Hlăm boh klei Việt Nam mđing truh kơ mta kñăm êwa čhŏ jing 0 hlăm thŭn 2050, pui kmlă hạt nhân mâo phung bi ala mblang msĕ si sa phŭn pui kmlă hnơ̆ng prŏng, ngă bruă hơĭt kjăp leh anăn mâo hnơ̆ng êwa čhŏ carbon ƀiă. Phŭn pui kmlă anei dưi đru rơ̆ng hnơ̆ng pui kmlă kơ hdră bruă, mbĭt anăn đru kơ dŭm phŭn pui kmlă lŏ mkra mjing mâo klei bi mlih msĕ si pui kmlă êran hŏng ai angĭn leh anăn pui kmlă êran hŏng pil yang hruê.

Sa hlăm dŭm boh klei mâo mđing hlăm klei kƀĭn trông jing ruah kdrăp mrâo leh anăn rơ̆ng klei êđăp ênang. Phung thơ̆ng kơ bruă bi trông kơ dŭm ênuk gưl pui kmlă mrâo, pui kmlă êran hŏng pil yang hruê leh anăn klei thâo ala tač êngao, mơ̆ng anăn lŏ dơ̆ng mkăp thiăm tur knơ̆ng kreh knhâo kơ bruă ruah kdrăp mrâo djŏ guôp hŏng klei găl Việt Nam. Nai prĭn Trần Chí Thành, Khua anôk bruă pui kmlă êran hŏng pil yang hruê Việt Nam, brei thâo:

"Hluê si klei mĭn kâo leh anăn phung ngă bruă ksiêm duah hlăm bruă ksiêm duah klei êđăp ênang, kâo ƀuh hdră mkra mjing mơ̆ng Russia, klă klơ̆ng Rosatom, mâo leh ala čar drei ruah jing jăk êdi, mâo pŏk ngă leh hlăm lu ala čar. Mâo lu snăk kdrăp rơ̆ng klei êđăp ênang, hmei brei ksiêm duah bi nik, kjăp êdi, jăk êdi. Anei jing hdră mkra mjing jăk êdi, mrâo mâo klei êđăp ênang êjai, mrâo mâo klei êđăp ênang êjai, rơ̆ng klei êđăp ênang mâo truh êtuh thŭn mă bruă".

Amâo djŏ knŏng jing klei yăl dliê kơ sa phŭn pui mrâo, mđĭ kyar pui kmlă hạt nhân lŏ mdưm klei čiăng mkŏ mjing ai dưi ala čar. Anăn jing mjuăt bi hriăm phung thơ̆ng kơ bruă, kỹ sư leh anăn mnuih mă bruă kdrăp mrâo hnơ̆ng tŭ jăk; mđĭ ai dưi ksiêm hriăm, kriê dlăng, mkra mjing, mkŏ mjing, ba yua leh anăn kriê dlăng; mbĭt anăn mtrŭt mđĭ klei bi mlih klei thâo, ƀrư̆ ƀrư̆ mkŏ mjing leh anăn mđĭ kyar bruă duh mkra đru hlăm ala čar.

Hŏng Khánh Hòa, anôk pŏk ngă dŭm hdră bruă Sang maĭ pui kmlă hạt nhân Ninh Thuận 1 leh anăn Ninh Thuận 2, dŭm klei čiăng anei mguôp klă anăp hŏng hdră mprăp mơ̆ng alŭ wăl. Mbĭt hŏng bruă ruh mgaih anôk ala, thiăm mbŏ mnuih mă bruă leh anăn mprăp anôk bruă nah gŭ, sa boh klei dưi mđing dlăng êdi jing rơ̆ng klei tŭ dưn leh anăn klei hdĭp sui thŭn mơ̆ng mnuih ƀuôn sang hlăm krĭng hdră bruă. Trịnh Minh Hoàng, Kiăng Khua Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar Khánh Hòa, mñă klă:

“Dŭm hdră bruă nah gŭ mkăp kơ hdră bruă brei dưi ksiêm dlăng hluê hdră lu mta kñăm, rơ̆ng djŏ klei čiăng mơ̆ng sang maĭ leh anăn mjing boh kdrŭt đĭ kyar kơ krĭng nah Dhŭng čar leh anăn mkăp wưng sui kơ mnuih ƀuôn sang. Lŏ mkŏ anôk dôk brei mguôp hŏng hdră mkŏ mjing hdră duh ƀơ̆ng, bruă mă, mtô bi hriăm, mjuăt bi hriăm bruă, mdrao mgŭn yang ƀuôn hrăm mbĭt. Klei tŭ jing mơ̆ng hdră lŏ mkŏ anôk dôk amâo djŏ knŏng dưi mkă hŏng hnơ̆ng tŭ jăk ba jao anôk ala ƀiădah lŏ dưi mkă hŏng hnơ̆ng tŭ jăk klei hdĭp leh anăn klei găl mđĭ kyar mơ̆ng mnuih ƀuôn sang leh truh ti anôk dôk mrâo”.

Mơ̆ng klei yăl dliê pui kmlă hạt nhân dưi ƀuh, klei čiăng mđĭ kyar hlăm wưng mrâo amâo djŏ knŏng mdei ti klei lŏ mâo thiăm pui kmlă. Anăn lŏ jing bruă ngă pô kiă kriê klei kreh knhâo, mkŏ mjing mnuih mă bruă, mđĭ kyar bruă tuh tia hlăm ala čar, mkra mđĭ anôk bruă nah gŭ leh anăn mjing dŭm boh kdrŭt mđĭ kyar mrâo kơ dŭm alŭ wăl.

Mjưh ruê̆ klei kƀĭn trông, Ngô Đông Hải, K'iăng khua Anôk bruă hâo hưn mtô mblang gưl dlông, bi mklă leh hlăm 19 klei čih hlak mblang leh anăn dŭm klei blŭ bi trông, phung bi ala mđing bi mklă bruă klam mơ̆ng pui kmlă hạt nhân, klei čiăng kơ kdrăp mrâo, mnuih mă bruă, anôk bruă nah gŭ leh anăn bruă hâo hưn, mtô mblang. Mđĭ kyar pui kmlă hạt nhân kyua anăn dưi mdưm hlăm sa klei bi mklă kluôm, mơ̆ng rơ̆ng klei mâo pui kmlă, klei êđăp ênang hdră bruă truh kơ mkŏ mjing ai dưi ala čar, mđĭ kyar alŭ wăl leh anăn mjing klei sa ai hlăm yang ƀuôn. Ngô Đông Hải bi mklă:

“Dŭm êpul grŭp bruă duh mkra brei lŏ dơ̆ng bi hgŭm kjăp, nao hgŭm bi leh anôk bruă kreh knhâo, anôk bruă hdră bhiăn, mprăp mnuih mă bruă mâo hnơ̆ng thâo, anôk bruă nah gŭ čiăng mprăp nao hgŭm hlăm hdră bruă djŏ hdră kčah, êđăp ênang jih hnơ̆ng. Boh nik, nao hgŭm hur har hlăm hdră hâo hưn, dŭm klei hâo hưn kreh knhâo brei ênưih thâo săng hŏng mnuih ƀuôn sang”.

Pui kmlă hạt nhân, hlăm hdră êlan anei, amâo djŏ knŏng jing klei yăl dliê mơ̆ng bruă pui kmlă ôh. Anăn jing sa kdrêč hlăm hdră Việt Nam čŏng mkŏ mjing tur knơ̆ng kơ sa wưng đĭ kyar mrâo - anôk kreh knhâo, mnuih mă bruă mâo hnơ̆ng thâo leh anăn klei thâo kiă kriê dŭm kdrăp mrâo mrang jing boh kdrŭt yuôm bhăn čiăng kơ lăn čar đĭ kyar mtah, rơ̆ng klei êđăp ênang pui kmlă leh anăn kpưn đĭ ktang hlăm ênuk mrâo.

Ảnh: