Ti anôk bruă ngă hră mơar knŭk kna ƀuôn hgŭm Ia Hrung, čar Gia Lai, kah knar grăp hruê, amai Phạm Thị Thủy, knuă druh Adŭ bruă duh mkra tŭ mă êbeh 10 mta hră mơar lăn ala. Êlâo dih, lu hruê mmông mơ̆ng amai pioh kơ bruă dlăng grăp mta hră mơar, bi mklă hŏng klei bhiăn. Mơ̆ng leh mâo klei thâo anak mnuih-AI đru, amai knŏng kwă hră mơar hlăm kdrăp, kdrăp anei srăng ksiêm dlăng, bi mklă leh anăn ktrâo lač mtam dŭm mta brei mđing amâodah hră mơar kƀah. Kyua anăn, hnơ̆ng ngă bruă mơ̆ng amai đĭ lu blư̆:

"Êjai ka mâo AI đru, sa hruê kâo knŏng dưi dlăng mă hlăm brô 4 truh kơ 5 pŏk hră mơar. Leh yua AI ksiêm dlăng hră mơar, ênoh anei đĭ hlăm brô 15 truh kơ 20 pŏk. Alŭ wăl prŏng snăn bruă ksiêm dlăng hră mơar čiăng msir mgaih jing čiăng êdi. Mmông anăn pô mđing kơ bruă ksiêm dlăng boh sĭt, phŭn agha leh anăn wưng ba yua lăn."

Ia Hrung jing sa hlăm dŭm alŭ wăl mâo hnơ̆ng hră mơar čiăng msir mgaih prŏng mơ̆ng čar Gia Lai. Knŏng hlăm 6 mlan akŏ thŭn 2026, Anôk bruă ngă hră mơar knŭk kna mơ̆ng să tŭ mă leh giăm 4.800 hră mơar. Mâo wưng, să Ia Hrung mâo klei mñă kyua hnơ̆ng hră mơar êgao wưng kčah lu. Ƀiădah, leh 2 mlan ba yua AI, klei anei dưi bi mlih klă sĭt. Hnơ̆ng hră mơar êgao wưng kčah hrŏ êbeh 62% - hnơ̆ng lu hĭn hlăm kluôm čar. Să Ia Hrung jing sa hlăm 10 să, ƀuôn hgŭm mâo Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar Gia Lai bi mni kyua ba yua tŭ dưn kdrăp AI lăn ala. Huỳnh Ngô Tùng Điệp, Kiăng khua Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa să Ia Hrung brei thâo:

"Boh tŭ dưn mơ̆ng bruă ba yua AI jing jưh knang lu kơ klei čih pioh leh anăn hdră ngă bruă. Bruă sang čư̆ êa să ăt hyuă knuă druh, phung mă bruă Knŭk kna ba yua tŭ dưn tur knơ̆ng kdrăp mrâo mrang anei. Ƀiădah, jih jang ăt dưi ksiêm dlăng, lŏ wĭt bi klă, bruă kalm knhal tuč ăt lĕ kơ knuă druh ngă bruă leh anăn pô mâo klei dưi msir hră mơar Knŭk kna”.

Leh hluê ngă hdră bi mŭt mbĭt anôk bruă knŭk kna, hnơ̆ng hră mơar lăn ala ti gưl să ti Gia Lai đĭ ktang hlăk êjai mnuih mă bruă adôk kƀah. Mơ̆ng klei akâo mơ̆ng Khua anôk bruă sang čư̆ êa čar Gia Lai, Anôk bruă ngă hră mơar knŭk kna čar bi hgŭm leh hŏng Adŭ bruă ngă hră mơar lăn ala klă anăp mkŏ mjing kdrăp AI lăn ala. Hlăm lu mlan, êpul kdrăp hâo hưn leh anăn knuă druh thơ̆ng kơ bruă hrăm mbĭt "mjuăt bi hriăm" AI ti kdrăp ChatGPT hŏng kdrăp hră mơar hdră bhiăn, hdră ngă bruă leh anăn dŭm pluh êbâo hră mơar lăn ala dưi msir mghaih hlăm boh sĭt.

Akŏ mlan 6/2026, kdrăp mnơ̆ng kčưm dưi ba yua leh anăn ară anei dưi ba yua leh ti 135 să, ƀuôn hgŭm hlăm kluôm čar, đru msir hlăm brô 80% dŭm hră mơar lăn ala yăng đar.  Dŭm boh tŭ dưn tal êlâo ti Gia Lai brei ƀuh, klei thâo anak mnuih mkra mjing - AI amâo mâo bi hrô ôh kơ phung knuă druh, ƀiădah jing kdrăp pioh kơ phung knuă druh mă bruă tŭ dưn hĭn. Mơ̆ng sa kdrăp pioh kơ bruă msir mghaih hră mơar lăn ala, klei bi hmô AI kyua Gia Lai čŏng mkŏ mjing hlăk dôk pŏk klei ngă bruă mrâo hlăm klei mlih mrâo bruă knŭk kna, đru mđĭ hnơ̆ng tŭ jăk kơ mnuih ƀuôn sang leh anăn anôk bruă duh mkra ti alŭ wăl.