Ti Sang hră gưl prŏng Đà Lạt, grăp thŭn mâo êbeh 1.000 mta klei kreh knhâo, bruă ngă, hdră bruă dưi hluê ngă. Lu boh tŭ dưn mâo klei dưi ba yua msĕ si kdrăp kar êa ksĭ, kdrăp ksiêm dlăng pui kmlă leh anăn klei bi mlih pui kmlă, hdră msir mghaih djah djâo êa mil, dŭm mta mnơ̆ng yua kơ bruă rông mnơ̆ng hlăm êa… Nai prĭn Trần Nhật Thiện, Khua adŭ bruă kreh knhâo kdrăp mrâo leh anăn bi hgŭm hŏng ala tač êngao, Sang hră gưl prŏng Đà Lạt lač, mơ̆ng boh tŭ dưn ksiêm hriăm truh kơ bruă ba yua klă sĭt ăt adôk sa klei kpăk prŏng êdi.

“Ară anei mâo lu snăk bruă kreh knhâo lehanăn mlih mrâo hŏng klei knhêč. Ƀiădah čiăng dưi bi sĭt dŭm bruă anăn snăn drei adôk kƀah anăn jing wăl anôk bi hgŭm 3 tĭng drei ka mâo ôh.”

Boh sĭt brei ƀuh, dŭm bruă klam kreh knhâo lehanăn kdrăp mrâo mâo čar Lâm Đồng pŏk ngă lu jing ƀiă, kƀah; boh tŭ dưn klei ksiêm duah ka dưi ba yua lar ƀar hlăm bruă mkra mjing. Hlăk êjai anăn, anôk bruă duh mkra mâo klei čiăng mlih mrâo kdrăp mrâo lŏ ka ênưih dưi duah phung kreh knhâo, phung ksiêm duah amâo dah hdră msir djŏ guôp. Mai Thanh Nga, K'iăng khua Knơ̆ng bruă kreh knhâo lehanăn kdrăp mrâo čar Lâm Đồng, lač, anei yơh jing klei êdu kƀah prŏng hĭn hlăm bruă kreh knhâo, kdrăp mrâo lehanăn mlih mrâo mbruă mơ̆ng alŭ wăl.

“Wưng leh êgao bruă kơ klei kreh knhâo mâo pŏk ngă ƀiă snăk, amâo mâo bi mguôp mbĭt jing sa kdrêč amâodah jing sa bruă prŏng čiăng mghaih msir boh klei prŏng mơ̆ng alŭ wăl.”

Mơ̆ng boh sĭt anei, čar Lâm Đồng dôk bi mklă sa hdră êlan ngă bruă mrâo: hrô kơ klei êmuh tal êlâo: "Mâo ya mta bruă čiăng ksiêm duah?", nao kơ: "Ya mta bruă ti alŭ wăl dôk čiăng msir mgaih?". Anei ăt jing hdră pŏk klei găl prŏng kơ dŭm mta bruă mâo Lâm Đồng mâo klei găl, hlăm anăn mâo kdrăp sinh học. Nai prĭn Dương Tấn Nhựt, K'iăng khua Knơ̆ng ksiêm hriăm kơ klei hdĭp, Knơ̆ng ksiêm hriăm kreh knhâo leh anăn mrâo mrang Việt Nam lač, kdrăp tế bào, rông mmao, kdrăp leh hrui êmiêt… dưi mjing dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng mdê hjăn, mâo ênoh yuôm đĭ kơ Lâm Đồng. Ƀiădah čiăng kơ sa hdră mnêč nao mơ̆ng anôk ksiêm hriăm truh kơ anôk ba čhĭ, anôk bruă duh mkra brei nao hgŭm mơ̆ng wưng mđĭ kyar mnơ̆ng dhơ̆ng:

"Tơdah drei dưi bi mguôp thiăm dŭm anôk bruă duh mkra snăn dưi yua prăk đru anăn wưng mơ̆ng anôk ksiêm hriăm truh kơ êngao srăng jăk hĭn, ƀrư̆ ƀrư̆ srăng jing mnơ̆ng dhơ̆ng mnia mblei."

Nai Prĭn Hà Thúc Viên, Kiăng Khua Sang hră gưl prŏng Việt Đức dlăng, čiăng kơ klei bi hgŭm Knŭk kna - Sang hră - Anôk bruă duh mkra mâo boh tŭ dưn klă sĭt, brei bi mklă bruă klam mơ̆ng grăp pô.

“Grăp tĭng djŏ tuôm srăng mâo sa bruă klam. Knŭk kna snăn mkŏ mjing kơ hdră êlan, kơ wăl anôk leh anăn mdưm boh phŭn, mdưm dŭm klei čiăng dŭm sang hră gưl prŏng, dŭm anôk bruă duh mkra čiăng nao hgŭm hlăm. Sang hră gưl prŏng snăn brei mđing kơ bruă mtô bi hriăm leh anăn ksiêm hriăm. Anôk bruă duh mkra snăn mđing kơ klei duh bi liê leh anăn mbĭt hŏng dŭm anôk bruă ksiêm hriăm čiăng drei lông ngă hlăm tur knơ̆ng anăn jing mnia blei.”

Hŏng Lâm Đồng, dŭm "klei mtŭk mtŭl" anăn mguôp klă anăp hŏng dŭm bruă duh mkra mâo klei găl msĕ si bruă lŏ hma ba yua kdrăp mrâo, kphê, djam mtam, mnga, ana ƀơ̆ng boh, ana êa drao, rông mnơ̆ng leh anăn mkra mjing mnơ̆ng lŏ hma; bruă duh mkra êa ksĭ, kan hdang; hiu čhưn ênguê; pui kmlă doh leh anăn mkra mjing mnơ̆ng hlăm gŭ lăn. Nguyễn Ngọc Phúc, K'iăng khua knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar Lâm Đồng brei thâo, čiăng kơ dŭm klei găl jing klei dưi bi ktưn, alŭ wăl srăng mlih ktang mơ̆ng hdră ngă hluê hdră hâo hưn truh kơ klei akâo hluê klei čiăng hlăm boh sĭt:

"Mơ̆ng dŭm klei akâo mơ̆ng anôk bruă duh mkra hmei srăng mdưm klei mklăk wĭt kơ dŭm sang hră gưl prŏng, dŭm anôk bruă ksiêm hriăm leh anăn hmei srăng jing pô gĭt gai, mkăp prăk bi liê ăt msĕ mơh bruă gĭt gai si srăng ngă čiăng dưi mâo mnơ̆ng dhơ̆ng leh anăn mnơ̆ng dhơ̆ng anăn brei dưi ba čhĭ."

Hluê si hdră kčah wưng thŭn 2026-2030, Lâm Đồng srăng pŏk ngă Hdră bruă mlih mrâo hŏng klei mbruă, bi hgŭm Knŭk kna, phung kreh knhâo leh anăn anôk bruă duh mkra čiăng mgaih msir dŭm klei lông dlăng hlăm boh sĭt. Anei ăt jing hdră klă klơ̆ng bi sĭt ai tiê Hdră mtrŭn 57 mơ̆ng Phŭn bruă kđi čar: ba klei kreh knhâo, kdrăp mrâo leh anăn mlih mrâo hŏng klei mbruă jing boh kdrŭt phŭn mơ̆ng hdră mđĭ kyar. Mơ̆ng akâo ksiêm duah truh kơ ba čhĭ, mta kñăm knhal tuč jing mjing mnơ̆ng dhơ̆ng, mđĭ ênoh yuôm leh anăn ai bi ktưn mơ̆ng bruă duh mkra alŭ wăl.