing truh kơ bruă hiu čhưn ênguê čiăng lŏ mâo hnư hrui wĭt kơ mnuih ƀuôn sang".
Hmăng hmưi hŏng klei mđing dlăng pral mơ̆ng dŭm gưl bruă sang čư̆ êa, ênai kwang mơ̆ng ênai kơm buôt K'Ho Cil krĭng Dam Rông srăng lŏ dơ̆ng kwang kbưi hĭn. Čiăng kơ phung thâo mbruă jih ai tiê msĕ si Liêng Hót Ha Chong lăm lui klei rŭng răng hŏng aduôn aê đưm, lehanăn čiăng kơ ênai kwang ba klei mơak anăn lŏ dơ̆ng hdĭp nanao hlăm klei hdĭp ƀuôn sang.
Viết bình luận