VOV4.Êđê - Ti kdriêk knông la\n Ia Grai, ]ar Gialai, mnuih [uôn sang djuê [ia\ tuôm mâo klei m^n soh ]huai hmư\ klei phung roh m]u\t m]hur ga\n knông la\n soh hdra\ bhia\n. Lu phung hla\m di`u mâo leh l^ng kahan ra\ng mgang knông la\n lehana\n du\m êpul êya, anôk brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l đru, thâo sa\ng ti klei djo\, mb^t ana\n lo\ kreh kria\ng g^r ktưn ma\ brua\ knua\, duh [ơ\ng ti kr^ng [uôn sang pô mtam.

Ksor Năk, djuê ana Ja rai, 1 hlăm du\m ]ô mnuih ti [uôn Kuk, să Ia O, kdriêk Ia Grai tuôm găn knông lăn nao kơ Campuchia. Ksor Năk brei thâo; hmư\ hluê phung jhat, `u găn knông lăn nao kơ Campuchia, lui] jih 1 hruê kăm êbat jơ\ng găn dliê, luê êa sơnăn dưi truh kơ anôk dôk mklin. Bi m^n dah srăng huă [ơ\ng, ]u\t h’ô jăk yâo, mâo prăk bi liê tui si ]ia\ng mse\ si di`u la], [ia\dah klă s^t amâo mâo djo\ ôh. ~u mb^t ho\ng lu mnuih [uôn sang mkăn `u\ mur hlăm pưk [aih mdơ\ng êjai, huă [ơ\ng knap m`ai êdi, ư\ êpa. Mâo 7 mlan sơnăn amâo lo\ dưi tu\ ôh, `u duah êlan lo\ w^t kơ [uôn sang. W^t kơ [uôn sang ho\ng ai tiê thâo h[lo\k jăk, `u mâo phung l^ng kahan răng mgang knông lăn lehana\n knu\k kna să Ia O đru ru\ mdơ\ng sang dôk. Mb^t ana\n, `u lo\ dưi ]an prăk ]ia\ng duh bi liê pla hbei [lang, pla ktơr, mđ^ kyar bruă duh mkra. Ara\ anei klei hd^p mda go\ êsei `u h’^t kjăp leh, pưk sang pro\ng siam. S^t lo\ bi m^n du\m hruê êlâo dih, Ksor Năk [uh h[lo\k êdi kyua găn knông lăn hmư\ hluê asa\p phung jhat: “Nao kơ Campuchia kâo [uh soh leh, nao truh ti ana\n knap m`ai, delh dlan êdi. Kyua kâo hmư\ asa\p phung jhat sơnăn hluê nao, bi ara\ anei kâo thâo leh hdră duh [ơ\ng. Knu\k kna lehana\n l^ng kahan răng mgang knông lăn ăt mjing klei găl kơ kâo”.

Bi ho\ng aduôn Ksor Blá, djuê ana Jarai ăt ti [uôn Kuk mơh, mâo thu\n găn knông lăn hd^p hlăm anôk dôk mklin, găn gao du\m gưl ư\ êpa, ruă duam. Dlăng kơ `u g^t g^t dôk khăt êbua tu\k kơ u\n, amâo mâo ôh pô bi m^n êlâo dih, aduôn Ksor Blá tuôm jing pô sah mdro\ng mrô 1, mrô 2 hlăm [uôn. Kyua hmư\ asa\p phung jhat, ]h^ sang, ]h^ lăn lehana\n mklin jih ngăn prăk mâo găn knông lăn nao kơ Campuchia, aduôn Ksor Blá jing mnuih lui] jih ngăn do\. Asei mlei awa\t êdu, dôk hjăn păn, ara\ng tle\ mă jih ngăn do\, dôk hd^p hlăm anôk dôk mklin mâo 3 thu\n, sơnăn aduôn Ksor Blá mbhă he\ mơh mâo mnuih hlăm să jak iêu kơ [uôn sang:“Dôk hlăm ala ]ar ara\ng sơnăn kâo amâo thâo klei blu\ di`u ôh. Ti ana\n kâo amâo thâo ngă ya mta bruă ôh, amâo mâo [uh ya klei m’ak ôh, sơnăn m’ak kâo hlo\ng dôk leh. Di`u êmuh ya ngă đue# nao lehana\n lo\ plăk w^t. Kâo la] kâo mduôn leh, amâo thâo ngă ya mta bruă ôh. Ti ana\n jing phung êkei sơa^, di`u amâo thâo đru kâo ôh. Kâo ]ia\ng w^t kơ [uôn sang, tơdah ruă duah mâo anak ]ô kriê dlăng. Kâo w^t kơ [uôn ang yơh, amâo mâo lo\ jho\ng đue# hiu dơ\ng ôh”.

Tuôm jing pô yuôm bhăn hlăm gưl găn knông lăn soh ho\ng hdră bhiăn, Ksor Thịt, ti [uôn Kuk, să Ia O, ara\ anei jing 1 hlăm du\m ]ô mnuih hur har mb^t ho\ng phung L^ng kahan răng mgang knông lăn mtô mblang ]ia\ng mnuih [uôn sang amâo mâo găn knông lăn. Ksor Thịt brei thâo; mơ\ng du\m gưl găn knông lăn, `u [uh klă găn knông lăn amâo mâo ba w^t klei hd^p mda jăk siam ôh, [ia\dah ngă lu mnuih le\ hlăm klei dleh dlan. Asei mlei `u lehana\n go\ êsei ăt lui] lu hruê mlan lo\ kru\ w^t bruă duh mkra, hma bruă, đang war kyua lui mang. Ho\ng klei kreh kriăng duh [ơ\ng, mâo knu\k kna alu\ wa\l, pôih kđông răng mgang knông lăn đru, klei hd^p mda go\ êsei `u ara\ anei đ^ kyar leh:“Dôk ti [uôn sang ngă lo\ hma jăk h^n, đăm hmư\ ôh asa\p ara\ng mplư. Ti anôk dôk pô bi ngă bruă sơa^. Drei jing mnuih Việt Nam ti ala ]ar Việt Nam yơh, h’^t kjăp leh sơnăn pô kno\ng duh [ơ\ng yơh, ngă bruă lu [ơ\ng lu, ngă [ia\ [ơ\ng [ia\. Đăm hưp ôh kơ prăk kăk ti ana\n, amâo mâo thâo ôh si be\ klei hd^p ti ana\n”.

Rmah Hly, khua [uôn [uôn Kuk brei thâo; êlâo dih hlăm [uôn mâo lu mnuih hmư\ hluê asa\p phung jhat găn knông lăn soh ho\ng hdră bhiăn ho\ng du\m klei ]ang hmang “ amâo mâo ngă bruă ăt mâo klei hd^p mda sah mdro\ng mơh”. Jih jang du\m phung anei êdei kơnăn lui] klei | ]ang hmang”, bi hd^p wưh wưt hlăm ala ]ar tuê êgar. Lrh lo\ w^t kơ [uôn sang hđăp, ho\ng klei đru mơ\ng knu\k kna, mơ\ng phung l^ng kahan răng mgang knông lăn, digơ\ mâo klei hd^p mda h’^t kjăp, h’^t ai tiê duh [ơ\ng:“Du\m thu\n 2004, mnuih [uôn sang amâo thâo duh [ơ\ng ]h^ mnia, sơnăn hmư\ hluê asa\p ara\ng m]hur nao kơ Mi, nao kơ ala ta] êngao ]ia\ng đ^ hriê kơ sah mdro\ng. Ara\ anei, mâo knuă druh alu\, mâo phung ayo\ng adei l^ng kahan răng mgang knông lăn đru, kriê dlăng sơnăn amâo mâo pô lo\ tui hluê ôh. Mnuih [uôn sang ara\ anei kno\ng ngă bruă duh [ơ\ng, mđ^ kyar bruă duh mkra, amâo lo\ mâo hlei pô lo\ ]ia\ng găn knông”.

}ia\ng kơ mnuih [uôn sang djuê [ia\ thâo sa\ng kla\ klei truh jhat mơ\ng brua\ tle\ ga\n knông la\n soh hdra\ bhia\n, Kđông kahan ra\ng mgang knông la\n Ia O, Knơ\ng g^t gai l^ng kahan ra\ng mgang knông la\n ]ar Gialai mâo leh lu hdra\ mtô mblang kơ mnuih [uôn sang, dôk ho\ng mnuih [uôn sang, bi hgu\m ho\ng mnuih [uôn sang. Mơ\ng ana\n, klei tle\ ga\n knông la\n soh hdra\ bhia\n dưi gang mkhư\, lehana\n mnuih tuôm mâo klei m^n soh ]huai lo\ w^t hd^p mda ho\ng mnuih [uôn sang. Thiếu tá Nguyễn Quang Công, K’ia\ng khua Kđông kahan ra\ng mgang knông la\n Ia O, Knơ\ng g^t gai l^ng kahan ra\ng mgang knông la\n ]ar Gialai hâo hưn kla\ kơ klei anei snei:

-Si klei bi găn knông lăn soh ho\ng hdră bhiăn hlăm sa\ Ia O wưng leh êgao?

Thiếu tá Nguyễn Quang Công: Mơ\ng thu\n 2001 snăn boh klei hlăm kluôm mnuih [uôn sang, hlăm ana\n mâo mb^t [uôn Kuk, ăt mâo mơh mnuih kyua k[ah klei thâo săng, ênưih le\ hlăm klei ara\ng mplư bi găn knông lăn đue# kơ Campuchia. Boh nik hlăm wưng thu\n 2001 truh 2007. Ênoh mnuih găn knông lăn ti sa\ Ia O truh 121 ]ô mnuih, ara\ adôk 86 ]ô hd^p mda hlăm [uôn sang. Di`u ana\n êlâo dih đue# mơh mâo UNHCR lo\ ba w^t, lehana\n đa đa ]o\ng lo\ w^t kơ [uôn sang, leh di`u thâo săng klei amâo mâo djo\ di`u ngă. Ara\ anei, ênoh mnuih găn knông lăn hlăm alu\ wa\l wưng ana\n, hơ^t leh ai tiê klei m^n, bi kla\ brua\ klam pô jing mnuih [uôn sang bi hơ^t klei hd^p mda ru\ mjing brua\ knua\.

-Kđông răng mgang knông lăn Ia O si hdră mâo leh ]ia\ng ngă k`ăm răng mgang klei bi găn knông lăn soh ho\ng hdră bhiăn, lehana\n đru mnuih tuôm găn leh găn leh knông lăn `u\ kma ho\ng yang [uôn, hơ^t ai tiê hd^p mda?

Thiếu tá Nguyễn Quang Công: leh klei ksiêm yap, mđ^ ai đru ba wưng giăm anei, lu mnuih tuôm găn leh knông lăn bi kla\ brua\ klam pô lehana\n lo\ w^t `u\ kma ho\ng yang [uôn. Mđing hlăm brua\ mđ^ kyar klei hd^p mda, hgu\m mko\ mjing [uôn sang, mko\ mjing êpul bi răng mgang klei êđăp ênang, răng mgang knông lăn mb^t ho\ng kahan răng mgang knông lăn. Dlăng kluôm, mâo đa đa mnuih êlâo adih jing phung knơ\ng hlăm di`u, đa mnuih po\k êlan, ba ako\ kơ klei găn knông lăn, [ia\dah ara\ anei w^t hd^p mâo leh klei đ^ kyar jăk.

Ayo\ng adei kahan răng mgang knông lăn kreh mko\ mjing tio\ nao knua\ druh hgu\m ho\ng brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l mđ^ ai, mjua\t bi hriăm, boh nik đru ngă du\m mta brua\. Mse\ si ktrâo ata\t hdră duah [ơ\ng, mđ6 kyar klei hd^p mda, ktrâo ata\t mnuih [uôn sang hdră răng mgang klei rua\, gang mkhư\ klei lo\ duah êlan ]ia\ng găn knông lăn.

-La] jăk kơ ih lu!