Akŏ thŭn 1945, Klei bi blah tar rŏng lăn tal dua mŭt hlăm wưng mjưh ruê̆. Hruê 12/3/1945, Anôk bruă Đảng gưl dlông ba mdah Asăp mtrŭn “Japon – Prăng bi blah leh anăn klei drei ngă", bi mklă: "Anei jing wưng găl čiăng kơ mnuih ƀuôn sang drei kgŭ krŭ kdơ̆ng sua wĭt klei êngiê".

Mơ̆ng krah thŭn 1945, klei krŭ kdơ̆ng mtlaih êngiê ala čar lar prŏng, hdră kdơ̆ng mblah kđi čar mguôp hŏng kdơ̆ng mblah hŏng phao ktuang, krŭ kdơ̆ng ƀrư̆ ƀrư̆ pŏk mlar ti lu alŭ wăl hlăm kluôm ala. Hlăk klei găl krŭ kdơ̆ng mâo leh, hruê 13/8/1945, Anôk bruă krŭ kdơ̆ng kluôm ala dưi mkŏ mjing mtam hlăm hruê anăn mâo asăp mtrŭn mrô 1, mtrŭt mjhar krŭ kdơ̆ng kluôm ala.

Hruê 16/8/1945, Klei bi kƀĭn ala čar bi kƀĭn ti Tân Trào bi mklă Pluh hdră êlan prŏng mơ̆ng Mặt trận Việt Minh, bi mklă Asăp mtrŭn kluôm kơ klei kgŭ krŭ kdơ̆ng, bi sa anăn hla čhiăm gru hrah mtŭ kñĭ êma kiêng, ruah "Tiến quân ca" jing klei mmuñ ala čar, leh anăn ruah Anôk bruă mtlaih êngiê djuê ana Việt Nam (jing Knŭk kna jing êjai cách mạng Việt Nam) mơ̆ng Khua gĭt gai Hồ Chí Minh ngă khua. Mbĭt hŏng mmông anăn, Ñu mơĭt hră iêô mthưr jih jang mnuih ƀuôn sang, mñă klă: "Mmông bi mklă kơ klei hdĭp djuê ana drei truh leh. Kluôm ala mnuih ƀuôn sang brei kgŭ krŭ kdơ̆ng bi mtlaih êngiê kơ drei".

Hruê 19/8 dŭm pluh êbâo čô mnuih ƀuôn sang mbĭt hŏng dŭm êpul kahan krŭ kdơ̆ng mă dŭm anôk bruă phŭn, mă klei dưi kơ mnuih ƀuôn sang. Klei tŭ dưi ti Hà Nội mjing boh kdrŭt ktang kơ klei krŭ kdơ̆ng hlăm kluôm ala. Mơ̆ng ƀuôn prŏng truh kơ krĭng ƀuôn sang, mơ̆ng krĭng yŭ truh kơ krĭng dhŭng, mơ̆ng lăn hang truh kơ plao ksĭ - klei krŭ kdơ̆ng đĭ msĕ si angĭn êbŭ. Knŏng mkrah mlan, klei krŭ kdơ̆ng mâo klei tŭ dưi kluôm ênŭm hlăm kluôm ala.

Hruê 2/9/1945, ti Wăl tač Ba Đình hƀuê ênuk, Khua gĭt gai Hồ Chí Minh răk Klei hâo mdah klei hnŭk êngiê, kdrưh kơăm hưn mthâo klei hnŭk êngiê, êngiê, mtăp mđơr mơ̆ng djuê ana Việt Nam ti anăp tar rŏng lăn: "Čar Việt Nam mâo klei dưi hnŭk êngiê leh anăn hnŭk êngiê, leh anăn klă sĭt jing sa lăn čar hnŭk êngiê, jăk mơak. Jih jang djuê ana Việt Nam, gĭr ba jih ai tiê leh anăn klei thâo, klei hdĭp leh anăn ngăn dŏ čiăng krơ̆ng kjăp klei hnŭk êngiê, hnŭk êngiê anăn". Ala čar Việt Nam Dân chủ Cộng hòa  mphŭn mâo - kruăk knăl kčưm pŏk ênuk mrâo mơ̆ng djuê ana: ênuk hnŭk êngiê, jăk mơak leh anăn ngă phŭn mil pô kơ lăn čar.

Bi hdơr 81 thŭn Hruê kgŭ krŭ kdơ̆ng mlan 8 tŭ jing leh anăn Hruê mkŏ mjing ala čar 2/9 jing wưng čiăng kơ kluôm Đảng, jih jang mnuih ƀuôn sang leh anăn lĭng kahan lŏ bi hdơr kơ klei tŭ dưi prŏng prĭn mơ̆ng djuê ana; bi hdơr kơ klei săn asei mơ̆ng Khua gĭt gai Hồ Chí Minh, dŭm gưl ênuk krŭ kdơ̆ng, phung jhŏng ktang, êngiă asei leh anăn mnuih ƀuôn sang myơr leh klei hdĭp kyua klei hnŭk êngiê, êđăp ênang mơ̆ng Ala čar. Mơ̆ng klei ktưn hưn h ƀuê ênuk, grăp čô mnuih Việt Nam lŏ dơ̆ng ksul mbŭ klei khăp kơ lăn čar, klei mĭn čŏng pô, ktưn hưn, mđĭ lar ai ktang bi hgŭm mguôp jih jang djuê ana, gĭr răng mgang kjăp ala čar leh anăn mkŏ mjing lăn čar mdrŏng sah, kreh dhar, yâo mơak.