Êbeh 15 thŭn êlâo, Lâm Đồng jing sa hlăm dŭm alŭ wăl ba anăp hlăm kluôm ala hlăm bruă hluê ngă hdră êlan tĭng tla bruă răng mgang dliê, mjing thiăm ai dưi čiăng kơ mnuih ƀuôn sang siă suôr hŏng dliê. Ară anei, sa klei găl mrâo dôk pŏk hŏng hnơ̆ng tŭ yuôm carbon, lŏ dơ̆ng mdưm mta kñăm bi mlih dŭm boh tŭ yuôm mơ̆ng dliê ba wĭt jing ai dưi kơ klei đĭ kyar. Nguyễn Ngọc Phúc, K’iăng Khua Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar Lâm Đồng, lač, bruă mkŏ mjing leh anăn mđĭ kyar dưi mâo anôk mnia mblei hnơ̆ng tŭ yuôm carbon srăng pŏk klei găl čiăng kơ Lâm Đồng iêô mkrum thiăm ai dưi kơ bruă kriê dlăng răng mgang dliê leh anăn mđĭ boh tŭ yuôm wăl hdĭp mda dliê:

“Hŏng Lâm Đồng hmei êbeh 1 êklăk ha dliê leh anăn hnơ̆ng luôm jing 46%, boh nik mâo lu đang dliê knŭk kna mkuôm, dliê hrông ăt jing sa klei găl čiăng kơ hmei dưi mjing hnư hrui wĭt mơ̆ng dliê. Ƀiădah carbon dliê leh anăn anôk mnia mblei tŭ yap carbon jing bruă dôk mrâo, mâo klei kreh knhâo lu, djŏ tuôm hŏng lu dhar bruă, lu gưl leh anăn lu klei bhiăn hdră mtrŭn, hdră mnêč. Bruă nao hgŭm hlăm bruă anei amâo djŏ knŏng čiăng bi mklă klei găl mơ̆ng mnơ̆ng dhơ̆ng dliê kyâo ƀiădah brei rơ̆ng kjăp tur knơ̆ng hdră bhiăn, klei kreh knhâo, klei čŏng pô leh anăn klei dưi bi mklă boh tŭ dưn bi hrŏ êwa jhat hŏng klei hrip ƀơ̆ng carbon”.

Čiăng mđĭ lar klei găl mơ̆ng êbeh 1.1 êklăk ha dliê hlăm dŭm hdră êlan ngăn prăk carbon, mơ̆ng akŏ thŭn truh kơ ară anei čar Lâm Đồng mtrŭt mđĭ leh dŭm bruă hâo hưn leh anăn mtô bi hriăm. Mta kñăm mơ̆ng čar jing mkŏ mjing êpul mâo klei thâo săng phŭn čiăng pŏk ngă dŭm bruă ti anăp tơdah klă klơ̆ng mŭt hlăm anôk mnia mblei hră tŭ yap carbon. Đinh Hữu Đạo, K’iăng Khua Anôk bruă kriê dlăng dliê Đa Nhim, brei thâo:

“Hmei pŏk ngă leh lu hdră êlan hŏng djăp ênoh kñăm rơ̆ng leh anăn krơ̆ng kjăp hnơ̆ng luôm dliê. Sĭt êmĭt mtrŭt mjhar, bi hgŭm čiăng pŏk ngă gru hmô mnia blei ênoh yuôm carbon".

Mbĭt hŏng klei hâo hưn, mjuăt bi hriăm, mkŏ mjing êpul, Lâm Đồng bi hgŭm kjăp hŏng dŭm phŭn, dhar bruă djŏ tuôm čiăng hluê ngă dŭm knhuang mŭt hlăm wăl anôk bi mnia mblei hnơ̆ng čuăn carbon hluê djŏ hdră bhiăn. Lê Thanh Sơn, K'iăng khua knơ̆ng bruă lŏ hma leh anăn wăl hdĭp mda čar Lâm Đồng, brei thâo, dŭm klei čuăn hdră bhiăn djŏ tuôm kơ hnơ̆ng karbon dliê, bi mnia mblei hnơ̆ng carbon hlăm ala čar leh anăn tar rŏng lăn, mâo leh anôk bruă pŏk ngă truh kơ dŭm anôk bruă dliê kmrơ̆ng leh anăn dŭm anôk bruă djŏ tuôm:

"Bruă Đảng čar, Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar jao leh kơ Knơ̆ng bruă lŏ hma leh anăn wăl hdĭp mda ksiêm duah dŭm klei čuăn hdră bhiăn čiăng đru kčĕ ba mdah hluê ngă dŭm klei bhiăn nao hgŭm hlăm anôk mnia mblei hnơ̆ng čuăn carbon. Knơ̆ng bruă ăt đru kčĕ kơ Anôk bruă sang čư̆ êa čar mkŏ mjing klei bi kƀĭn hưn mthâo dŭm klei čuăn hdră bhiăn, hdră bhiăn djŏ tuôm kơ hnơ̆ng čuăn carbon dliê, klei bi mnia mblei hnơ̆ng čuăn carbon hlăm ala čar leh anăn tar rŏng lăn čiăng kơ dŭm anôk bruă dliê kmrơ̆ng leh anăn dŭm anôk bruă djŏ tuôm thâo săng, mđĭ klei thâo săng, thâo bruă pŏk ngă hlăm wưng kơ anăp ".

Wưng thŭn 2026-2030, čar Lâm Đồng bi mklă mđĭ kyar, nao hgŭm hlăm wăl anôk bruă tŭ yap carbon jing bruă klam phŭn; rơ̆ng klă sĭt nao hgŭm hlăm wăl anôk mnia mblei hlăm thŭn 2028. Truh ară anei, pŏk ngă leh Klei kuôl kă tla prăk bi hrŏ êwa jhat (ERPA) krĭng Dhŭng kwar Krah - Lăn Dap Kngư; dôk bi leh anăn knăl dliê, mđĭ boh tŭ hdră ksiêm dlăng, hưn mthâo, bi mklă (MRV) hŏng kdrăp mrô leh anăn rup mơ̆ng dlông.

Nai prĭn Đỗ Văn Thông, Khua anôk bruă ksiêm dlăng hdră čuăl mkă dliê Lăn Dap Kngư, lač, Lâm Đồng čiăng mkŏ mjing sa hdră êlan hŏng dŭm knhuang ngă bruă klă klơ̆ng čiăng nao hgŭm hlăm wăl anôk bruă tŭ yap carbon. Bruă tal êlâo čiăng ngă jing ksiêm dlăng klei mâo, klei găl tŭ yap carbon, mkŏ mjing tur knơ̆ng bruă hrŏng ruah hnơ̆ng čuăn, anôk mnia mblei nao hgŭm hlăm wăl anôk… Mbĭt anăn bi leh mkŏ mjing dưi mâo anôk bruă ngă hră mơar čiăng êdi:

"Klei čih pioh tal êlâo čar Lâm Đồng brei mprăp mtam msĕ si hdră kơ bruă ksiêm dlăng dliê ară anei dŭm čar kluôm ala dôk ngă snăn mâo leh klei tĭng mkă hnơ̆ng carbon. Mơ̆ng ară anei mtam brei bi mklă mtam jing ya mta klei čih pioh drei dưi ngă djŏ hŏng klei čiăng mơ̆ng MRV jing klei ksiêm dlăng tĭng mkă êdei anăp leh anăn ya mta klei čih pioh ka dưi ngă ôh ƀiădah drei brei ksiêm yap, ksiêm dlăng thiăm mbŏ mtam mprăp čiăng nao hgŭm hlăm hdră êlan kơ anăp".

Čiăng rơ̆ng hdră êlan mŭt hlăm anôk mnia mblei bruă tŭ yap carbon hlăm thŭn 2028, Lâm Đồng dôk ksiêm dlăng, bi mklă dŭm krĭng mâo klei găl, mđing tal êlâo kơ dliê hrông, dliê akŏ êa leh anăn dŭm krĭng mâo ênoh lu mta mnơ̆ng dhơ̆ng hdĭp. Mbĭt hŏng anăn, čar mprăp dŭm klei găl čiăng mkŏ mjing hdră bruă carbon gưl alŭ wăl, rơ̆ng djŏ hdră kčah leh anăn amâo ngă hmăi djŏ kơ hdră kčah bi hrŏ êwa čhŏ ala čar. Tĭng dlăng kơ dŭm hdră mprăp anei, Phạm Hồng Lượng, K'iăng khua knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng leh anăn kriê dlăng dliê, Phŭn bruă lŏ hma leh anăn wăl hdĭp mda, brei thâo:

“Dŭm knhuang nao klă klơ̆ng mơ̆ng Lâm Đồng jing jăk êdi. Mơ̆ng phung kriê dlăng truh kơ phung khua kiă kriê dliê, phung djŏ tuôm mâo mprăp, mâo mkăp brei dŭm klei hâo hưn, dŭm klei thâo, dŭm klei bhiăn mơ̆ng hră mơar klei bhiăn ala čar. Dŭm knhuang nao ti anăp mơ̆ng Lâm Đồng anăn jing bi sĭt, klă klơ̆ng hŏng bruă bi mklă dŭm krĭng mâo klei găl, leh anăn mđing dŭm klei mĭn čiăng mkŏ mjing dŭm hdră bruă leh anăn bi mklă hlăm anôk bruă bi mklă ala čar čiăng kơ drei dưi ngă bruă”.

Mơ̆ng dŭm kdrăn dliê mâo klei găl, Lâm Đồng dôk ti anăp klei găl mkŏ mjing sa boh kdrŭt ngăn prăk mrâo hluê hŏng anôk mnia mblei tŭ yap carbon. Hŏng klei gĭr pŏk ngă djŏ hdră kčah, "Thâo răng - klă mngač - tŭ dưn - hơĭt kjăp", Lâm Đồng srăng mâo thiăm hnư hrui wĭt yuôm bhăn kơ bruă kriê dlăng, răng mgang leh anăn mđĭ kyar dliê. Mbĭt anăn pŏk klei găl mkra mđĭ hdră duh ƀơ̆ng, mđĭ boh tŭ yuôm mơ̆ng dliê leh anăn đru mguôp klă sĭt hlăm hdră kñăm bi hrŏ êwa jhat, mdrơ̆ng hŏng klei bi mlih yan adiê./.