Ti anôk mdrao kơ hđeh, sang êa drao prŏng Lăn Dap Kngư, wưng giăm anei ênoh phung hđeh nao mkă dlăng kyua klei rŭng răng klei mĭn, kmlêč, amâo mâo thâo blŭ ƀrư̆ hruê ƀrư̆ lu. Kah knar grăp hruê anôk mdrao tŭ jum, mdrao kơ 6 - 7 čô. Phung hđeh nao mdrao mâo sa hlăm dŭm klei bi êdah sơnei: sui thâo blŭ, ƀiă blŭ kreh kdhĭt ală, krŭn mra, prêñ adhei, teh kŏ asei, êwa dlông, blŭ hjăn, duah ur…ksiêm dlăng brei ƀuh êngao kơ klei mâo mơ̆ng tian amĭ, klei ruă, ai mĭn leh anăn: ruă kŏng dŏk, dlô - anôk kiă kriê klei blŭ amâo mâo jăk (dlô amâo mâo jăk, djiê dlô, klei êdei êngoh bi blĕ êrah, bŏk kđuč klĭt dlô…), hđeh rung klei mĭn dôk hjăn păn, hđeh tuôm hŏng klei hmăi kơ ai tiê…..lŏ mâo lu phung hđeh sui thâo blŭ kyua wăl anôk hdĭp ka găl guôp. Hđeh mâo amĭ ama mjum đei amâodah lui tha êgao hnơ̆ng, brei dlăng đĭng blŭ, tivi lu đei, ƀiă blŭ hrăm hŏng phung riêng gah…

Msĕ si ĕ N.Q.T, 6 thŭn, ti ƀuôn hgŭm Ƀuôn Ama Thuô̆t, čar Dak Lak dôk mdrao ti sang êa drao prŏng Lăn Dap Kngư kyua sui thâo blŭ. Gŏ sang brei thâo, amĭ ama nao mă bruă kbưi kyuanăn brei ĕ dôk hŏng aduôn aê. Wưng giăm anei, T nao sang hră ƀiă blŭ hrăm hŏng ƀĭng găp leh anăn amâo mâo čiăng hriăm hră kyuanăn gŏ sang ba ĕ nao ti sang êa drao čiăng mkă dlăng leh anăn mdrao mgŭn. Aduôn Nguyễn Thị Vân, aduôn ĕ T breo thâo:

Ĕ 3 thŭn ƀiădah ka thâo blŭ, huă ƀơ̆ng mă ƀiă mơh. Amĭ ama nao mă bruă kbưi, ĕ dôk hŏng aduôn aê. Aduôn aê ăt hŏng bruă hlăm sang kyuanăn brei ĕ dlăng tivi leh anăn pŏk klei mmuñ tač êngao kơ ĕ hmư̆, dlăng. Amâo dlăng ôh hdră klei Yuăn, êmuh klei pô amâo mâo thâo săng ôh kyuanăn na ba mkă dlăng. Aê mdrao đăo knăl ĕ anei  kmlô kmlêč.

Sa čô mkăn jing ĕ T.T.H (4 thŭn) ti să Čư̆ Kuiñ, čar Dak Lak, ĕ knŏng thâo blŭ mă 2 3 boh hră hjăn, amâo thâo mguôp boh blŭ, amâo maoa thâo leh anăn kreh dôk kriêp hlăm wưng sui. Truh kơ ĕ 4 thŭn, ĕ kăn thâo blŭ klang lei, dleh thâo săng. Khădah ĕ thâo blŭ ƀiă hŏng gŏ sang, hlăp lêñ, pai kngan đưt kŏ leh anăn thâo ăl mơh tơdah amâo djŏ klei pô čiăng, ƀiădah gŏ sang ăt uêñ mĭn kyua ĕ sui thâo blŭ mkă hŏng phung găp ênuk thŭn. Amai Trần Thị Thắm, amĭ ĕ H brei thâo:

Hlăk 1 thŭn mkra ĕ ăt thâo blŭ 2 3 boh blŭ hjăn ƀiădah truh 4 thŭn ĕ kăn thâo blŭ lu lei. Ñu knŏng dôk ti sang dlăng tivi, đĭng blŭ. Kbiă hiu ñu ƀuh hêñ, đŭt ai, čiăm găp.

Hluê si aê mdrao Phan Thị Hồng Hạnh – anôk bruă mdrao kơ hđeh, sang êa drao prŏng Lăn Dap Kngư, ară anei, ƀlŭ lŭ, măi tĭnh, tivi mâo phung amĭ ama mjhua êgao hnơ̆ng, hŏng lu klei čiăng anak dôk sa anôk, amâo mâo pŭk hŏng amĭ ama, mjum brei anak huă. Kyua klei anei yơh mjing klei mưng amâo mâo jăk ngă kơ hđeh amâo thâo lui đĭng blŭ, tivi, ngă truh klei amâo mâo jăk hlăm ai mĭn, klei suaih pral. năng mđing hĭn khădah lu phung hđeh mâo klei ktrŏ blŭ ƀiădah lu phung amĭ ama amâo mâo hmao ƀuh amâodah amâo mâo mđing, truh kơ dŭm klei rŭng hlăm ai mĭn, kmlô kmlêč bi êdah klă, hđeh blŭ ktrŏ hĭn mkă hŏng phung ƀĭng găp ênuk thŭn kơh ba nao mkă dlăng, aê mdrao Phan Thị Hồng Hạnh brei thâo:

Dŭm gŏ sang ba anak nao mdrao hnưi srăng ngă truh boh jhat jing, hđeh dleh thâo blŭ leh anăn hlăp hŏng găp, hmăi lu sơnăk kơ klei hriăm hră leh anăn klei mĭn leh anăn bruă ñu ngă êdei dih. Leh anăn phung hđeh ktrŏ thâo blŭ êdei dih mâo klei arưp mâo dŭm klei ruă msĕ si amâo thâo săng êmăng amâodah rŭng răng, bi mĭn lu.

Ăt hluê si Aê mdrao hạnh, boh jhat mơ̆ng klei hđeh ktrŏ blŭ jing kjham êdi mâo lu phung amĭ ama ka thâo jih. Tal êlâo hĭn jing hmăi kơ klei blŭ hrăm, hđeh dleh dlan êjai bi tuôm hŏng hdơ̆ng găp. Amâo mâo thâo săng amâodah dleh săng klei pô mkă blŭ, kƀah hlăm klei yua boh blŭ čiăng lač klei pô čiăng, mơ̆ng anăn hđeh amâo mâo găp leh anăn amâo mâo klei mjĕ giăm. Tal dua jing hmăi kơ klei hriăm hră mơar, klei dlăng hră, čih hră, hmư̆ klei hriăm. Hđeh kreh amâo mâo thâo hriăm, mơ̆ng anăn hmăi kơ klei mĭn leh anăn hđeh blao, hŭi, dôk hjăn leh anăn ênưih đŭt ai.

Hlăm wưng mdrao mgŭn, amĭ ama čiăng blŭ hrăm jêñ jêñ hŏng hđeh, dlăng hră kơ hđeh hmư̆. Lač kơ dŭm mta mnơ̆ng mâo ti anăp, amâodah lač kơ dŭm klei dôk mâo. Amâo mâo mgô̆ hđeh blŭ ôh ƀiădah srăng mâo klei mni êjai hđeh hriăm blŭ, mđĭ ai hđeh leh anăn ngă dŭm bruă brei hđeh jhŏng blŭ. Mbĭt anăn mto kơ hđeh dŭm boh blŭ ênưih, ênưih thâo săng. Amâo brei hđeh dlăng tivi, đĭng blŭ lu đei, čiăng ksiêm dlăng mmông dlăng leh anăn ya dŏ dlăng. Amĭ ama srăng dlăng mbĭt hŏng hđeh dŭm hdră msĕ si film hđeh, klei mmuñ, đru mblang dŭm klei blŭ hlăm phim brei hđeh hriăm thâo săng boh blŭ.

Êjai ƀuh hđeh mâo dŭm klei bi knăl ktrŏ thâo blŭ, phung amĭ ama čiăng ba mtam hđeh nao ti anôk mdrao kơ hđeh čiăng kơ phung aê mdrao ksiêm dlăng leh anăn bi klă. Hluê si hnơ̆ng ktrŏ blŭ leh anăn ênuk thŭn hđeh phung êa mdrao mâo hdră mdrao mgŭn găl guôp čiăng bi hơĭt klei ktrŏ blŭ hlăm hđeh.

Klei hđeh ktrŏ thâo blŭ amâo djŏ knŏng jing boh klei kơ klei blŭ ƀiădah lŏ mâo mbĭt jing klei bi êdah dŭm klei hgăm djŏ tuôm hlăm ai mĭn leh anăn klei suaih pral hđeh. Čiăng thâo klă hĭn kơ boh klei anei, êpul phung čih klei mrâo hmei mâo leh klei blŭ hrăm hŏng aê mdrao thơ̆ng mdrao ai mĭn Phan Thị Hồng Hạnh – Anôk mdrao kơ hđeh, sang êa drao prŏng Lăn Dap Kngư.

Ya mta phŭn ngă mâo klei ruă êmưt blŭ hlăm phung hđeh ơ aê mdrao?

Aê mdrao Hạnh wĭt lač: Phung hđeh êmưt blŭ mâo lu mta phŭn, msĕ si phung hđeh mâo klei ruă kơ klei kngăl, kmlô, kyua anăn tơdah hđeh hmư̆ srăng mâo thâo djăp ênŭm ôh ênai blŭ atăt truh kơ bruă hđeh hmư̆ klei blŭ  êmưt, klă sĭt jing hđeh amâo thâo hmư̆ srăng amâo thâo blŭ ôh.  Leh anăn hđeh mâo klei ruă ñŭt huĭ, hmăi kơ klei bi blŭ hrăm, bi blŭ ăt msĕ mơh hriăm klei blŭ lu snăk. Amâodah đa đa phung hđeh mâo klei ruă msĕ si kơhư ƀăng êgei, hmăi kơ klei thâo blŭ, klei ruă amâo jăk asei mlei mâo hđeh mâo klei ruă Down, amâo jăk hlăm êrah, klei ruă hlăm dlô, êmưt đĭ kyar hlăm asei mlei kpư̆ mgei. Êngao anăn lŏ mâo dŭm mta phŭn mdê mdê msĕ si kƀah klei mđing uêñ mơ̆ng gŏ sang, amĭ ama nao mă bruă suăi êmăn, amâo mâo mmông kriê dlăng anak čô; phung hđeh dlăng đĭng blŭ, tivi lu; phung hđeh êkei khăng êmưt blŭ hĭn lu hĭn kơ phung hđeh mniê; dŭm mta mkăn msĕ si klei suaih pral, klei mĭn phung amĭ hlăk êjai ba tian amâo jăk, mâo klei ruă hlăk ba tian amâodah kkiêng mda, hdjul knăng… ăt srăng hmăi kơ klei hđeh thâo blŭ.

-  Si kdrăo điện tử hmăi kơ phung hđeh êmưt thâo blŭ ơ aê mdrao?

Aê mdrao Hạnh wĭt lač: Êlâo dih arăng kkiêng anak êngŭm, ayŏng hlăp hŏng adei, pô prŏng hlăp hŏng pô điêt, hđeh sang riêng gah nao hlăp mbĭt mơh. Phung nak mâo hlăp, bi blŭ hră lu snăk. Khădah snăn, ară anei phung amĭ ama rŭng răng hŏng klei hdĭp, bruă knuă; lu blư̆ phung riêng gah bi giăm sang ƀiădah ăt kăn bi thâo kral mơh leh anăn wưng mmông phung anak djă đĭng blŭ. Dlăng tivi lu hĭn. Lu gŏ sang mâo hđeh dlăng sa hruê 4 truh 5 mmông tăp năng dlăng jih sa hruê, huă ăt mâo đĭng blŭ mơh huă. Kyua anăn, boh klei hđeh êmưt thâo blŭ ƀrư̆ huê ƀrư̆ đĭ jing kyua ƀiă dưi bi blŭ hrăm mnuih hŏng mnuih.

- Si klei bi knăl êdah êdi hlăm phung hđeh êmưt đĭ thâo blŭ, ơ aê mdrao?

Aê mdrao Hạnh wĭt lač: Hđeh êmưt thâo blŭ jing hđeh amâo djăp hnơ̆ng čuăn hnơ̆ng hriê kơ prŏng msĕ hđeh mkăn gưl thŭn ôh. Klei bi knăl tal êlâo jing êmưt blŭ tlao; msĕ si hđeh 6 mlan ƀiă mâo klei bi knăl, amâo mâo klei mđing uêñ kơ rup, klei mnuih prŏng ngă; hđeh 12 mlan amâo yua ôh kđiêng ana čiăng ktrâo amâodah hđeh amâo mâo thâo săng ôh klei blŭ ênưih, ka mâo klei bi knăl hriăm blŭ; hđeh 18 mlan brei thâo blŭ 10 boh blŭ phă gŭ; amâodah tơdah amĭ ama brei hđeh nao mă mnơ̆ng riêng gah amâo thâo săng ôh leh anăn amâo thâo ôh ya mnơ̆ng dhơ̆ng riêng gah…; hđeh 24 mlan amâo brei blŭ ƀiă êdi 50 boh blŭ hjăn amâodah hđeh ka dưi bi mguôp ôh dua boh blŭ (si tô hmô ơ aduôn, ơ amĭ….); hlăm brô 3 thŭn hđeh thâo blŭ mguôp hŏng boh blŭ amâodah lu boh blŭ jing pruê̆ blŭ mâo boh dlông mơ̆ng 3 truh 5 boh blŭ leh anăn hđeh 4 truh 5 thŭn amâo thâo wĭt lač klei ya klei êmuh hlei, ya mnơ̆ng, ti anôk, ya ngă, si ngă amâodah kƀah lu hlăm klei yăl dliê, bi êdah pruê̆ blŭ.

Si bruă klam gŏ sang hlăm klei thâo ƀuh leh anăn mdrao hnưm hđeh êmưt thâo blŭ?

Aê mdrao Hạnh wĭt lač: Gŏ sang mâo bruă klam yuôm bhăn êdi hlăm klei mđĭ kyar klei blŭ hlăm phung hđeh. Amâo mâo pô thâo săng anak msĕ hŏng amĭ ama, thâo  ti anôk anak pô dôk, đĭ kyar si ngă leh anăn klei tal dua jing amĭ ama yơh jing pô mâo lu mmông mbĭt hŏng anak, mơ̆ng klei huă ƀơ̆ng, pĭt đih, hlăp lêñ truh kơ wưng mmông đru mdrao kơ hđeh. Amĭ ama yơh jing pô hrăm mbĭt hŏng anak, hlăp lêñ hŏng anak čiăng kơ anak đĭ kyar hĭn, pral thâo blŭ hĭn, leh anăn ăt jing pô ba klei bi mklă kơ klei bi blŭ hrăm hnưm amâodah hnui hđeh êmưt blŭ. Hlăm wưng yuôm bhăn čiăng mdrao mgŭn hđeh êmưt blŭ jing wưng êlâo kơ 3 thŭn.  Lu jing hriê mdrao tinei hnưm snăk, khăng 18 truh kơ 20 mlan, snăn bruă mdrao mgŭn mâo klei tŭ dưn. Kyua wưng anei hđeh ka bluh đĭ klei ngă lu leh anăn wưng ară anei dlô ka mâo klei kluôm ênŭm ôh kyua anăn bruă dăp, mkra klei ngă hŏng klei ênưih hĭn, tŭ dưn hĭn.

-Mni lač jăk Aê mdrao kơ boh phŭn bi tông hruê anei!