Cơnh lâng bhrợ têng cơnh ma nưh Êđê, lêệ a oc đhooh, hor âng tỉnh Đăk Lăk t’mêê moot ooy c’bhuh 100 ch’na yêm Việt Nam c’moo 2020-2021.Ch’na n’nâu vêy đha hum yêm, nhum, ca ca blêt n’đhang doó bha âr ca êr, đoọng lêy ch’na dh’năh Đăk Lăk năc cớ bơơn z’hai g’lăng bhrợ t’vaih đợ ch’na đh’năh yêm âng đha nuôr liêmg glăp lâng pr’ăt tr’mông xoọc đâu.

Lâng đhr’năng k’nặ bil tic âng bh’rợ taanh a din âng acoon coh Mường, pa căn Phạm Thị Bảo ặt đhị chr’val Cao Ngọc, chr’hoong Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hoá ơy pa zay pa dưr lâng zư lêy bh’rợ taanh a din âng acoon coh đay, đh’rưah nắc zooi bấc pân đil lơơng vêy bhiệc bhrợ lâng đơơng chô bh’nơơn tệêm ngăn.

Hân noo ha pruốt nắc hân noo p’lêê p’coo dưr pô váih liêm, lâng hân noo ha pruốt nắc cung hân noo đoọng zâp apêê pân jứih pân đil acoon cóh Thái zr’lụ k’coong ch’ngai Tây Bắc, chấc lêy tr’năl đh’rứah, tr’pay diịc điêl. Ooy pr’ắt tr’mung diịc điêl, đhanuôr Thái cóh zr’lụ Tây Bắc vêy mưy j’niêng cr’bưn pr’hay chr’nắp, nâu đoo nắc k’diịc chô ắt ooy đông k’điêl xang bêl xay xơ.

Coh apêê đhr’niêng bh’rợ âng ma nưih Dao Tiền coh chr’hoong Vân Hồ, tỉnh Sơn La, pr’múa r’riu năc pr’múa chr’năp ma bhuy. Đha nuôr coh đâu âi đh’rưah zư đơc pr’mua n’nâu tơợ lang n’nâu tươc lang n’tôh, cơnh c’leh liêm văn hóa ty đanh căh choom căh vêy coh pr’ăt tr’mông âng đay.

Z’lâh c’xêê c’moo ăt mamông lâng dưr vaih, manuyh Dao Khâu ơy ta becch g’lăng lâng zư đơc bâc râu tr’coọ xa nul chr’năp pr’hay đươi dua coh pr’ăt tr’mông cơnh: Kèn, chiing, ch’gâr, chũm choẹ, chuông… ha dợ chr’năp liêm pa bhlâng năc kèn.

Đhanuôr H’rê ắt mamung lấh mơ nắc đhị zâp chr’hoong k’coong ch’ngai Tây Quảng Ngãi, cóh Sơn Hà, Ba Tơ, Minh Long, Trà Bồng lâng chr’hoong An Lão âng tỉnh Bình Định. Cr’chăl tr’xăl văn hoá, manứih H’rê xoọc đâu dzợ zư đợc đợ râu chr’nắp văn hoá âng acoon cóh đay cơnh xay xơ manứih, lơi a’bhưy, zâp bhiệc bhan ma bhưy chr’nắp, j’niêng cr’bưn... Mưy ooy đợ bhiệc bhan chr’nắp âng đhanuôr H’rê nắc bhiệc bhan zước nhăn râu pr’đoọng pr’đhooi.

Ma nưih Dao Thanh Y năc muy c’bhuh ma nưih Dao vêy xa nâp hăt pa chăm xră bhlâng lâng công năc c’bhuh ma nưih Dao căh vêy bâc tr’coó xa nul. N’đhơ cơnh đêêc, ma nưih Dao Thanh Y năc câ vêy 1 râu tr’coó xa nul pa bhlâng liêm pr’hay, năc đoo kèn ha la, năc muy đươi dua bêl apêê pr’loọng đong ma nưih Dao âi xang x’xoot p’pay ha roo ha boo ra văng hơnh ha pruôt.

Bêl pr’ặt tr’mông lâng j’niêng cr’bưn r’dợ tr’xăl, apêê nghệ nhân ma nuyh Êđê đhị Đắk Lắk ơy t’vaih cơnh t’mêê bhrợ vaih cơnh x’nưl t’mêê đoọng ha pazêng g’luh n’toong chiing ơy loih. Rau t’mêê âng apêê nắc đơơng chr’năp t’mêê ha dự ơy bhrợ vaih x’nưl chiing ting pr’hay lâh mơ, đơơng chr’năp pr’ặt tr’mông t’mêê bấc lâh mơ.

T’mêê đâu, k’ha riêng nghệ nhân lâng đợ apêê chắp kiêng Then zâp tỉnh zr’lụ đắh Bắc nắc ơy pấh xa nay bh’rợ giao lưu hát then đàn tính lâng zâp pr’hát acoon cóh k’coong ch’ngai đắh Bắc âng Trung tâm Văn hoá tỉnh Bắc Kạn bhrợ têng. Xa nay bh’rợ nắc đoọng lêy râu pr’hay chr’nắp âng râu văn hoá acoon cóh nâu ooy pr’ắt tr’mung đhanuôr cung cơnh bh’rợ âng zâp câu lạc bộ, zâp c’bhúh chắp kiêng đắh bhiệc zư lêy, clan bhứah đợ pr’hát then Việt Bắc.

Đha nuôr Ba Na coh Tây Nguyên vêy pa bhlâng bâc bhiêc bhan đhr’niêng cr’bưn, cơnh đhr’niêng ca văr râu yêm têêm, bhiêc bhan cha ha roo t’mêê, đhr’niêng Tơ Mon… Coh đêêc đhr’niêng Tơ Mon ( bhrợ zr’ziêng) năc muy đhr’niêng bh’rợ liêm chr’năp, pa dưr loom ăt ma mông liêm dhd’rưah, tr’zooi râu zr’năh k’đhap, tr’pac râu bhui har coh pr’ăt tr’mông.