Ênai nai Hoàng Thị Hằng kwang hlăm adŭ hriăm mrâo ti Sang hră gưl sa - gưl dua knŭk kna čiêm rông hđeh mnuih djuê ana ƀiă să Dục Nông, čar Quảng Ngãi. Ti anăp ñu jing 31 čô hđeh adŭ 1B, dŭm ƀô̆ mta dôk bi kngăr hlăm dŭm hrue tal êlâo mŭt hlăm sang hră mrâo.

Nai mtô dôk mblang klei hriăm, dôk ksiêm dlăng grăp čô hđeh hriăm. Mâo hđeh kăp dlăng hlăm jhưng jŭ, mâo hđeh dôk huĭ. Ƀrư̆ ƀrư̆, nai êbat trŭn ti grăp jhưng hriăm, êdu êun ktrâo lač kơ phung hđeh klei dôk gŭ, klei djă giê čih, mưng hŏng klei hriăm.

Mmông hriăm aguah bi ruê̆. Phung hđeh điêt dơ̆ng dăp pruê̆ tui hluê nai mtô mrâo, ƀĭng găp kơh nao kơ sang huă ƀơ̆ng. Klei hêñ tal êlâo ăt ƀrư̆ ƀrư̆ dưi bi mlih hŏng klei bi yăl dliê. Hŏng phung hđeh adŭ 1, phung hđeh ka thâo bi mdoh asei mlei pô, sang hră mrâo amâo djŏ knŏng jing anôk mphŭn dŭm klei hriăm tal êlâo ƀiădah lŏ jing anôk phung hđeh mưng hŏng sa hdră hdĭp mda mrâo. Nai mtô Hoàng Thị Hằng, brei thâo, dŭm hruê tal êlâo, nai mtô mtô hriăm mbĭt hŏng ktrâo lač kơ phung hđeh mưng hŏng sang hră leh anăn klei hdĭp mda hlăm sang hră.

“Phung hđeh dưi mơ̆ng adŭ nao truh kơ sang huă ƀơ̆ng, leh huă ƀơ̆ng lŏ đĭ kơ anei mdei yang hruê ti adŭ. Nai srăng dăp jhưng, lang čhiăm pioh kơ phung hđeh đih mdei ti adŭ mtam. Bruă anei jing găl ênưih kyua lu phung hđeh dôk kbưi, phung amĭ ama ăt mdul mơh klei găn êrô atăt ba, drông wĭt  phung hđeh".

Hlăm anôk huă ƀơ̆ng doh siam, jhưng mdhô̆ dưm djŏ anôk. Phung hđeh adŭ 1 dôk huă mbĭt. Hŏng lu phung hđeh, anei jing gưl tal êlâo dưi huă yang hruê ti sa boh sang hră prŏng siam, djăp ênŭm hĭn. Adei Xiêng Hoài An ăt dôk kngăl êdu êun tơdah arăng êmuh kơ dŭm hruê tal êlâo nao sang hră. Ƀiădah lač kơ klei huă ƀơ̆ng, gơ̆ pral blŭ tlao.

“Kâo khăp snăk ƀơ̆ng huă ti sang hră. Ti sang hră mâo lu mta mnơ̆ng ƀơ̆ng jăk, kâo dưi ƀơ̆ng mbĭt hŏng ƀĭng găp”.

Mnơ̆ng ƀơ̆ng tlam hruê anei phung hđeh mâo kđeh čĭm êmô đeh, djam đeh, djam êdak tŭk hŏng hdang leh anăn boh kroh. Phung nai mtô mtă kơ phung hđeh huă ƀơ̆ng, mtă kơ diñu bi mdoh…

Leh huă, phung hđeh lŏ wĭt ti adŭ hriăm. Jhưng mdhô̆ mâo nai mtô dăp bi khuăt sa nah, dŭm blah čhiăm lang ti tur adŭ hriăm. 31 čô hđeh mphŭn mmông mdei yang hruê dơ̆ng. Nai mtô êdu êun ktrâo kơ grăp čô hđeh nao ti anôk đih, mñă kơ phung hđeh krơ̆ng klei êđăp ênang čiăng kơ ƀĭng găp mkăn mdei msăn. Dŭm ƀô̆ mta  hlăk aguah dôk bi kngăr ƀrư̆ ƀrư̆ jing jăk mơak.

Adei Nguyễn Thanh Trúc hdơr êdi dŭm mta mnơ̆ng ƀơ̆ng hlăm hruê tal êlâo nao sang hră. Hŏng ñu, klei dưi huă yang hruê, mdei msăn leh anăn bi mjĕ mjuk hŏng ƀĭng găp ti sang hră jing sa klei mrâo.

“Kâo dưi huă êsei hŏng čĭm êmô, êtak êbai, mkai hŏng djam êdak. Leh huă kâo rao kngan leh anăn nao pĭt. Kâo mơak snăk.”

Amâo djŏ knŏng kriê dlăng klei huă ƀơ̆ng, pĭt đih, phung nai lŏ ktrâo lač kơ phung hđeh adŭ 1 mưng hŏng dŭm klei thâo săng hlăm klei hdĭp leh anăn dŭm klei hlăp lêñ hlăm adŭ. Hŏng phung hđeh krĭng mnuih djuê ƀiă, dŭm hruê tal êlâo nao sang hră ăt jing wưng čiăng mưng hŏng klei Yuăn, nai mtô, ƀĭng găp leh anăn klei bhiăn mrâo.

Hŏng dŭm gŏ sang ti krĭng knông lăn, klei bi mlih mơ̆ng sang hră ăt ba klei hơ̆k mơak prŏng. Amai Y Xiêng, ti alŭ Đăk Ang, să Dục Nông, čar Quảng Ngãi, hơ̆k mơak leh brei anak nao sang hră dôk ti sang hră:

“Brei anak čô hriăm tinei snăn amĭ ama hơĭt ai tiê hĭn, mâo mmông nao mă bruă duah prăk. Ti sang amâo mâo pô kiă snăn lui phung hđeh hriăm tinei yơh. Dlăng kơ sang hră mrâo, doh siam, gŏ sang kâo mơak snăk leh anăn lač jăk kơ phung nai mtô.

Mơ̆ng wăl tač sang hră truh kơ dŭm boh adŭ hriăm ti sang hră gưl dua gưl tlâo krĭng knông lăn Quảng Ngãi, djăp anôk ăt ênưih ƀuh dŭm pŏk rup mrâo. Dŭm ktuê êlan doh siam, adŭ hriăm mngač tač, wăl tač sang hră prŏng siam; anôk huă ƀơ̆ng leh anăn dŭm anôk bi kƀĭn dưi mkŏ dăp djŏ guôp hŏng phung hđeh. Nai Nguyễn Thị Liên, K’iăng Khua Sang hră gưl dua knŭk kna čiêm rông hđeh mnuih djuê ƀiă gưl tlâo să Dục Nông brei thâo, dŭm klei găl mkăp kơ phung hđeh dưi mđing dlăng êdi.

“Klei doh êƀăt mnơ̆ng ƀơ̆ng brei jing mrô sa. Sang hră mprăp leh, mjuăt bi hriăm kơ êpul mkăp mnơ̆ng ƀơ̆ng; phung mkăp brei mnơ̆ng ƀơ̆ng brei mâo anôk klă klơ̆ng, hră mơar djŏ hdră bhiăn. Mbĭt anăn, hmei mđing mkŏ mjing wăl anôk jăk găl čiăng kơ phung hđeh hơĭt ai tiê tơdah nao sang hră", nai Liên lač.

Mơ̆ng thŭn hriăm anei, bruă mkŏ mjing klei dôk sang hră, dôk hlăm sang hră kơ phung hđeh ti dŭm sang hră krĭng knông lăn mâo anôk bruă sang hră mtô bi hriăm Quảng Ngãi bi mklă jing bruă klam yuôm bhăn. Mbĭt hŏng anôk bruă nah gŭ, bruă kriê dlăng phung hđeh, mkŏ mjing klei huă ƀơ̆ng, klei dôk dơ̆ng ƀơ̆ng huă leh anăn rơ̆ng klei êđăp ênang dưi mprăp mđrăm mbĭt. Hlăm gưl tal êlâo mâo 4 hlăm ênoh 9 sang hră krĭng knông lăn ti Quảng Ngãi dưi ba yua. Anôk bruă sang hră mtô bi hriăm mprăp leh êpul nai mtô, kdrăp mnơ̆ng, mnơ̆ng yua mtô bi hriăm leh anăn dŭm klei găl čiăng kơ phung hđeh hriăm hră, dôk dơ̆ng ƀơ̆ng huă ti sang hră.

Hŏng phung hđeh adŭ 1 ti krĭng knông lăn Quảng Ngãi, hdră bi mjĕ mjuk hŏng sang hră mrâo mphŭn mơ̆ng dŭm klei yuôm bhăn êdi: dŭm mmông hriăm tal êlâo, sa mmông huă yang hruê dơ̆ng hŏng ƀĭng găp, sa klei pĭt đih ti adŭ leh anăn klei kriê dlăng jih ai tiê mơ̆ng nai mtô.

Dŭm klei mĭn msĕ si aguah tlam anăn lŏ mâo boh tŭ yuôm bhăn hŏng phung hđeh hriăm hră hruê tal êlâo nao dôk ti sang hră. Kyua nah tluôn sa klei huă ƀơ̆ng djăp ênŭm, sa klei pĭt đih jăk jĭn jing klei mprăp mơ̆ng sang hră, klei jih ai tiê mơ̆ng phung nai leh anăn klei đăo knang mơ̆ng phung amĭ ama. Sa boh sang hră mrâo amâo djŏ knŏng ba dŭm adŭ hriăm prŏng siam, dŭm klei huă ƀơ̆ng djăp ênŭm ƀiădah lŏ pŏk thiăm klei găl čiăng kơ phung hđeh ti knông lăn dưi hriăm hră, mjuăt ktang asei mlei lehanăn đĭ hriê kơ prŏng hlăm sa wăl anôk jăk hĭn./.