Đoọng vêy xa nập liêm, ma nưuíh Cơ Tu âi vêy bấc cơnh c’năl cóh bh’rợ bhrợ t’váih pr’hoọm tơợ apêê pr’dươi côh crâng ca coong đọong bhrợ t’váih bhai. Xoọc đâu, bh’rợ bhrợ t’váih pr’hoọm ha k’páih cắh dzợ ngai bhrợ bấc, n’dhơ cơnh đêếc xa nập tơợ a hay cơnh lâng bấc pr’hoọm la lay âng ma nứih Cơ Tu công dzợ bơơn zư đớc pa tước nâu câi

Xay tước pr’dzăm a đha boóh nắc zập ngai cung năl; đhơ cơnh đếêc, a đha hor cóh n’coo âng ma nuýh Thái Sơn La lâng cơnh zệê bhrợ lalay cơnh nắc ếêh rau zập ngai cung năl. Nâu đoo nắc pr’dzăm a yêm bhlầng, đớc bấc rau pr’hay căh choom ha vil cơnh lâng ngai ơy bơơn cha muy chu.

Bh’rợ bhrợ têng apêê kỷ lục liêm pr’hay la lay cóh cr’chăl ha nua, căh muy k’dhơợng dzung t’mooi nắc dzợ chroi đoọng zư đớc apêê chr’nắp văn hóa ty đanh âng vel đong. Cóh c’nặt t’rúih “ Lướt la lêy đhị sóng phát thanh” bêl đâu, đha nuôr lâng pr’zớc booi lum lêy Mường Lò- đhăm k’tiếc âng apêê kỷ lục liêm pr’hay la lay.

Bêệ lip pơng a cọ nâu câi cắh dzợ râu buôn loóih bơơn lêy lâng ma nưih Ca Dong đhị trúih Trường Sơn cơnh bêl a hay. N’đhơ cơnh đêếc, đhị chr’val da ding ca coong Trà Bui, chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam, bấc ngai Ca Dong công dzợ zư đớc bh’rợ taanh lip cơnh lâng rơơm kiêng zư đớc bh’rợ ty đanh tơợ a hay âng acoon cóh đay.

Si La nắc muy cóh 5 c’bhúh acoon cóh hắt ma nứih bhlâng cóh Việt Nam, ma mông bấc nắc coh zr’lụ da ding ca coong âng apêê chr’hoong Mường Nhé, tỉnh Điện Biên lâng chr’hoong Mường Tè, tỉnh Lai Châu. Xa nập âng Si La nắc muy râu chr’nắp đoọng bơơn năl ooy râu liêm prhay la lay âng ma nưih Si La. Cr’chăl ặt ma mông đanh đươnh lâng crâng ca coong, ma nứih Si La âi bhrợ t’váih đợ xa nập âng đay ặt liêm lâng crâng ca coong, pa cắh ghít c’léh văn hóa âng acoon cóh đay.

Đhanuôr Cơ Tu cóh chr’hoong k’coong ch’ngai Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đươi dua chiing cha gâr zăng bấc ooy zâp bh’rợ zr’nưm. Chiing cha gâr n’jứah nặc tr’coọ xa’nưl, n’jứah nặc râu p’cắh moon đợ bh’rợ bhiệc bhan cóh vel đông. Ooy đợ đhr’nông đông ty chr’nắp âng manứih Cơ Tu ta luôn vêy đợ cha gâr pậ tứi t’bắc đớc, bêl vêy râu đươi nắc pay pa glúh.

Acoon cóh Hà Nhì xoọc vêy lấh 21 r’bhâu cha nắc, cơnh lâng 2 c’bhúh bha lâng nắc Hà Nhì pô, Hà Nhì tăm, ặt ma mông coh apêê tỉnh Lào Cai, Lai Châu lâng Điện Biên. Cóh đêếc, cóh Lào Cai, ma nứih Hà Nhì âng c’bhúh Hà Nhì tăm, acoon ma nứih lấh 4000 cha nắc, ặt ma mông cóh apêê chr’val Nậm Pung, Ý Tý, A Lù, A Mú Sung, Trịnh Tường âng chr’hoong Bát Xát. Nắc acoon cóh vêy lịch sử ặt ma mông đanh đươnh, vêy môi trường ặt ma mông z’zăng liêm đân đách, đhị apêê đhăm k’tiếc bha đưn dal, tu cơnh đêếc ma nứih Hà Nhì cóh Lào Cai công dzợ zư đớc bấc đhr’niêng âng acoon cóh đay. Coh đêếc vêy đhr’niêng chăp hơnh crâng a bhuy “ Gạ Ma Do”, nâu đoo nắc đhr’niêng ga mắc lâng chr’nắp bhlâng coh c’moo âng ma nứih Hà Nhì.

Đha nuôr acoon cóh M’nông vêy cr’chăl ặt ma mông đanh đhị Đăk Nông cơnh lâng c’bhúh văn hóa ta luôn bơơn pa dưr pa liêm đhị bấc lang. Bấc c’kir văn hóa, cóh đêếc vêy apêê đhr’niêng bh’rợ liêm la lay âng acoon cóh, pa tước nâu câi công dzợ bơơn zư liêm chr’nắp. Cr’noọ cr’niêng, loom luônh âng acoon ma nứih cóh pr’ặt tr’mông bơơn pa cắh đhị đhr’niêng n’nâu. Cóh đêếc, choom xay moon tước đhr’niêng bhuốih c’riing vel.

Đh’rứah lâng p’rá, chữ xrắ, xa nập nắc muy cóh bấc râu chr’nắp tr’nơợp đoọng bơơn năl lâng t’nil bhlưa c’bhúh acoon cóh n’nâu lâng acoon coh n’lơơng. Công cơnh bấc acoon cóh ma mông cóh zr’lụ da ding ca coong Tây Bắc, xa nập ty đanh âng ma nứih pân đil Mông moon za zum lâng pân đil Mông bhoóc moon la lay cắh muy đơơng âng ghít văn hóa, nắc dzợ đơơng âng bấc chr’nắp nghệ thuật, lịch sử âng ting c’bhúh ma nứih.

Tơơm x’nuur lâng bộ Gu truyền thống nắc c’léh ooy a bhô dang, vêy pr’đơợ pa bhlâng chr’nắp, cắh choom cắh vêy cóh apêê bh’rợ tr’nêng bhiệc bhan cơnh cha ha roo t’mêê, bhuốih a bhô dang ma nứih Cor.