Ai hdĭp êngiê kơ klei đăo hlăm ala ƀuôn Việt Nam
Thứ sáu, 03:00, 07/08/2026 VOV Tây Nguyên VOV Tây Nguyên
VOV.Êđê- Việt Nam jing ala čar mâo lu klei đăo, hŏng êbeh 95% ênoh mnuih ƀuôn sang mâo klei đăo. Klei bi kƀĭn klei đăo mbruă, bi kna hlăm klei hdĭp grăp hruê mơ̆ng mnuih ƀuôn sang. Ti dŭm ƀuôn prŏng amâodah krĭng ƀuôn sang, dŭm sang bi kƀĭn pŏk ƀăng drông phung đăo nao bi kƀĭn leh anăn wăt hlăm dŭm knăm yuôm bhăn. Phung đăo mâo klei êngiê bi êdah klei đăo pô.

Aguah knăm kjuh grăp hruê kăm, Sang Aê Diê Klei mrâo mrang jăk Plei Mơ Nú, ƀuôn hgŭm An Phú, ƀuôn prŏng Pleiku, čar Gia Lai, mčhĭt muăt ênai wah lač leh anăn dŭm klei mmuñ bi mni. Mơ̆ng dŭm ktuê êlan, phung đăo hriê tinei kkuh mpŭ, lu phung mniê ƀă ba anak điêt. Puih Blik, Khua Pô mtô kiă Sang Aê Diê Plei Mơ Nú, brei thâo: "Êlâo dih sang Aê Diê dôk hlăm ƀuôn, ngă hŏng tôl hlơr snăk, dleh hlăm klei kkuh mpŭ. Ară anei mâo sang Aê Diê hjăn, mnuih ƀuôn sang hơ̆k mơak mâo sang Aê Diê mrâo prŏng siam. Tinei khăng kkuh mpŭ hlăm knăm kjuh.

Knăm tlâo mâo klei wah lač mmông aguah. Knăm êma wah lač kơ dŭm êpul. Bi knăm dua, knăm pă, dŭm êpul mkăn hriăm mmuñ tinei.”

Msĕ snăn, ti alŭ Pác Rà, să Lý Bôn, Cao Bằng, grăp hruê kăm 2 blư̆ hlăm aguah knăm pă leh anăn tlam knăm kjuh, anôk bi kƀĭn lŏ kwang dŭm klei mmuñ bi mni, dlăng Klei Aê Diê Blŭ, wah lač. Klei bi mguôp klei đăo amâo djŏ knŏng mkăp kơ klei čiăng hlăm ai tiê ôh ƀiădah lŏ ba klei mlih jăk hlăm klei hdĭp. Mnuih ƀuôn sang ti dŭm alŭ mkăn ăt nao ti Pác Rà bi kƀĭn. Ayŏng Vàng A Dơ, ti să Lý Bôn, brei thâo: "Sa hruê kăm anôk bi kƀĭn 2 blư̆ hlăm knăm pă leh anăn knăm kjuh. Nao kkuh pŭ, kâo ƀuh mơak, klei hdĭp mlih lu. Msĕ si mtă mtăn amâo mnăm kpiê, djŭp hăt ôh. Bi kah mbha čiăng kơ jih jang mnuih bi ngă bruă jăk. Kâo bi lar êđăp ênang leh anăn êngiê”.

Mbĭt hŏng dŭm bruă ngă grăp hruê, snăn dŭm hruê knăm yuôm bhăn, knăm mơak knhuah gru mơ̆ng dŭm klei đăo mâo bruă sang čư̆ êa mjing klei găl mkŏ mjing kdrưh kơăm, msĕ si: Knăm hruê Yơng, Knăm mơak Vesak mơ̆ng klei đăo Yơng; Knăm Noel, Knăm hruê pak mơ̆ng klei đăo Khop leh anăn Klei mrâo mrang jăk, Knăm mơak Mpŭ kơ pô ti dlông hĭn, Knăm Thượng ngươn mơ̆ng klei đăo Cao Đài, Mlan Ramadan mơ̆ng êpul êya Islam; Knăm mơak Hruê Yơng mơ̆ng Tịnh độ Cư sĩ Êpul hgŭm đăo yơng Nam, klei đăo Yơng Hòa Hảo…

Boh sĭt klei hlue đăo hlăm ala čar jing tur knơ̆ng čiăng kơ Việt Nam jing anôk truh êđăp ênang, kơhưm kơ dŭm klei bi kƀĭn hlăm klei đăo prŏng mơ̆ng tar rŏng lăn. Klei bi mklă klă klơ̆ng jing bruă Êpul hgŭm lu ala čar 4 blư̆ ruah Việt Nam čiăng mkŏ mjing Knăm Vesak Êpul hgŭm lu ala čar (thŭn 2008, 2014 leh anăn 2019, 2025). Ven Khemachara Bhikkhu, K'iăng khua kiă kriê êpul hgŭm klei đăo yơng tar rŏng lăn, hlăk nao hlăm knăm Vesak 2025, lač: "Anei jing sa hlăm dŭm hdră bruă yuôm bhăn leh anăn yuôm bhăn êdi. Grăp čô mnuih mơ̆ng djăp anôk tar rŏng lăn hriê tinei čiăng nao hgŭm".

Sa kdrêč bi êdah klă klei thâo khăp leh anăn pŏk mlar hlăm hdră mtrŭn klei đăo ti Việt Nam jing klei đru kơ phung tuôm tui hlue dŭm êpul ngă soh hŏng klei đăo. Knŭk kna leh anăn êpul êya lŏ jum, mjing klei găl, đru kơ phung tuôm tui hlue klei đăo soh wĭt  bi kƀĭn hŏng êpul klei đăo phŭn. Ayŏng Kpă Pih ti să Čư̆ Sê, čar Gia Lai, jing sa čô  msĕ snăn: “Kâo tui hlue leh Klei đăo klei mrâo mrang jăk Đê Ga. Kâo ƀuh anăn jing bruă ngă amâo djŏ. Hlăk kâo wĭt, kâo mâo knuă druh să mđĭ ai, ya klei dleh dlan snăn mâo knuă druh să đru brei”.

Pŏk rup jăk siam kơ bruă klei đăo dưi bi êdah kơhưm mơ̆ng klei đăo hlăm yang ƀuôn Việt Nam. Dŭm ênoh mrô ksiêm yap hlăm Hră hưn mdah bi hdơr 70 thŭn mkŏ mjing bruă kriê dlăng knŭk kna kơ klei đăo (thŭn 2025) brei ƀuh: klei hdĭp klei đăo, klei đăo ti Việt Nam lŏ dơ̆ng đĭ kyar wăt kơ hnơ̆ng prŏng leh anăn êlam. Tơdah êlâo kơ thŭn 1990, Việt Nam knŏng mâo 3 êpul bruă klei đăo dưi tŭ yap snăn truh kơ ară anei Knŭk kna tŭ yap leh anăn mkăp hră bi mklă klei ngă bruă kơ 43 êpul bruă hlăm 16 klei đăo, hŏng hlăm brô 27.7 êklăk čô đăo (truh hlăm brô 27% ênoh mnuih ƀuôn sang), êbeh 61.000 čô khua kiă kriê, giăm 145.000 čô ngă bruă leh anăn giăm 30.000 anôk ngă yang.

Hnơ̆ng êdah kdlưn leh anăn djŏ hdră bhiăn mơ̆ng dŭm klei đăo lŏ dưi bi êdah hlăk grăp thŭn, dŭm êbâo knăm mơak klei đăo dưi mkŏ mjing, jak iêô lu phung đăo leh anăn mnuih ƀuôn sang nao hgŭm. Dŭm bruă ngă klei đăo dưi krơ̆ng kjăp, dŭm êpul bruă klei đăo mâo klei găl mđĭ kyar leh anăn dŭm knăm mơak klei đăo mâo hnơ̆ng lu ala čar dưi mkŏ mjing tŭ jing, jing dŭm klei bi knăl yuôm bhăn brei ƀuh wăl anôk klei đăo ti Việt Nam dôk ngă bruă hluê hdră jăk.

Hdră bhiăn klei đăo (lŏ mlih mrâo) mâo klei dưn yua mơ̆ng hruê 1/1/2027 srăng lŏ dơ̆ng rơ̆ng jăk hĭn klei dưi êngiê klei đăo, klei đăo mơ̆ng mnuih ƀuôn sang, mbĭt anăn mjing klei găl čiăng kơ dŭm bruă klei đăo dưi mkŏ mjing găl ênưih, djŏ hdră bhiăn.

Klei êngiê hlăm klei đăo ti Việt Nam dưi bi mklă hŏng ai êwa sĭt hlăm klei hdĭp mơ̆ng êbeh 27 êklăk čô đăo: klei hdĭp êđăp ênang, bi hgŭm kjăpp hŏng êpul êya. Sa pŏk rup klei đăo bi mguôp, hưn mdah leh anăn ƀrư̆ hruê ƀrư̆ đĭ kyar.

VOV Tây Nguyên

Viết bình luận

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC